Conflict Madrid en Catalonië geëscaleerd na dag vol geweld

Referendum

Na een grimmige dag met honderden gewonden zijn de verhoudingen verder verziekt.

De nationale politie grijpt zondag in bij een stemlokaal in Barcelona. De Spaanse autoriteiten sloten meer dan driehonderd van de ruim 2.300 stembureaus. Foto Emilio Morenatti/AP

Na hard optreden van de nationale politie om te proberen een verboden referendum te voorkomen is het conflict tussen de Spaanse regering en de autonome regio Catalonië verder geëscaleerd. Aan het eind van een dag vol grimmige ongeregeldheden en met honderden gewonden wezen beide partijen elkaar als schuldige aan. De verhoudingen zijn zo verziekt dat geen van beide meer in staat lijkt tot dialoog.

Dit is „een wanvertoning waarbij het beide partijen ontbreekt aan politiek vernuft”, concludeert de Nederlandse oud-diplomaat Daan Everts. Hij heeft het referendum als hoofd van een waarnemersmissie gevolgd en zal waarschijnlijk adviseren ervaren buitenlandse bemiddelaars aan te stellen.

Zowel premier Mariano Rajoy als regiopresident Carles Puigdemont wil van geen wijken weten. De Spaanse premier houdt met de grondwet in de hand vol dat er geen wettelijke basis is voor een volksraadpleging in Catalonië. Toen pogingen het referendum met juridische middelen tegen te houden mislukten, besloot de regering ordetroepen in te zetten om een stemming te voorkomen. Ook die tactiek mislukte. Uiteindelijk kon zondag in het merendeel van de ruim tweeduizend stemlokalen worden gestemd. Rajoy zei zondagavond echter dat „er geen referendum heeft plaatsgevonden”.

Lees hier meer over de einduitslag: 90 procent stemt ja in referendum Catalonië

Ook de Catalaanse separatisten houden voet bij stuk, hoewel de 7,5 miljoen Catalanen zeer verdeeld zijn over afscheiding van Spanje – al wakkert de harde opstelling van Madrid het separatisme aan. Ook toen duidelijk werd dat het referendum niet aan alle internationale eisen zou voldoen, week Puigdemont niet. Het beeld van honderdduizend ‘in vrede’ stemmende Catalanen moest de buitenwereld ervan overtuigen dat de Catalanen onder het juk van Spanje uit willen.

Lees hier ons liveblog over het referendum terug

Al ver voordat de stemlokalen geopend zouden worden, ontstond zondagmorgen in vele van de 920 Catalaanse gemeenten een strijd tussen stemgerechtigden en de politie. Beide partijen probeerden controle te krijgen over de aangewezen gebouwen.

In veel gemeenten leidde dat tot een confrontatiestrijd tussen burgers en de Catalaanse politie. Omdat die zogenoemde Mossos d’Esquadra geen geweld wilden gebruiken, kozen ze er in veel gevallen voor slechts een verbaal op te maken.

Maar op veel plekken in Barcelona kwamen niet de Mossos d’Esquadra, maar de nationale Spaanse politie en de militaire Guardia Civil in actie. De Spaanse politie is van oudsher gevreesd en gehaat in Catalonië. Sommige stemlokalen werden met geweld ontruimd. In Barcelona werd met rubberen kogels geschoten. Beelden van bebloede Catalanen gingen snel rond op sociale media.

De Catalaanse separatisten spraken hun afschuw uit over het optreden van de politie. Puigdemont en zijn regering hopen op bijval van Europese politici. Die kwam slechts mondjesmaat. De Europese Commissie hield zich stil en beschouwt het conflict als een binnenlandse aangelegenheid van Spanje.

Correspondent Koen Greven ging mee met een Catalaanse burgemeester die stembussen afleverde Geweld was het antwoord uit Madrid, zegt burgemeester Garriga

De Spaanse regering wees beschuldigingen van buitensporig optreden via vicepremier Sáenz de Santamaría van de hand. Zij prees juist het optreden van de politie. Volgens haar werd „het absoluut onverantwoordelijke” optreden van de Catalaanse regioregering gecompenseerd door de professionaliteit van de politie.

Puigdemont had aangekondigd dat hij bij een zege van ‘ja’ binnen 48 uur de republiek Catalonië zou uitroepen. Premier Rajoy zal dat proberen te voorkomen. Hij riep zondagavond alle partijen op samen tot een oplossing te komen „binnen de marge van de wet”. Over een officieel referendum valt dus niet te praten.