De vochtige hitte als zwaarste test in de Formule 1

Formule 1

Voor de laatste keer doet de F1 het hete en vochtige Maleisië aan. De omstandigheden zijn slopend voor coureurs. „Ik had moeite met uitstappen, stond te trillen op mijn benen.”

Max Verstappen. Foto’s Frits van Eldik/ANP

Het is alsof een normale race in de Formule 1 nog niet zwaar genoeg is voor een mensenlijf. Minstens anderhalf uur lang in een cockpit met precies genoeg bewegingsruimte om te functioneren, je hoofd en nek gegijzeld in de hoofdsteun ter bescherming. Vuurbestendig ondergoed onder een vuurbestendige overall, handschoenen en laarzen, een helm over een balaclava zodat alleen je ogen nog vrijheid hebben. En dan snelheden tot boven de 300 kilometer per uur, G-krachten in de huidige auto’s die kunnen oplopen tot meer dan 6,5, hoger dan welke achtbaan ook ter wereld. G-krachten die je in je stoel drukken terwijl een logge veiligheidsgordel als een te zware rugzak over je schouders hangt – hart, nek, benen staan onder druk. In Maleisië gebeurt dit allemaal ook, maar dan in wat Mercedescoureur Valtteri Bottas deze week „een milde sauna” noemde.

Het is een vergelijking die dusdanig raak lijkt, dat coureurs als Max Verstappen (Red Bull) en Carlos Sainz (Toro Rosso) ter voorbereiding op de Grote Prijs van Maleisië veel in de sauna zijn gaan zitten. Racen op een circuit als Sepang, onder Kuala Lumpur, is een weekendlange zelfkastijding op wielen en het is precies waarom iemand als Bottas’ teamgenoot Lewis Hamilton het zo zonde vindt dat hier na zondag niet meer gereden zal worden. De charme verliest het na achttien jaar van de keiharde commercie in de Formule 1. Maar daardoor verliest de sport wel een van de grootste fysieke uitdaging voor de coureurs.

Giedo van der Garde herinnert zich zijn ervaring op Sepang nog goed. In 2013 reed hij er voor het team van Caterham de Grand Prix. „Het begint al als je je pak aantrekt en in de auto stapt. Dan staan ze in de pitstraat wel met van die ventilatoren, maar je zweet je al de pleuris. Het is uitputtend, een van de zwaarste races van het jaar. Helemaal doordat je overdag rijdt: het is ontzettend warm, de luchtvochtigheid is mega-hoog. En het circuit is ook niet licht: snelle bochten. Gelukkig heb je het rechte stuk om uit te rusten.”

In Sepang is het de komende dagen rond de 32 graden. Er zijn races waar de temperatuur ruim hoger ligt, neem Bahrein – daar werd het in 2005 al eens 42,6 graden – of zelfs Hongarije midden in de zomer. Het zijn de luchtvochtigheidspercentages van boven de 70 en 80 procent die Maleisië, net als Singapore twee weken geleden, tot zulke zware beproevingen maken. In de cockpit stijgt de temperatuur dit weekend tot zo’n 50 graden.

De heetste races ooit:

„Bij een hoge luchtvochtigheid wordt ons voornaamste koelmechanisme in de problemen gebracht”, zegt Hein Daanen, hoogleraar thermofysiologie aan de Vrije Universiteit. „Wat een mens kan doen als het warm wordt, is óf de bloedvaten in de huid openzetten óf zweet verdampen. Dat laatste wordt door de hoge luchtvochtigheid lastig.” Wielrennen of een marathon lopen, levert een hogere warmteproductie op dan rijden in de Formule 1, zegt hij, maar de warmtebelasting is andersom weer hoger. „Bij een coureur gaat het zweet in de kleding zitten, het kan nergens heen.”

Trainen met laagjes aan

Een race als in Maleisië vergt een goede voorbereiding en die begint al thuis. Elke coureur heeft zo zijn eigen ideaal. Verstappen en Sainz doen dus onder meer aan saunatraining, Verstappens teamgenoot Daniel Ricciardo zei voorafgaand aan Singapore tegen Australische media dat hij daarnaast met extra lagen kleding traint of dat nou buiten op de fiets is of als hij door zijn appartement in Monaco wandelt.

Vervolgens is het in Maleisië zelf zaak om goed te acclimatiseren. „Dat kan een mens goed”, zegt Daanen. „Als we naar de tropen gaan, past ons lichaam zich aan, al duurt het een week of twee voordat het compleet aangepast is.” Hij vertelt dat hij nu al met sportkoepel NOC*NSF bezig is met speciale programma’s om sporters op de omstandigheden tijdens de Spelen van Tokio in 2020 voor te bereiden. „De Formule 1 is natuurlijk anders, dat is een rondrijdend circus, dus moet je het functioneel aanpakken.”

Een sauna werkt volgens Daanen in zo’n geval goed, net als warme baden. Volgens Van der Garde is snel acclimatiseren het beste. Op tijd in Maleisië zijn, het liefst op de maandag of dinsdag voor de race al, veel buiten trainen. Als er een race in een vergelijkbaar klimaat voor of na kwam, bleef Van der Garde het liefst in de buurt. „Ging ik naar Bali bijvoorbeeld, dat is én leuk, én je kunt er trainen in de hitte. Maar die gasten hebben tegenwoordig zoveel verplichtingen, ik snap wel dat zij tussendoor naar huis gaan.”

Als de coureurs in de auto stappen, doen teams er alles aan verkoeling mee te geven. In tegenstelling tot de meeste onderdelen aan de auto’s zelf, zijn er weinig restricties als het op koelmaatregelen aankomt, zegt Laurent Mekies, hoofd veiligheid bij motorsportfederatie FIA. „Ze kunnen doen wat ze willen op dat gebied, ook kleine aanpassingen aan de auto zelf.” Volgens Van der Garde is het maar net wat coureurs fijn vinden. De een zweert bij een koelvest voor hij in de auto stapt – hoewel het volgens Valtteri Bottas meer een vest op kamertemperatuur is, bedoeld om hitte af te voeren. De ander wil ijspakketten die op de stoel worden gelegd. Van der Garde had het zelf bijvoorbeeld niet zo op de ventilatoren die wat koudere lucht in de cockpit blazen om nog íéts van zweet af te voeren.

Omgaan met de hitte én plotselinge stortbuien:

Tijdens de race zijn de coureurs overgeleverd aan de omstandigheden. Opeens geeft zelfs de warme zucht die de cockpit binnensluipt op de lange rechte stukken de illusie van koeling. Verder is er weinig ruimte om zelf iets te doen. De bekende Britse F1-journalist James Allen schreef in 2012 dat hij wist dat Fernando Alonso (nu McLaren) destijds de klep van zijn helm iets opendeed voor wat frisse lucht. Oud-coureur Mika Häkkinen opende de klep helemaal als hij de pitstraat in reed. Nico Rosberg, de wereldkampioen van vorig seizoen, reed in Maleisië met maandverband onder zijn helm, zodat het zweet zijn ogen niet in zou gaan – onverstandig volgens Daanen overigens, want zo houd je alleen maar meer zweet op één plek en word je nog warmer. Van der Garde probeerde hetzelfde te bereiken, maar dan met vaseline. „Dat deed ik op mijn wenkbrauwen, net als boksers. Dan druipt het zweet erlangs.”

Heet water uit een buisje

Het grootste gevaar tijdens een race als Maleisië is uitdroging. Van der Garde vertelt dat hij na de race 2,5 kilo lichter was door het grote vochtverlies. Voor- en nazorg zijn essentieel. „Je drinkt makkelijk 3 tot 3,5 liter op een dag.” In de auto zelf moeten coureurs het doen met een zakje van een halve liter, waaruit ze met een knop op het stuur via een buisje kunnen drinken. Verkoelend is het niet – het werd in het geval van Kevin Magnussen (Haas) in 2014 in Singapore zelfs al eens zo heet dat hij zijn mond verbrandde – maar wel essentieel. In het zakje zit een mix van water en elektrolyten, want door het zweten zijn ook mineralen en zout nodig.

De hoeveelheid in een auto is minimaal. Meer kan, maar zorgt voor extra gewicht in de auto en dus minder snelheid. Volgens Van der Garde heb je het wel echt nodig. „Tijdens mijn race in Singapore werkte het dranksysteem niet meer. Dan ga je dus echt tot je limiet, maar je hebt geen andere optie. Je denkt: ik moet drinken, maar je wilt je concentratie niet kwijtraken. Aan het einde van de race had ik best moeite met uitstappen, stond te trillen op mijn benen. Ik sloeg meteen twee flesjes cola achterover.”

Het bezwete hoofd van Daniel Ricciardo. Foto Vincent Thian/AP

Uitdroging ligt op de loer, lichaamstemperaturen kunnen oplopen tot boven de 40 graden, maar toch is het gevaar van een hitteberoerte voor de gemiddelde, fitte coureur niet enorm. „Het fysieke en atletische vermogen van coureurs is de afgelopen tien, vijftien jaar enorm gestegen”, zegt Mekies. „Ik verwacht niet dat er iets zal gebeuren.” Het is meer, zoals hij het zegt, een prestatie-issue. Daar is Daanen het mee eens. „Het gevaar zit meer in de verminderde alertheid als het lichaam warmer is. En in de Formule 1 is de alertheid cruciaal.” Van der Garde: „Als je je concentratie verliest, knak je.”

Romain Grosjean (Haas) zei voorafgaand aan de race in Singapore in de Britse krant The Telegraph dat het grootste gevaar pas na de race ligt. Tijdens de race ploegt je lichaam overal doorheen, maar na het zien van de finishvlag, schakelt alles uit. Te snel uit de auto stappen, zorgde ervoor dat Verstappen vorig jaar in Maleisië licht in zijn hoofd werd in de garage. Maar rigoureuze afkoeling na het racen, is volgens Daanen niet zo effectief als vooraf al goed koelen. Natuurlijke reflexen daargelaten. Want vanzelfsprekend moeten de coureurs na afloop snel drinken. Als het even meezit champagne.