Lees hier de ontwikkelingen rond het Catalaans referendum terug

Einde liveblog, dit is wat we weten

Wij sluiten voor nu dit liveblog af. Dit is wat we nu weten over het onafhankelijkheidsreferendum in Catalonië:

  • Volgens de Catalaanse regering zijn er 840 gewonden gevallen door politiegeweld van de Spaanse regering. De politie greep hard in bij stemlokalen en demonstraties. Het ministerie van Binnenlandse Zaken meldde dat 33 politieagenten gewond zijn geraakt.
  • Nederlandse en Europese politici spraken zich uit tegen het geweld dat de Spaanse politie gebruikte tegen de Catalanen. Ook Human Rights Watch en Amnesty International veroordeelden het handelen van de politie.
  • Premier Mariano Rajoy heeft zondagavond in een toespraak gezegd dat er geen referendum voor onafhankelijkheid heeft plaatsgevonden in Catalonië, de volksraadpleging een strategie tegen wettelijkheid en democratie was en dat het geweld tegen de Catalanen nodig was om de wet te handhaven.
  • Het is nog niet duidelijk wanneer een uitslag volgt van het referendum. De stemmen worden geteld.

Aantal gewonden loopt op naar 840

Volgens de Catalaanse regering is het aantal gewonden door politiegeweld opgelopen tot 844, meldt Reuters. Het aantal Spaanse politieagenten dat gewond raakte is opgelopen naar 33. Daarnaast hebben pro-onafhankelijkheidsgroepen en vakbonden opgeroepen tot een grote staking in Catalonië op 3 oktober.

De voorzitter van de liberale EU-fractie Guy Verhofstadt dringt aan op de-escalatie in Spanje: "Ik wil me niet met de binnenlandse politiek van Spanje bemoeien, maar wat er zondag in Catalonië is gebeurd, dat keur ik ten stelligste af."

Op verschillende plekken in Spanje zijn mensen nog steeds op straat. In Madrid zijn mensen de straat opgegaan om hun steun te betuigen aan de Catalanen.

Twitter avatar Emerald_Ter Esme★ Puerta del Sol, Madrid en solidaridad con Cataluña https://t.co/QM7FK681sc
#CatalanReferendum
#1Oct
#Catalonia

In het Catalaanse stadje Sabadell wachten mensen op straat op de uitslag van het referendum.

Amnesty International spreekt zich uit tegen geweld

Na Human Rights Watch heeft ook Amnesty International zich uitgesproken over het geweld dat de Spaanse politie tegen Catalaanse demonstranten en stemmers heeft gebruikt.

"De Spaanse politie moet geweld vermijden. Wanneer rechtmatig gebruik van geweld onvermijdelijk is, moeten ze het met terughoudendheid en in verhouding gebruiken", zegt John Dalhuisen, de directeur Europa en Azië van Amnesty International in een verklaring.

Europe Elects schat de opkomst van het onafhankelijkheidsreferendum op 57,7 procent.

Twitter avatar EuropeElects Europe Elects Spain (Catalonia): Independence Referendum Turnout (preliminary): 57.7% #CatalanReferendum

Premier Spanje: er was geen referendum

De Spaanse premier Mariano Rajoy heeft in een persconferentie het Catalaanse onafhankelijkheidsreferendum ontkend en noemt de volksraadpleging illegaal.

Rajoy zei dat er geen referendum over Catalaanse onafhankelijkheid heeft plaatsgevonden en de meeste Catalanen niet eens mee wilden doen aan een volksraadpleging. Ook zei de premier dat het referendum een strategie tegen wettelijkheid en democratie was.

Het harde politiegeweld verdedigt Rajoy door te zeggen dat hij zijn plicht heeft uitgevoerd en daarmee de wet heeft beschermd. Hij vervolgde door te zeggen dat de harmonie in het land zo snel mogelijk hersteld moet worden en zijn rug niet zal keren tegen dialoog over een referendum, mits het binnen de wet van het land valt. Daarnaast riep hij de Catalaanse regering op te stoppen met pogingen zich af te scheiden van Spanje.

Premier Mariano Rajoy tijdens zijn toespraak zondagavond. Foto Sergio Perez/Reuters

Dit is wat we nu weten over het Catalaans referendum

De stemlokalen in Catalonië zijn gesloten, dit is wat we nu weten over de situatie.

Geweld tegen Catalaanse burgers
De Spaanse politie had de opdracht gekregen om het referendum tegen te houden en deed er ook alles aan die opdracht uit te voeren. Demonstraties werden met harde hand neergeslagen en mensen die hun stem uit wilden brengen werden met geweld uit het de stemlokalen gehaald. Volgens de Catalaanse regering zijn er in totaal 761 gewonden gevallen. Verschillende Europese en Nederlandse politici spraken zich uit tegen het geweld dat de Spaanse politie gebruikte, ook mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch veroordeelde het geweld. Duitse bondskanselier Merkel belde met de Spaanse premier Rajoy, waarover is niet duidelijk.

Stemmen en uitslagen
Nu de stemlokalen gesloten zijn, kan het tellen beginnen. In de meerderheid van de stembureaus kon gestemd worden, 319 van de stembureaus werden afgesloten door de Spaanse politie. Het is volgens een woordvoerder van de Catalaanse regering nog niet bekend wanneer dit zal gebeuren en wanneer het tellen klaar is.

In een video op Facebook legt correspondent Koen Greven hoe de situatie nu in Catalonië is en hoe de komende dagen eruit gaan zien. Klik op het filmpje om af te spelen.

Stemlokalen Catalonië sluiten

De Catalaanse stemlokalen gaan sluiten. In ruim tweeduizend stemlokalen konden Catalanen vandaag hun stem uitbrengen over de onafhankelijkheid van de Spaanse provincie.

De mensen die nog in de rij staan, mogen hun stem nog uitbrengen en daarna zullen de stemlokalen hun deuren sluiten. Een woordvoerder van de Catalaanse regering zei eerder vanavond dat hij verwachtte dat er miljoenen stemmen zijn uitgebracht door de Catalaanse bevolking.

Boris Johnson: bezorgd over geweld

De Britse minister van Buitenlandse Zaken Boris Johnson zegt dat Groot-Brittannië bezorgd is over het geweld in Catalonië, meldt Reuters.

"We zijn bezorgd over iedere vorm van geweld. Maar het is duidelijk dat het referendum, zoals ik het zie, onconstitutioneel is. Er moet evenwicht gevonden worden in de kwestie", zei Johnson. "We hopen dat de situatie rustiger zal worden."

Ook de Britse minister van Handel Liam Fox heeft het geweld van de Spaanse regering veroordeeld, maar neemt geen standpunt over het referendum en noemt het een zaak voor de Spaanse regering zelf.

'Spanje moet zich verantwoorden voor geweld'

De Spaanse regering moet zich verantwoorden voor het politiegeweld tegen de Catalanen die vandaag hun stem uit wilden brengen bij het referendum. Dat heeft een woordvoerder van de Catalaanse regering Jordi Turull gezegd tijdens een persconferentie, meldt Reuters.

"Wat de Spaanse politie doet is barbaars, een internationaal schandaal", zei Turull. Ook noemde hij Spanje een schande voor Europa, voor de manier waarop de regering omgaat met het referendum. Op sommige plekken verliep het referendum zonder onrust, maar in onder meer Barcelona greep de Spaanse politie hard in bij stemlokalen en demonstraties.

Turull verwacht dat er vanavond miljoenen stemmen geteld zullen worden. De stembureaus zullen niet langer openblijven, maar de mensen die al in de rij staan, mogen hun stem nog uitbrengen. Wanneer de stemmen geteld zullen zijn, kon Turull nog niet zeggen.

Spaanse politieagenten raken slaags met demonstranten. Foto David Gonzalez/Reuters

Thieme (PvdD) spreekt zich uit tegen geweld Catalonië

Fractievoorzitter Marianne Thieme (Partij voor de Dieren) spreekt haar afschuw uit over het geweld dat de Spaanse regering gebruikt tegen de Catalaanse burgers. In een opiniestuk roept ze alle democratische partijen en regeringen het geweld te veroordelen.

Hoewel ze zich als Nederlandse volksvertegenwoordiger niet wil mengen in het conflict tussen Spanje en Catalonië, vraagt ze zich af of een staat die geweld gebruikt om democratie de kop in te drukken, zich nog wel een democratie mag noemen. Thieme is momenteel op een conferentie in Madrid.

"Ik schaam mij diep ten overstaan van mijn collega’s uit landen als Oman, Ecuador, Georgië en Oekraïne. Ze zijn hier in Madrid aanwezig en kijken met afgrijzen en verbazing toe hoe in Europa, zelfbenoemd hoeder van de democratie, de medezeggenschap van burgers met zo’n nodeloos vertoon van geweld wordt vertrapt."

Ook fractieleiders Thierry Baudet (Forum voor Democratie) en Geert Wilders (Partij voor de Vrijheid) en Kamerleden Pieter Omtzigt (CDA) en Sadet Karabulut (SP) spreken zich op Twitter uit tegen het geweld dat de Spaanse politie gebruikt. Weinig vooraanstaande Europese politici hebben nog van zich laten horen. Ook vanuit Brussel is nog geen reactie gekomen. De minister-president Charles Michel, minister-president van Schotland Nicaola Sturgeon en leider van de Britse Labour-partij Jeremy Corbyn spraken zich wel uit tegen het geweld.

Stemmen gaat door, ondanks geweld politie

Een school waar Catalanen hun stem wilden uitbrengen, is hardhandig ontruimd door Spaanse politieagenten. Dat is te zien op een filmpje dat door verschillende pro-referendum groepen op Twitter wordt gedeeld. Volgens AP gaat het om de Pau Claris School in Barcelona. Te zien is hoe mensen aan hun haren naar buiten getrokken worden en hoe de agenten mensen van de trap afgooien.

Spanish police attacking #CatalanReferendum voters.
Share! pic.twitter.com/IItBspMklg

— Catalans for Yes (@CatalansForYes) October 1, 2017

Het Catalaanse Hooggerechtshof heeft vandaag klachten ontvangen over de Catalaanse politie. Ze zouden te weinig actie hebben ondernomen om de stemlokalen te ontruimen en stemming te voorkomen, meldt Reuters.

De stembussen blijven tot 20.00 uur geopend.

Meeste stembureaus zijn geopend, 92 gesloten

De Spaanse politie heeft 92 van de 2.300 stemlokalen in Catalonië gesloten, dat meldt het ministerie van Binnenlandse Zaken. In de omgeving van Barcelona zijn 34 stembureaus gesloten.

De Spaanse politie heeft de opdracht gekregen om stemmen voor het referendum te voorkomen. Dat heeft op verschillende plekken in Catalonië tot vechtpartijen tussen de Catalanen en de politie geleid. Ook werden stembureaus met geweld ontruimd.

Bekijk hier een filmpje van Tracy Metz van een heropend stemlokaal in Catalonië

Aantal gewonden loopt op naar 460

De burgemeester van Barcelona heeft bekendgemaakt dat het aantal gewonden in Catalonië is opgelopen naar 460. Ook roept ze de Spaanse politie opnieuw op te stoppen met geweld tegen de Catalanen.

Het Spaanse ministerie van Binnenlandse Zaken meldt aan Reuters dat twaalf politieagenten gewond zijn geraakt en drie mensen zijn opgepakt voor ongehoorzaamheid en omdat ze agenten aanvielen.

Steeds meer Europese leiders spreken zich uit tegen het geweld in Catalonië. De Belgische minister-president Charles Michel roept op tot dialoog.

Twitter avatar CharlesMichel Charles Michel Violence can never be the answer! We condemn all forms of violence and reaffirm our call for political dialogue #CatalanReferendum #Spain

De minister-president van Schotland Nicola Sturgeon zegt bezorgd te zijn over de beelden die ze ziet en vindt dat de Catalanen vredig moeten kunnen stemmen.

Twitter avatar NicolaSturgeon Nicola Sturgeon 1/2 Increasingly concerned by images from #Catalonia. Regardless of views on independence, we should all condemn the scenes being witnessed

Catalonië naar de stembus

Onze correspondent Koen Greven was vandaag op pad met de burgemeester Garriga van een Catalaanse dorpje. Vanochtend zei de burgemeester:

Als ik mijn hoofd laat hangen, dan denken de mensen dat het referendum niet doorgaat. Boven alles moet ik positief proberen te blijven. Maar natuurlijk zit ik ook vol onzekerheden. Niemand weet precies hoe de politie zal reageren.

Bekijk hier foto's van de situatie in Catalonië. Van juichende Catalanen tot politiegeweld van de Spanjaarden.

Human Rights Watch veroordeelt geweld Spaanse politie

Human Rights Watch heeft het geweld dat de Spaanse politie tegen de Catalaanse demonstranten gebruikt veroordeeld. In een tweet worden de Spaanse autoriteiten opgeroepen om het recht op vredige bijeenkomst te respecteren en geen geweld te gebruiken. Ondanks dat de autoriteiten niet akkoord gaan met het referendum moeten voor- en tegenstanders gelijk behandeld worden.

Voorstanders van het referendum delen verschillende filmpjes op sociale media van de Spaanse politie die geweld gebruikt tegen de Catalaanse demonstranten.

De Spaanse politie probeert de Catalanen ervan te weerhouden te gaan stemmen en dat gaat er soms hard aan toe. Ook protesten van de Catalanen worden hard neergeslagen. In het onderstaande filmpje probeert de Catalaanse politie de demonstranten te beschermen tegen de Spaanse politie.

Catalan police try to protect citizens from brutal violence by Spanish military police. #cataloniareferendum #catalonia pic.twitter.com/nCkBzSlOjS

— Jaume Clotet (@jaumeclotet) October 1, 2017

Wedstrijd tussen FC Barcelona en Las Palmas gaat door

De wedstrijd tussen FC Barcelona en Las Palmas zondagmiddag gaat toch door. Dat heeft FC Barcelona via een tweet laten weten. De wedstrijd wordt om 16.15 uur achter gesloten deuren gespeeld in Camp Nou.

In een verklaring staat dat de club de maatregelen veroordeeld die genomen worden tegen de Catalanen om te voorkomen dat ze hun democratisch recht kunnen uitoefenen. Het verzoek om de wedstrijd uit te stellen heeft de Spaanse voetbalbond niet gehonoreerd, daarom is besloten geen publiek toe te laten bij de wedstrijd.

Wedstrijd FC Barcelona afgelast

De wedstrijd tussen FC Barcelona en Las Palmas in La Liga gaat zondag niet door. Het duel zou om 16.15 uur beginnen in Camp Nou, maar FC Barcelona vroeg zondagmiddag al om uitstel van de wedstrijd vanwege de onrust door het referendum.

Las Palmas had zondag laten weten dat de spelers de Spaanse vlag op hun shirt zouden dragen, omdat zij geloven in de eenheid van het land en het separatisme in Catalonië betreuren.

Spaanse Vice-premier prijst optreden politie

De Spaanse vice-premier Soraya Saenz de Santamaría heeft de politie geprezen voor het optreden tijdens het referendum zondag. Het "absoluut onverantwoordelijke" opreden van de Catalaanse regiogering is volgens de vice-premier gecompenseerd door de professionaliteit van de politie. Volgens Reuters zei ze:

"Ze hebben voldaan aan de regels van de wet. Ze hebben professioneel en op een evenredige manier gehandeld. Ze hebben geprobeerd rechten en vrijheden te beschermen."

Jeremy Corbyn roept Spaanse overheid op geweld te stoppen

Ook de leider van de Britse Labour-partij Jeremy Corbyn heeft op Twitter laten weten het geweld te veroordelen. Hij roept de Spaanse overheid op het geweld te stoppen.

Twitter avatar jeremycorbyn Jeremy Corbyn Police violence against citizens in #Catalonia is shocking. The Spanish government must act to end it now.

Catalaanse ministerie van Gezondheid: 337 mensen gewond geraakt

Volgens het Catalaanse ministerie van Gezondheid zijn zeker 337 mensen behandeld aan hun verwondingen nadat ze slaags waren geraakt met de politie. Dat meldt persbureau Reuters. Ook de Catalaanse regioregering meldt via Twitter dat er 337 mensen gewond zijn geraakt. Ook heeft de regioregering laten weten contact op te nemen met de EU voor het "schenden van fundamentele mensenrechten".

Twitter avatar govern Govern. Generalitat #Portaveu @jorditurull: "hi ha 337 persones ferides o contussionades. Demanem a persones ferides que facin denúncia a @mossos"

Burgemeester Barcelona eist aftreden Spaanse premier

De burgemeester van Barcelona Ada Colau heeft de Spaanse premier Mariano Rajoy opgeroepen om af te treden vanwege het harde politieoptreden, aldus AP. Colau zou zondag gaan stemmen op een middelbare school in de stad maar omdat de politie de weg had geblokkeerd, kon ze er niet komen.

"Als dit een democratie is, moet het politieoptreden onmiddellijk stoppen zodat we later een gesprek kunnen voeren. Dat is nodig."

Colau steunt het referendum maar heeft al laten weten dat ze het niet als bindend wil beschouwen omdat niet door de staat wordt goedgekeurd.

Ook politieagenten gewond

Negen politieagenten en twee leden van het militaire politiekorps Guardia Civil zijn zondag gewond geraakt. Dat laat het Spaanse ministerie van Binnenlandse Zaken weten via Twitter.

Kort hierna verspreidde het ministerie een filmpje waarin te zien is hoe de Spaanse politie zich terugtrekt nadat ze achterna worden gezeten door een menigte woedende mensen. Ze worden met stenen bekogeld.

De Spaanse politie trad in delen van Catalonië hard op tegen mensen die hun stem wilden uitbrengen. In Barcelona raakten 38 mensen gewond nadat de politie met rubberen kogels op demonstranten schoot.

Catalaanse ombudsman gaat klacht indienen bij Europese autoriteiten

De Catalaanse ombudsman Rafael Ribo gaat een klacht indienen bij de Europese autoriteiten. Volgens Ribo heeft de Spaanse overheid "geweld tegen burgers" gebruikt om het referendum tegen te houden. Hiermee toonde de overheid "weinig respect voor mensenrechten", aldus Ribo tijdens een persconferentie volgens persbureau AP.

'Optreden politie is professioneel'

Enric Millo, de afgevaardigde van de Spaanse regering in Catalonië, noemt het harde politieoptreden "professioneel". Hij zei dat elke poging om het referendum als geoorloofd te bestempelen, gedoemd is om te mislukken. Dat meldt persbureau AP.

"De gebeurtenissen vandaag in Catalonië kunnen nooit geportretteerd worden als een referendum of iets soortgelijks."

De Catalaanse regiopresident Carles Puigdemont noemde het geweld eerder vandaag "irrationeel en onverantwoordelijk" en zei dat het geweld van de oproerpolitie naar de kiezer "onrechtvaardig" is.

Zeker 38 mensen raakten gewond nadat de politie in Barcelona met rubberen kogels op demonstranten schoot.

Lange rijen bij stemlokaal in Arbúcies

Na enige vertraging konden de inwoners van het stadje Arbúcies vanochtend toch naar de stembus. De rijen zijn inmiddels lang, aldus NRC-correspondent Koen Greven.

Twitter avatar KoenGreven Koen Greven Rijen in Arbúcies voor het stemlokaal zijn nog altijd groot. https://t.co/8URiTl1S2X

38 gewonden door rubberen kogels

Minstens 38 personen hebben verwondingen opgelopen na de inzet van rubberen kogels door de oproerpolitie in Catalonië, melden Spaanse nooddiensten. Het gaat voornamelijk om kleine verwondingen.

De Catalaanse leider Carles Puigdemont noemt het geweld "irrationeel en onverantwoordelijk". Volgens hem zijn de gewonden vreedzame demonstranten.

Onrechtvaardig geweld

Volgens de Catalaanse leider Carles Puigdemont hebben oproeragenten "onrechtvaardig geweld" gebruikt tegen de kiezers. Volgens Puigdemont creëert de politie op deze manier een slecht beeld van Spanje. Eerder kwamen berichten over de inzet van rubberen kogels in onder meer Barcelona.

Carles Puigdemont beantwoordt vragen van de media. Foto Lluis Gene/AFP

Het stemmen gaat ondertussen door, volgens een Catalaanse ambtenaar is 73 procent van de stembureaus geopend, meldt persbureau AP.

Spaanse politie schiet met rubberen kogels op demonstranten

De Spaanse politie heeft in Barcelona vlakbij een stemlokaal met rubberen kogels op demonstranten geschoten. Dat meldt persbureau AP. De politie had stembussen uit een stembureau gehaald en probeerde met de stembussen weg te rijden. Ze werden tegengehouden door de aanwezige demonstranten waarna ze met rubberen kogels begonnen te schieten.

Foto Emilio Morenatti/AP

Politie in het nauw in Sabadell

Spaanse kranten La Vanguardia en El País tonen beelden uit de Catalaanse stad Sabadell, waar kiezers de oproerpolitie in het nauw drijven. De separatisten roepen "votaremos!", wij zullen stemmen, terwijl zij de agenten naar achteren jagen.

Twitter avatar LaVanguardia La Vanguardia VÍDEO: Ciudadanos hacen frente a la Policía en Sabadell #CatalanReferendum https://t.co/xWXodbaecQ
Twitter avatar elpaiscatalunya EL PAÍS Catalunya DIRECTO | Esta es la situación ahora mismo en Sabadell https://t.co/YC5BopqMr9 #CatalanReferendum [Informa… https://t.co/nNRsBU4Rgt

'Catalaanse politie is onverantwoordelijk'

Enric Millo, de afgevaardigde van de Spaanse regering in Catalonië, berispt de Catalaanse politie omdat zij niet hebben meegewerkt aan het tegenhouden van de verkiezingen, meldt persbureau AFP. Millo noemt de acties van de agenten “enorm onverantwoordelijk”.

“De agenten hadden het bevel gekregen het illegale referendum tegen te houden. Ze moesten voorkomen dat de stembureaus open gingen, maar helaas hebben ze dit niet uitgevoerd.”

Ook zegt Millo dat de seperatisten op het laatste moment “de spelregels hebben veranderd”, door stembiljetten zonder enveloppe te accepteren. Hierdoor twijfelt de afgevaardigde aan de betrouwbaarheid van de resultaten.

Enrico Millo bezoekt Barcelona in september. Foto: Lluis Gene/AFP

'Stemlokalen kampen met computerproblemen'

Bij NRC-correspondent Koen Greven is het stemmen ook eindelijk begonnen. Door computerproblemen konden de stembussen nu pas geopend worden.

Twitter avatar KoenGreven Koen Greven In Arbúcies is het stemmen ook begonnen na computerproblemen. https://t.co/q6SZB2U1MD

Volgens persbureau AP melden vrijwilligers in verschillende stemlokalen in Catalonië dat stemcomputers niet werken omdat de website die de gegevens host, niet werkt. De Catalaanse regering liet eerder op de dag al weten dat mensen hun stembiljet ook thuis kunnen printen. Deze biljetten zijn volgens de regioregering gewoon geldig.

Ondertussen heeft het Spaanse ministerie van Binnenlandse Zaken via Twitter een filmpje verspreid van de in beslag genomen stembussen.

Onder luid gejuich opent de burgemeester het stemlokaal

In een gespannen sfeer zijn vandaag in Catalonië vanaf 9.00 uur de eerste stemmen uitgebracht bij een verboden referendum over afscheiding van Spanje. Op verschillende plaatsen kwam het tot confrontaties tussen de Spaanse nationale politie en Catalaanse stemmers. In Barcelona werden enkele lokalen afgegrendeld, waarbij enkele gewonden vielen. En ook in Sant Julia de Ramis, het dorpje waar regiopresident Carles Puigdemont zou stemmen, werden ordetroepen ingezet om het stemmen te verhinderen.

'In Arbúcies is het vooralsnog rustig'

In andere delen van Catalonië gaat het er een stuk rustiger aan toe. NRC-correspondent Koen Greven is aanwezig bij een stemlokaal in het plaatsje Arbúcies waar mensen klaarstaan om te stemmen. De deuren zijn vooralsnog gesloten vanwege computerproblemen. Volgen Greven is er wel politie aanwezig maar kan die weinig uithalen tegen de aanwezige menigte. Greven zegt:

"In een aantal plaatsen zoals Barcelona en Sarria de Ter, waar de Catalaanse president zijn stem zou uitbrengen, grijpt de politie hard in. Maar in grote delen van het land lijkt het referendum gewoon door te gaan."

In Arbúcies staan mensen vooralsnog rustig te wachten tot ze kunnen stemmen.

Twitter avatar KoenGreven Koen Greven Catalaan David Grau heeft zijn stembiljet al ingevuld. https://t.co/0gTZcMCcEq

Catalaanse leider brengt stem uit

De Catalaanse president Carles Puigdemont heeft zijn stem uitgebracht. Dit deed hij in het dorpje Cornella del Terri, niet in Sarria de Ter, waar hij aanvankelijk zou stemmen.

Twitter avatar govern Govern. Generalitat El #president @KRLS votant a Cornellà de Terri #1OCT https://t.co/O6YFZZTU65

Arrestaties

De politie heeft in Barcelona een aantal demonstranten gearresteerd, meldt persbureau AP. Daarnaast zijn honderden demonstranten verwijderd bij een stembureau in de Catalaanse hoofdstad.

De Spaanse politie probeert Catalanen te weerhouden het stembureau te bereiken. Foto Emilio Morenatti/AP

'Spaanse politie wil stemmateriaal te verwijderen'

Op verschillende plaatsen in Catalonië probeert de Spaanse politie te voorkomen dat Catalanen hun stem uitbrengen. Bij een stemlokaal in een school in Barcelona raken gewapende politieagenten slaags met Catalanen die hun stem willen uitbrengen.

Volgens de Spaanse regering is de politie-interventie niet gericht op de Catalanen maar het verwijderen van de stembiljetten en stembussen, aldus persbureau Reuters. "We worden gedwongen te doen, wat we niet wilden doen," zei een woordvoerder van de regering.

Ondertussen is NRC-correspondent Koen Greven aanwezig bij een stembureau in de plaats Arbúcies. Hier is het stembureau nog gesloten.

Twitter avatar KoenGreven Koen Greven Menigte in Arbúcies wacht nog tot deuren opengaan nadat computersysteem overbelast is geraakt. https://t.co/jbwNTgfuuZ
Twitter avatar KoenGreven Koen Greven Politie in Arbucies maakt opnieuw rapport op van bezet stemlokaal. https://t.co/HSvUMBFss1

Vechtpartijen en gebroken glas

Bij het stembureau in Sarria de Ter zijn vechtpartijen ontstaan tussen stemmers en de Spaanse oproerpolitie, meldt persbureau AP. Dit gebeurde nadat de politie met geweld het gebouw binnendrong, om de stemming te voorkomen. In het stembureau in Sarria de Ter zou de Catalaanse president Carles Puigdemont zijn stem uitbrengen.

Ook bij andere stembureaus probeert de politie het referendum tegen te houden.

Politie omcirkelt stembureau president

De Spaanse politie heeft het stembureau waar de Catalaanse president zou stemmen omcirkeld. President Carles Puigdemont zou zijn stem uitbrengen in een stembureau in de gemeente Sarria de Ter.

Politie arriveert bij het stembureau in Sarria de Ter. Foto: Lluis Gene/AFP

Eerste Catalanen hebben gestemd

Volgens persbureau Reuters zijn de eerste stemmen uitgebracht.

Confrontatie in Barcelona

Enkele stembureaus hebben zich weten te openen, meldt persbureau AP. Volgens Reuters worden demonstranten in Barcelona door tientallen gewapende politieagenten met schilden "weggedrukt". Ambulances staan klaar in de buurt van de confrontatie.

Politie neemt stembussen in

De nationale politie heeft op meerdere plekken stembussen en -biljetten in beslag genomen, meldt het Spaanse ministerie van Binnenlandse Zaken aan persbureau AFP. De stembureaus zouden vanaf 09.00 geopend zijn voor Catalanen om hun stem uit te brengen.

Politie probeert stembureaus te sluiten

De Spaanse politie is begonnen de geïmproviseerde stembureaus te sluiten. Bij een stemlokaal in de gemeente Arbúcies lukte het de agenten niet binnen te komen. Onder luid gejuich van de Catalaanse separatisten verlieten ze het lokaal. "Votarem!", schreeuwden de Catalanen.

'Stembiljetten mogen thuis geprint worden'

Catalanen mogen in elk stemlokaal stemmen als het stembureau in hun district is gesloten. Dat heeft een woordvoerder van de Catalaanse regioregering zojuist in een persconferentie gezegd. 2.300 scholen die dienst doen als persbureaus zijn al gesloten door de politie. Volgens de woordvoerder zijn er de hele dag academici aanwezig die als waarnemers optreden. Zij houden het verloop van het referendum in de gaten en registreren incidenten.

Catalanen mogen hun stembiljetten thuis printen. Deze zijn geldig, aldus de woordvoerder. De politie had eerder vijf miljoen stembiljetten ingenomen.

De eerste tellingen worden in de loop van de ochtend verwacht.

Twitter avatar KoenGreven Koen Greven Stemlokaal in Arbúcies wordt klaargemaakt voor referendum. https://t.co/prT9D69Olj
Twitter avatar KoenGreven Koen Greven Het lijkt erop dat er op vele plekken gestemd gaat worden in Catalonië. Zoals in Arbúcies. https://t.co/0XgAf4shCk

Demonstranten reageren tijdens bezetting stembureaus

De Catalanen die zich verzameld hebben bij de stembureaus wachten gespannen af op de reactie van de politie.

In Barcelona zit de 73-jarige gepensioneerde Joacquim Bosch samen met twintig anderen bij een middelbare school. Hij vreest voor de reactie van de politie, vertelde hij aan persbureau AP. "Ik ben hier gekomen om de rechten van mijn land te verdedigen. En mijn land is Catalonië."

Ook in Figueras, de geboorteplaats van schilder Salvador Dali, hebben tientallen Catalanen zich verzameld bij een school. Onder hen ook Mireia Mata, afgevaardigde van de Esquerra Republicana de Catalunya (ERC), de partij die streeft naar een onafhankelijk Catalonië. "We strijden niet om een vlag, maar om een betere maatschappij," zei ze tegen persbureau AFP. Mata beschrijft de Catalaanse situatie als "wanhopig":

"We worden economisch verstikt. We verliezen een hele generatie van jonge mensen die Spanje verlaten omdat hier geen fatsoenlijk werk te vinden is."

Een man brengt onder luid applaus stembiljetten naar een bureau in Barcelona. Foto: Pierre-Philippe Marcou/AFP

Mensen verzamelen zich bij de stemkantoren

De hele nacht hebben mensen zich bij de provisorische stemkantoren verzameld om te voorkomen dat de locaties worden gesloten. Zaterdag had de politie het overgrote deel van de stembureaus al gesloten. De politie liet weten vanaf zondagochtend mensen te verwijderen die niet vrijwillig waren vertrokken. Mensen die weigeren riskeren een boete tot maximaal drie ton.

Mesen verzamelen zich om een politieauto bij een stembureau om te voorkomen dat de locatie wordt afgesloten. Foto Jose Jordan/AFP

Mensen zwaaien naar een overvliegende politiehelikopter bij een stembureau in een school in Barcelona. Foto Pau Barrena/AFP

Bij een stembureau komen mensen bijeen om te voorkomen dat het stembureau door de politie wordt afgesloten. Foto Bau Barrena/AFP

Ook in Barcelona demonstreren tegenstanders

Op verschillende plekken in Spanje is zaterdag al flink gedemonstreerd tegen het referendum. Onder meer in hoofdstad Madrid gingen duizenden mensen de straat op hun onvrede te uiten, meldt AFP. Maar ook in Catalonië organiseerden tegenstanders betogingen, onder meer in de Catalaanse hoofdstad Barcelona.

Tegenstanders van de Catalaanse onafhankelijkheid demonstreren in Barcelona. Foto Yves Herman/Reuters

Voor het stadhuis verscheurden de aanwezige demonstranten een spandoek van de separatisten dat opriep tot “meer democratie”, schrijft persbureau AP. Ook waren er betogers die de “Estelada” in brand staken, de officieuze vlag van Catalonië. Ze riepen op de Catalaanse regiopresident Carles Puigdemont in de cel te gooien.

In Madrid vonden overigens ook demonstraties voor het referendum plaats. Daar kwamen veel minder mensen op af dan op de betogingen tegen de stembusgang.

Twaalf vragen over het referendum

Catalanen dichten zichzelf graag een ‘heco diferencial’ toe, een onderscheidende factor. Ze vinden zichzelf serieuzer, ondernemender, Europeser, zuiniger en wellevender dan andere Spanjaarden. Maar in hoeverre zijn ze anders? Hoe lang bestaat die wens om onafhankelijk te zijn al? En dreigt er zondag geweld, als separatisten botsen met politie?

Op deze vragen en meer geeft oud-correspondent Merijn de Waal antwoord in een uitgebreid uitlegstuk over het Catalaanse referendum.

'Bijna alle stemkantoren dicht'

Van de meer dan tweeduizend provisorische stemkantoren die zijn opgetuigd door de Catalaanse separatisten is het overgrote deel zaterdag door de politie gesloten. Eerder op de dag vergrendelde de Spaanse politie al zo’n duizend gebouwen. Zaterdagavond kwam het Spaanse ministerie van Binnenlandse Zaken met een nieuwe tussenstand: afgezien van “enkele” kantoren is alles nu dicht.

Een man houdt de wacht bij een stemkantoor in een buitenwijk van Barcelona. Foto Josep Lago/AFP

Hoeveel stembureaus er nog wel open zijn, meldt het departement niet. Eerder werd duidelijk dat separatisten zeker 160 van de stemkantoren hadden bezet, om zo te voorkomen dat de politie ze zou afsluiten. Ook beweert de organisatie van het referendum dat er geheime kantoren zijn. Of de politie die ook heeft afgesloten is niet duidelijk.

De politie heeft al laten weten zondagochtend mensen te zullen verwijderen. Vrijwilligers die zondag toch een locatie zullen openhouden, lopen de kans op een boete tot maximaal drie ton.