Geweld was het antwoord uit Madrid, zegt burgemeester Garriga

Referendum Catalonië

Correspondent Koen Greven reed mee met burgemeester Garriga, die in zijn dorp via een sluiproute de stembussen afleverde. De beelden van geweld, gretig verspreid door de Catalaanse propaganda, gaan intussen van mobieltje tot mobieltje.

Confrontatie tussen menigte en de politie bij een stembureau in Sant Julia de Ramis. Foto Albert Gea/Reuters

Om iets voor half acht in de ochtend houdt Pere Garriga (55) een plastic stembus uit het raam van Escola Dr. Carulla. Beneden in het donker juichen de inwoners van Arbúcies de burgemeester als een ware held toe. „Votarem! Votarem! Votarem!”, galmt het over het schoolplein. Oftewel: „We zullen gaan stemmen!” Een tweetal Catalaanse politieagenten – leden van de zogenoemde Mossos d’Esquadra – kijkt machteloos toe. „Tegen deze menigte is niets in te brengen. Alleen met buitensporig geweld zou je de boel hier kunnen sluiten”, verzucht één van hen terwijl hij een procesverbaal uitschrijft.

Waarom mogen we zelf geen beslissingen nemen?

Als het stemlokaal om half elf, na vertraging door een computerstoring, open gaat, voelt dat voor Garriga als een enorme overwinning. Tal van inwoners vallen hem met tranen in de ogen om de nek en bedanken hem persoonlijk. „Dit is een dag van victorie, hier heb ik sinds de dood van Franco in 1975 op gewacht”, zegt de 83-jarige Gloria Salazar Ledesma vlak nadat ze als één van de eerste inwoners van het bergdorpje in Girona haar stem heeft uitgebracht. Ze is voor afscheiding van Spanje. „Maar of ik dat nog mee ga maken? Laten we het hopen.”

Zoals hier in Arbúcies, op een uur rijden van Barcelona, ging het zondag op veel plekken in Catalonië. Politie moest machteloos afdruipen en toezien hoe honderdduizenden Catalanen hun stem uitbrachten voor afscheiding. Op andere plaatsen greep de politie wel in, wat leidde tot geweld. De beelden verspreidden zich van mobieltje tot mobieltje en zorgden voor nog meer vastberadenheid bij de separatisten: Madrid kan niets meer goed doen.

Het referendum maakt in Arbúcies bij velen van de zevenduizend inwoners emoties los. „Man wat heb ik hier naar uit gekeken”, roept Antoni Ronda. „Laten we die Spanjaarden een lesje leren!” „Er is geen weg meer terug”, stelt Jordi Pujadas opgewonden. Het catalanismo zit in Arbúcies van oudsher diep geworteld. ‘Nee-stemmers’, zijn hier niet te zien. Een overgrote meerderheid is voorstander van een zelfstandig Catalonië. De voertaal op straat is Catalaans. Aan het balkon van het gemeentehuis wappert geen Spaanse vlag. Nee, er hangt een groot spandoek met het woord: ‘Democràcia!’ „We voelen ons onderdrukt door Spanje”, legt Garriga uit. „Waarom mogen we zelf geen beslissingen nemen?”

Maatregelen van ‘Madrid’

In aanloop naar het referendum van 1-O voelt Garriga de spanning oplopen. Net als zevenhonderd andere burgemeesters besluit hij mee te werken aan de verboden volkspeiling en dreigt vervolging voor burgerlijke ongehoorzaamheid. Als Garriga met zijn lotgenoten een bezoek brengt aan regiopresident Carles Puigdemont voelt hij hoe groot de onderlinge verbondenheid is, maar ondertussen volgt vanuit ‘Madrid’ de ene na de andere maatregel.

Op de dag voor het referendum loopt Garriga zenuwachtig door de straten van Arbúcies. Overal kijken mensen hem met een vragende blik aan. „Als ik mijn hoofd laat hangen, dan denken de mensen dat het referendum niet doorgaat. Boven alles moet ik positief proberen te blijven”, zegt hij. „Maar natuurlijk zit ik ook vol onzekerheden. Niemand weet precies hoe de politie zal reageren.”

Vrouw en haar zoon bij de bestorming van een school in Barcelona door de politie. De school was door de Catalaanse regering aangewezen als stembureau. Foto Manu Brabo/AP Photo

Om te voorkomen dat het schoolgebouw in Arbúcies door de politie wordt afgesloten nemen de bewoners het gebouw vanaf vrijdagmiddag zelf in bezit. Twee dagen en nachten waken de independistas over ‘hun’ stemlokaal. Garriga houdt zich een beetje afzijdig. Hij heeft andere dingen aan zijn hoofd. De burgemeester moet zorgen dat de stembussen en de stembiljetten op zondagochtend op hun plek zijn.

Na een hele korte nacht rijdt Garriga om 7.00 uur van zijn huis naar de achterkant van de school. Hij parkeert zijn rode Renault in het donker aan de kant van de weg. Een tiental helpers staat hem al op te wachten. Triomfantelijk doet de voormalige journalist zijn achterklep open en toont de plastic bussen. Via een sluiproute wordt de school bereikt. Het voelt als een eerste zege voor Garriga. „Maar de dag is nog lang hè!”, zegt hij glimlachend.

Verschillende klaslokalen worden ingericht. De mensenmassa op het schoolplein groeit ondertussen gestaag. Als de politie opnieuw een kijkje komt nemen, werpen de plaatselijke brandweerlieden zich voor de ingang. Opnieuw druipen de Mossos d’Esquarda af. En zo gaat het bij het overgrote deel van de meer dan tweeduizend stembureau’s. Maar al snel komen in Arbúcies ook berichten door van plekken waar de politie wél ingrijpt.

Bebloede slachtoffers

Vol afschuw laten de Catalanen met hun telefoons in de hand beelden zien van charges die de nationale Spaanse politie en de Guardia Civil in opdracht van ‘Madrid’ uitvoert. Een filmpje waarop te zien is dat een politie-eenheid rubberen kogels afvuurt, wordt voortdurend geretweet. Net als de foto’s van bebloede slachtoffers. Er zijn honderden gewonden. De beelden worden gretig verspreid door de Catalaanse propagandamachine, zo stuurt de internationale woordvoerder van Puigdemont journalisten persoonlijk video’s van hardhandig politieoptreden.

Bij ouderen in Arbúcies roept het geweld herinneringen aan het regime van Franco op. „Voor mij is Spanje altijd een dictatuur gebleven”, zegt David Grau met een stembiljet in zijn hand. „De repressie van vandaag is heel veelzeggend.”

Garriga beleeft de dag in een achtbaan van emoties. Als hij aan het einde van de ochtend zelf zijn stem uitbrengt, krijgt de burgemeester het bijna te kwaad. „Dit is verreweg de belangrijkste verkiezing van mijn leven”, zegt hij met zijn vrouw en zoon naast zich. „Het is heel erg mooi om dit mogelijk te maken voor onze ouders en onze kinderen. Maar ook voor mijzelf. Dit is een historische dag.”

Voor Garriga zal 1 oktober 2017 een datum zijn waarop de verwijdering tussen de centrale regering in Madrid en Catalonië alleen nog maar groter werd. „We hebben geprobeerd op vredelievende wijze een referendum te houden. Gelukkig is dat in Arbúcies gelukt. Maar op andere plekken is repressie en geweld het antwoord vanuit Madrid geweest. En dan zouden we nu met ze moeten gaan praten? Waarover dan? Er valt voor mij niets anders te bespreken dan de weg naar onafhankelijkheid. Een referendum hebben we nu gehad. Het is tijd dat Europa in actie komt.”