Cultuur

Interview

Ans Brys

Nu is de rek in de jeugdzorg er echt wel uit

Budgettekorten

De zorg voor kinderen komt in de knel: bezuinigingen, aanbesteding en patiënten met zwaardere problemen.

Voor de jeugdzorg zijn het kommervolle tijden. De William Schrikker Groep ziet af van jeugdbeschermingswerk in zeventien gemeenten in de regio Dordrecht, zo maakte ze vrijdag bekend, omdat ze met de geboden vergoedingen niet kan instaan voor goede hulp. Mondriaan, aanbieder van hoogspecialistische jeugdzorg, stopt binnenkort een deel van zijn behandelingen, zo blijkt deze maandag.

Dit zat eraan te komen. Managers en belangenbehartigers in de jeugdzorg spraken de afgelopen weken met aanzwellend volume over dreigende „kaalslag”, „uitgeputte reserves”, „gigantische onzekerheid”. Acht aanbieders van geestelijke gezondheidszorg voor de jeugd stuurden er vorige week een brief over aan de Kamer. Boodschap: we houden dit niet vol.

Het rommelt ook bij gemeenten. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten bepleit een noodfonds wegens te krappe budgetten bij de helft van haar leden. GGZ Nederland luidde om de malaise recentelijk de noodklok.

Welbeschouwd is die noodklok sinds 2015 onafgebroken te horen. Hij weerklinkt om de bezuinigingen: in drie jaar tijd, sinds de overheveling van de jeugdzorg naar gemeenten, is het budget met minstens 15 procent gekrompen. De klok weerklinkt om kinderen die onverantwoord lang moeten wachten op hulp, om een toename aan crisisplaatsingen, om hulpverleners die ander werk gaan doen omdat de administratieve lasten te zwaar zijn geworden.

Vraag instellingbestuurders en behandelaars waarom het juist nú misgaat en hun antwoord is even eenvoudig als veelzeggend. De rek is eruit. Dat Mondriaan de zorg deels stopzet, dat de William Schrikker Groep zich in en rondom Dordrecht terugtrekt als aanbieder – het vloeit voort uit de groeiende nood van de afgelopen jaren, zeggen zij. Bezuinigingen waren aanvankelijk nog min of meer op te vangen. Onder meer door het personeelsbestand in te krimpen, via natuurlijk verloop en soms via ontslagen. Maar de werkdruk is daardoor toegenomen. Die heeft inmiddels „ongezonde hoogtes” bereikt, vooral bij de intensieve vormen van behandeling, zegt Paul de Schipper, directeur van de Zeeuwse ggz-instelling Emergis. „Hulpverleners slaan hun lunchpauzes over, hun teamoverleg.”

Uittocht van zorgverleners

Peter Dijkshoorn, directeur van Accare, instelling voor kinder- en jeugdpsychiatrie in Noord-Nederland, Flevoland en Overijssel: „Mijn werknemers moeten normale werkweken hebben, maar velen werken ’s avonds door. Sommigen stellen vanwege de werkdruk zelfs hun eigen bezoek aan de huisarts uit. Zo krijg je zieke mensen.”

Kinder- en jeugdkliniek Emergis. De werkdruk is er volgens directeur De Schipper „ongezond” hoog geworden
Ans Brys

De nood doet zich vooral voor bij specialistische zorg, zoals de jeugdpsychiatrie. Die is complex en relatief duur, wat de kwetsbaarheid voor bezuinigingen vergroot. Bovendien is de zwaarte van de gevraagde zorg toegenomen, volgens die instellingen. Ze moeten vaker kinderen met spoed opnemen. Veelgehoord in de specialistische sector is dat kinderen te lang worden behandeld in een wijkteam, dat voornamelijk lichte zorg biedt. Hun klachten zouden daardoor verergeren.

De hoge werkdruk leidt ertoe dat behandelaars en verpleegkundigen de specialistische jeugd- en kinderpsychiatrie verlaten, aldus de acht instellingen in hun brief aan de Kamer. Deze zorgverleners verkiezen een baan in de volwassenenpsychiatrie of in een jeugdinstelling die niet aan crisiszorg doet. Dan zijn de vermoeiende nachtdiensten verleden tijd.

Ans Brys

Niet alleen lage tarieven, ook de inkoopwijze van zorg leidt tot problemen. Europees aanbesteden ervan is sinds vorig jaar verplicht als gemeenten voor meer dan 750.000 euro inkopen. Door de regels die zo’n aanbesteding met zich meebrengt, wordt de relatie tussen zorginstelling en gemeente zakelijker. Zo mag tevredenheid van de gemeente over eerder geleverde zorg geen rol spelen bij het gunnen van een opdracht: alles draait om de kwaliteit van de papieren inschrijving. Praten over de aanbestedingstekst is verboden: de gevraagde zorg, en wat die mag kosten, ligt vast. Daarom haakte de William Schrikker Groep vrijdag af bij de aanbesteding in Zuid-Holland Zuid: nader overleg over de tarieven, en hoe je die zou moeten berekenen, was door de regels uitgesloten.

Hans du Prie, bestuurder van alliantie van jeugdzorginstellingen iHUB, herkent de problemen in Zuid-Holland Zuid niet, maar ziet wel dat de aanbesteding in andere regio’s waar hij actief is tot „grote onzekerheid” leidt. „Je weet niet waar je komend jaar aan toe bent, en dat terwijl het drukker is dan ooit. Mijn hulpverleners vingen vorig weekend zes jongeren op wegens een crisissituatie. Diezelfde hulpverleners weten niet of ze die zorg in 2018 nog kunnen leveren. Moeten we het aantal bedden nu handhaven of niet?”

In de aanloop naar 2015 waren er waarschuwingen dat de decentralisatie van de jeugdzorg tot abrupt onheil zou leiden, misschien zelfs dodelijke ongelukken. Die pijn laat zich nu inderdaad voelen, zij het niet abrupt. Hij kwam geleidelijk, via neutraal klinkende tariefstellingen, aanbestedingen en betaalsystemen. „Sluipmoordenaars”, noemt directeur Veronique Esman van GGZ Nederland ze. „Bijna ongezien is de kwaliteit van de jeugdzorg steeds verder onder druk gekomen.”