Hoe blijf je vitaal als oudere? (tip: een jongere geliefde doet wonderen)

Ouderen Oud zijn ze, ja. Maar eenzaam of slecht ter been? Absoluut niet. Nee, deze ouderen zijn „ontzettend vitaal”.

Rita van Deursen, 88 jaar, uit Driebergen. Foto Annabel Oosteweeghel

Je zou het niet zeggen, maar Rita van Deursen is 88. Van Deursen – kort krullend grijs haar, een vrolijk roze overhemd, gouden sieraden rond de hals en polsen – sport twee keer per week: een keer gaat ze naar de gymles en een keer „hangt ze aan de apparaten”. Van Deursen voelt zich nog vitaal, zegt ze, is geen „oud mensje” geworden, kan een ‘normaal’ leven leiden in haar woonplaats Driebergen. „Mijn huisarts zegt al jaren dat ik tussen de middag een uurtje moet gaan liggen. Maar dat heb ik nooit gedaan: naar bed tussen de middag, ben je gek.” Liever gaat ze naar de film, of op visite bij een van haar vriendinnen. „Voor zover die nog leven, dan.”

Vrijdag 6 oktober is het Nationale Ouderendag. Op die dag vraagt het Nationaal Ouderenfonds aandacht voor mensen die thuis zitten, eenzaam zijn of slecht ter been, en roept op deze ouderen een handje te helpen. Maar ondertussen lijken heel wat Nederlandse ouderen helemaal niet meer zo hulpbehoevend als een paar decennia geleden: in het straatbeeld is steeds meer de ‘vitale oudere’ te zien. Zie ze langsschieten op de e-bike, ’s ochtends op het terras zitten achter een flinke appelpunt, of op dinsdagmiddag in de bioscoop. De nieuwe oudere is sportief, ondernemend en sociaal – het beeld van de bejaarde in het verzorgingshuis achter de geraniums gaat lang niet altijd meer op. Wie zijn al deze vitale ouderen? Wat moet je doen om zo lang mogelijk actief te kunnen blijven? En is het eigenlijk leuk om op late leeftijd nog zo ondernemend te zijn?

Naar de sportschool

Nederland telt steeds meer 65-plussers. Op 1 januari van dit jaar waren er 3,2 miljoen van in Nederland – ruim 1 miljoen meer dan twintig jaar geleden, blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). En de meeste van die 65-plussers zijn inderdaad behoorlijk vitaal. Het CBS meldt dat bijna 16 procent van de mensen tussen de 65 en 75 jaar in 2016 een abonnement had op een sportschool, en nog eens 15 procent lid was van een sportvereniging. Van de 75-plussers sport een kwart wekelijks. Ook fietsen ouderen vaak – gemiddeld 2,6 kilometer per persoon per dag, ter vergelijking: mensen tussen de 25 en 35 fietsen 2,2 kilometer per dag.

Herman Bakker, 95 jaar, uit Doesburg. Foto Annabel Oosteweeghel

Die mobiliteit – fietsen, lopen, sporten – is misschien wel het belangrijkste ingrediënt voor een vitaal leven op de oude dag, denken Anne Bosch-van der Graaf (77) en haar man Ton Bosch (84) – die zichzelf zouden willen omschrijven als „ontzettend vitaal”. „Wie er zelfstandig op uit kan, blijft dingen ondernemen”, zegt Bosch-van der Graaf, „en daardoor blijf je in contact met die wereld die steeds sneller verandert. Heel belangrijk voor een vitale geest.”

Het echtpaar uit Nijmegen probeert die mobiliteit te behouden door veel aan sport te doen: Zij zwemt twee keer per week, hij tennist. Ja, het is ook geluk dat ze nog niets ernstigs onder de leden hebben, „maar we eten bijvoorbeeld ook niet te veel”, zegt zij. „Zeker na een bepaalde leeftijd kom je sneller aan. Dan moet je lijf al die kilo’s met zich meesjouwen.”

Op een leuke manier oud worden

De vitale oudere is zo mobiel mogelijk en niet te dik. En met al dat bewegen gaat de levensverwachting flink omhoog – vooral bij mannen. In 2015 had een 65-jarige vrouw volgens het CBS nog een gemiddelde levensverwachting van 21 jaar; voor een man van die leeftijd was dat 19 jaar. Dit is veel meer dan twintig jaar geleden: toen was de levensverwachting voor een vrouw van 65 ruim 19 jaar, en voor mannen 15.

Wat doen al die vitale ouderen met hun extra tijd? Veel reizen, zo blijkt – zowel intercontinentaal als dichterbij huis. Van Deursen was deze zomer bijvoorbeeld nog naar Frankrijk en Duitsland met haar geliefde. Toeren met de auto, langs de bezienswaardigheden. Het stel Bosch-van der Graaf duikt fanatiek en vliegt vaak hun hobby achterna naar exotische oorden; de Filippijnen, Curaçao, Aruba. Dat deden ze hun hele leven al, maar nu is daar toch meer tijd voor. „Duiken is zo bijzonder”, zegt Bosch-van der Graaf. „De wereld onder water is nooit in scène gezet. Je komt vissen tegen. Of niet.” Heel wat anders dan die toeristische trekpleisters waar ze ook wel eens komen. Kaapstad bijvoorbeeld, of dichterbij huis Volendam: dit soort plekken vindt het echtpaar steeds minder aan; veel te druk en te weinig authentiek.

Mijn man zei laatst: bijna al mijn vrienden van vroeger zijn dood

Anne Bosch-van der Graaf (77)

Maar ook met haar vriendinnen reist Bosch-van der Graaf heel Nederland door. Regelmatig trekken ze er samen op uit: met de trein maken ze dagtripjes naar Roermond, Den Haag, Groningen. Langs musea, winkels, koffietje erbij. „Ik heb altijd al gezegd: je moet nooit uitstellen wat je ook vandaag kunt doen. Je moet gewoon zelf het initiatief nemen. Dat geldt zeker op latere leeftijd, want eropuit gaan geeft je juist energie.”

En trouwens, in hun eigen woonplaats Nijmegen hoeft het echtpaar Bosch-van der Graaf sowieso niet echt meer te rekenen op gezelligheid. Bosch-Van der Graaf: „Vrienden komen we niet vaak meer op straat tegen, hoor. Mijn man zei laatst: bijna al mijn vrienden van vroeger zijn dood.” Dat maakt deze levensfase soms wel verdrietig. Dus neemt zij toch nog maar liever een citytripje naar Zwolle. Bosch-van der Graaf: „Als ik het vergelijk met mijn moeder, kan ik op veel leukere manier ouder worden. Toen zij vijftig werd, was dat al oud. Als ik bekijk wat ik nog allemaal doe, voel ik me nog steeds niet oud.”

Anne Bosch-van der Graaf, 77 jaar, en haar man Ton Bosch, 84 jaar, uit Nijmegen. Foto Annabel Oosteweeghel

Die zelfstandigheid is het codewoord voor de vitale oudere: zo lang mogelijk thuis blijven wonen en zo veel mogelijk zelf met de auto op pad. Dat lukt steeds vaker. Het CBS berekende dat begin dit jaar 88 procent van de 75-plussers nog zelfstandig thuis woonde – begin 2000 was dat nog 81 procent. En er wordt ook meer gereden: begin dit jaar bezaten de Nederlandse 65-plussers bij elkaar 1,7 miljoen auto’s – 675 duizend meer dan tien jaar geleden.

Handig met de smartphone en laptop

Ook online vitaal blijven is tegenwoordig belangrijk. Wie kan omgaan met de smartphone of de laptop, kan veel makkelijker in contact blijven met familie en vrienden en veel beter op de hoogte blijven van de verschillende media. En dus gaan die vitale ouderen mee met hun tijd: ze omringen zich met de nieuwste gadgets en weten – tot op zekere hoogte – hoe ze er mee om moeten gaan. Het CBS becijferde deze zomer dat 39 procent van de 65-plussers inmiddels actief is op sociale netwerken zoals WhatsApp, tegenover 26 procent in 2014. Het stel Bosch-van der Graaf zoekt voor hun reizen alles op via de iPad („hartstikke handig”) en communiceren met vrienden via de smartphone.

Mooi oud worden is niet jong blijven, schrijft sociologe Hedy D’Ancona

Tot slot nog een tip van Van Deursen: een jongere geliefde doet wonderen voor je vitaliteit. Zelf heeft ze een twaalf jaar jongere vriend. Ze hebben een latrelatie: het ene weekend zijn ze bij hem, het andere bij haar. Haar vriend is fitter dan zijzelf, zegt Van Deursen, en blijft haar aanmoedigen actief te zijn. „Hij zegt altijd dat ik honderd word.”

Wie op latere leeftijd nog een nieuwe relatie begint, en dan ook nog met iemand die „er zo goed uitziet” als de man van Van Deursen, heeft automatisch meer zin in het leven. Want, zegt zij, „wat zou een mens nog meer kunnen willen?”