Column

Terugblikken op tv: de Bijlmerramp is niet politiek meer

Zap

Het geschiedenisprogramma ‘Andere tijden’ en de Amsterdamse zender AT5 keken dit weekend terug op de Bijlmerramp. Wat ooit een schandaal was, is een gewone tragedie geworden.

Getuigen van de Bijlmerramp Thamara en Ethel Symor in 'Andere tijden: De boom die alles zag' (NTR)

‘De dader heeft de kuierlatten genomen”, zegt de agent kalmpjes in de politieradio, waarna hij een signalement doorgeeft. ‘De kuierlatten’, een mooi klassiek Amsterdams woord met precies de sfeer van een rustige zondagavond. Tot er, een paar seconden later een vrouwenstem inbreekt: „Er is een vliegtuig neergestort in de Bijlmer. Dit is een code rood. Dit is geen geintje, jongens.”

De ramp van 4 oktober 1992, toen een Israëlisch vrachtvliegtuig neerstortte op de flats Klein-Kruitberg en Groeneveen in Amsterdam, was niet alleen een ongeluk waarbij 43 mensen stierven, maar werd ook een nationaal trauma. Er waren berichten over mannen in witte pakken op de rampplek, er was onduidelijkheid over de lading en er ontstonden gezondheidsklachten bij de omwonenden. Het leidde ertoe dat in 1999 een parlementaire enquête werd gehouden.

Je kunt de Bijlmerramp als breukmoment zien. Als de gebeurtenis waardoor bleek dat er in het ogenschijnlijk tevreden Nederland, waar een boef niet vluchtte maar ‘de kuierlatten’ nam, een diep wantrouwen tegen de overheid schuilging.

Niets van dat alles in de terugblikken die dit weekend werden uitgezonden door het Amsterdamse AT5 en bij Andere tijden. De Bijlmerramp is niet politiek meer. Misschien omdat er nieuwe rampen zijn gekomen, met zichtbare, kwaadwillende daders. Andere tijden (NTR) besteedde jaren geleden al aandacht aan de nasleep en concentreerde zich nu op vijf getuigen van de ramp.

De meeste indruk maakten de vrouw en dochter van Willem Symor. Hij had buurthuis/café ‘Het Groentje’ in een van de getroffen flats en raakte over zijn hele lichaam ernstig verbrand, ook al doordat hij weer terug de vuurzee in was gegaan om een jongen te redden. Andere tijden liet ook opnamen zien van een Brandpunt-reportage van enkele jaren na de ramp, waarin de gruwelijk gehavende en volkomen hulpeloze Symor zich laat verzorgen door zijn familie. Dat was niet makkelijk, zegt zijn vrouw. Hij was een andere man geworden: ongelukkig, boos en agressief. Ethel Symor: „Dit hoort ook bij het jawoord.” Haar man overleed in 2008.

AT5 beschikte, net als Andere tijden, over opnamen van de politieradio op de avond van de ramp. De zender zond dit weekend twee terugblikken uit die nog veelvuldig zullen worden herhaald – zoals bijna alles op de stadszender, die een stuk minder te besteden heeft dan in 1992.

In een van die twee reconstructies vertelde een beer van een politieman hoe jaren later bleek dat hij een posttraumatische stressstoornis had opgelopen. „Ik kan je niet vertellen hoeveel verdriet daar was.” En ook: „Van de acht of negen mensen uit onze eenheid zijn er nog drie in leven. Een paar hebben er kanker gehad, maar er zijn ook twee die zelf gekozen hebben om uit het leven te stappen.”

Er werd er lang stilgestaan bij de trage berging en identificatie van de slachtoffers: lang niet alle bewoners van de flat stonden er ingeschreven en lang niet alle ingeschreven bewoners woonden er daadwerkelijk. Uiteindelijk zorgden bestanden als die van postorderbedrijf Wehkamp en de dierenarts voor belangrijke informatie.

Ook bij AT5 was er aandacht voor Willem Symor. Het plan was om ‘Pa Sem’ te eren met een borstbeeld, maar dat bleek te duur en misschien ook niks voor hem. Nu wordt er een bruggetje naar hem vernoemd en komt er een informatieplaat. Woensdag is de onthulling, kort voor de officiële herdenking van de ramp. Wat ooit een schandaal was, is een gewone tragedie geworden – compleet met helden.