Onder luid gejuich opent de burgemeester het stemlokaal

Referendum Catalonië Het plan van Madrid om te voorkomen dat Catalanen zondag konden stemmen voor afscheiding, is mislukt. Op de meeste plaatsen zijn de stemlokalen open. Hier en daar zijn er schermutselingen, en computerproblemen vertragen de stembusgang.

Een vrouw juicht verrukt nadat ze haar stem heeft uitgebracht in een stembureau in Barcelona. De Catalanen stemmen in een verboden referendum over de afscheiding van Catalonië van Spanje. Foto AFP

In een gespannen sfeer zijn zondag in Catalonië vanaf 9.00 uur de eerste stemmen uitgebracht bij een verboden referendum over afscheiding van Spanje. Op verschillende plaatsen kwam het tot confrontaties tussen de Spaanse nationale politie en Catalaanse stemmers. In Barcelona werden enkele lokalen afgegrendeld, waarbij enkele gewonden vielen. En ook in Sant Julia de Ramis, het dorpje waar regiopresident Carles Puigdemont zou stemmen, werden ordetroepen ingezet om het stemmen te verhinderen.

Maar de nationale regering van premier Mariano Rajoy is vanmorgen op de meeste plaatsen niet in staat gebleken de verboden volkspeiling, waar 5,3 miljoen stemgerechtigde Catalanen aan mee kunnen doen, te verhinderen. De Catalaanse politie deed vanmorgen vroeg in honderden gemeenten nog wel vergeefse pogingen stemlokalen te sluiten. Op andere plaatsen zorgen computerproblemen dat het stemmen nog niet op gang is gekomen.

Om negen uur gingen de stemlokalen in de vier provincies van Catalonië – Barcelona, Girona, Tarragano en Lerida – open. Wie niet in staat is in zijn eigen gemeente zijn stem uit te brengen, kan volgens aangepaste regels bij ieder willekeurig stembureau terecht. Daarmee had het voor de verschillende politiecorpsen niet veel zin om onder dreiging van boetes bepaalde lokalen te sluiten.

Luid gejuich

In het dorpje Arbucies waakte de hele nacht een groep inwoners bij de plaatselijke school, die als stemgebouw zou gaan dienen. De Catalaanse politie werd weggehoond toen ze om half acht in de ochtend naar binnen wilde gaan met twee agenten. Een half uur daarvoor had de burgemeester eigenhandig de stembussen via de achterkant van de school naar binnengebracht. Om negen uur sprak hij onder luid gejuich de dorpsbewoners toe om het stemlokaal te openen, al wordt ook hier door computerproblemen nog niet gestemd.

Met het massaal open gaan van stemlokalen delen de Catalaanse separatisten een psychologische tik uit aan ‘Madrid’. De Catalaanse regiopresident Puigdemont heeft eerder aangekondigd dat hij bij een overwinning van ‘ja’ binnen 48 uur de onafhankelijkheid zou uitroepen. De verwachting is dat de separatisten met een grote meerderheid zullen winnen, maar het lijkt uitgesloten dat de uitslag door de regering van Spanje zal worden erkend. Al was het maar omdat het ‘nee-kamp’ geen campagne heeft gevoerd. Vele tegenstanders van afscheiding zullen zondag thuisblijven.

Een groot deel van de 7,5 miljoen Catalanen had lang toegeleefd naar de dag dat ze zelf over hun toekomst zouden mogen beschikken. Naarmate de datum van het referendum dichterbij kwam, nam de spanning toe. De centrale regering uit Madrid stelde alles in het werk het referendum te blokkeren. Er werden hoge functionarissen gearresteerd, websites uit de lucht gehaald, stembussen in beslag genomen en computersystemen uitgeschakeld. En met de hulp van zo’n tienduizend agenten van buiten Catalonië werd geprobeerd de stemlokalen te vergrendelen. Dat plan mislukte.

Pyjama-revolutie

De Catalaanse regioregering wilde het referendum volgens dezelfde richtlijnen laten verlopen die bij nationale verkiezingen gehanteerd worden. Daarbij moest wel wat geïmproviseerd worden. Omdat een deel van de burgemeesters de scholen in hun gemeenten niet beschikbaar wilde stellen, werden andere stemlokalen aangewezen.

Volgens plan zijn zondag meer dan tweeduizend lokalen geopend. Tal van scholen werden vanaf vrijdagmiddag, nadat de leerlingen naar huis gingen, bezet gehouden. Er werden activiteiten georganiseerd om te voorkomen dat de scholen kon sluiten. Op vele plekken bleven mensen overnachten, waardoor gekscherend van de pyjama-revolutie werd gesproken.

Op vele plekken bleven mensen overnachten, waardoor gekscherend van de pyjama-revolutie werd gesproken

De Catalaanse politie, de zogenoemde Mossos d’Esquadra, had van hogerhand uit Madrid opdracht gekregen lokalen te sluiten. De agenten gaven mensen op tal van plaatsen, verspreid over heel Catalonië, te verstaan dat ze de gebouwen op zijn laatst op zondagochtend om 6.00 uur moesten verlaten. De leiding van de Mossos had eerder al laten weten geen lokalen met geweld te zullen ontruimen. Vrijwel overal droop de politie al snel weer af toen ze bij de lokalen op een menigte stuitten. Op sommige plekken, zoals in Barcelona en in Sant Julia de Ramis, zijn ordetroepen van de nationale politie ingezet.