Opinie

Aanname sleepnetwet schendt geen mensenrecht

Een raadgevend referendum over uitgebreide bevoegdheden van de inlichtingendiensten is een onjuist middel, betoogt .

Amnesty Nederland wil een referendum over de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (Wiv), met het argument dat de diensten daarmee „als een ‘sleepnet’ communicatiegegevens van iedereen mogen onderscheppen, ook als er helemaal geen vermoeden bestaat dat iemand een gevaar is voor de samenleving”. En dat ze computers en telefoons mogen hacken, als ze dat nodig vinden, en de verzamelde data mogen delen met buitenlandse inlichtingendiensten.

De bezwaren zijn begrijpelijk en legitiem. Amnesty staat niet alleen; naast de privacylobby lieten ook de Raad van State en een groep wetenschappers voor behandeling van de Wiv in de Tweede Kamer grondige bezwaren horen tegen de nieuwe wet. Ze vinden vooral het optuigen van het toezicht op het gebruik van de vergaande middelen tekortschieten alsmede de transparantie. Aan deze bezwaren is het parlement gedeeltelijk tegemoetgekomen.

Het Wiv-voorstel is op 14 februari 2017 door de meerderheid van de vorige Tweede Kamer aangenomen: VVD, PvdA (minus Astrid Oosenbrug), PVV, CDA, SGP, ChristenUnie, 50Plus en een aantal afscheidingen.

Ook in de Eerste Kamer kreeg het voorstel op 11 juli een meerderheid. VVD, PvdA, PVV, CDA, SGP, ChristenUnie, 50Plus en OSF stemden voor.

Tweederde van de volksvertegenwoordigers vindt de privacywaarborgen kennelijk voldoende. Bij de Kamerverkiezingen in maart speelde het wetsvoorstel geen rol. In democratische zin is er niet vals gespeeld.

Wel besloot een aantal organisaties naar de rechter te stappen, waaronder Bits of Freedom en Privacy First, onder meer om te toetsen of de wet grondrechten schendt. Dat lijkt me een juiste weg voor deze belangenorganisaties.

Een raadgevend referendum waartoe een aantal studenten opriep, en dat al 17.000 handtekeningen voor de eerste erkenning verzamelde, is geen goed middel. Net als bij het Oekraïne-referendum zal vergaande, democratie tartende simplificatie van argumenten plaatsvinden. Ofschoon het terugbrengen van de keuze voor of tegen spionagewet tot de essentie, namelijk veiligheid versus privacy, op zichzelf niet onjuist is.

Nu al lijken de initiatiefnemers zich niet verdiept te hebben in wat er precies verandert, noch in de gevoerde Kamerdebatten, noch in het werk van AIVD en MIVD in de praktijk.

Daar is de overheid medeschuldig aan. Wellicht dwingt een referendum hen tot meer transparantie over de diensten zonder methodes te specificeren.

Amnesty hoort echter niet te pleiten voor ingrijpen in de democratie. Privacy is een grondrecht, maar niet absoluut. Tweede en Eerste Kamer wegen die af tegen het grondrecht veiligheid. Angst wint tegenwoordig.

Bovenal: er is met de aanname van deze wet nog geen mensenrecht geschonden. Ik weet niet hoe het uitpakt. Zodra Nederland mensenrechten schendt – wat al regelmatig het geval is – kan en moet Amnesty in actie komen. Het is zeer aanlokkelijk om politiek te gaan bedrijven en Amnesty is dat de afgelopen jaren meer en meer gaan doen. Maar hoe verleidelijk ook, daar is Amnesty niet voor opgericht.