Iraaks-Koerdistan gaat op slot

Reactie Iraakse regering

Regering in Bagdad schort alle internationale vluchten op naar Erbil en Suleimaniya. Economisch wurgen als drukmiddel.

Passagiers op de luchthaven van Erbil wachten donderdag op hun vlucht naar Istanbul. Vanaf deze vrijdagavond zijn alle internationale vluchten opgeschort. Foto Yasin Akasin Akgul/AFP

De federale regering van Irak is vastbesloten de autonome Koerdische Regio te straffen voor het recente referendum over onafhankelijkheid. Bijna 93 procent van de Iraakse Koerden sprak zich maandag uit voor afscheiding van Irak in een referendum dat Bagdad als illegaal beschouwt.

De eerste concrete maatregel die de Iraakse premier Abadi nam is het opschorten van alle internationale vluchten van en naar de luchthavens van Erbil en Suleimaniya. Daarmee herinnert Bagdad de Koerden eraan dat alleen de Iraakse regering haar rechten kan doen gelden over het grondgebied van Irak en dat een referendum daar niets aan verandert.

Abadi heeft geëist dat alle Iraakse grensovergangen, over land en via de lucht, uiterlijk vrijdag om zes uur lokale tijd weer onder controle komen te staan van de federale regering. Iraaks Koerdistan hanteert al jaren zijn eigen visumbeleid maar dat kon alleen met Bagdads toestemming.

De ene na de andere luchtvaartmaatschappij kondigde de voorbije dagen aan dat alle vluchten vanaf vrijdag tot nader order zijn opgeschort.

Voor het volledig door land ingesloten Koerdistan is vooral de luchthaven van Erbil een levensader. Sluiting ervan brengt voor de vele buitenlanders in Koerdistan in de problemen. Anders dan Bagdad, dat een strikt visumbeleid heeft, krijgen veel internationale bezoekers bij aankomst in Erbil een stempel in het paspoort die recht geeft op een verblijf van dertig dagen. Als zij straks Irak willen verlaten via de luchthaven van Bagdad, kunnen ze als illegalen worden behandeld. Onder meer het Franse consulaat in Erbil heeft zijn onderdanen daarom aangeraden Irak te verlaten voor vrijdag.

Gastarbeiders de dupe

De maatregel treft niet alleen incidentele bezoekers als journalisten, hulpverleners of zakenlui. In Iraaks-Koerdistan werken zo’n dertigduizend gastarbeiders, vooral uit Zuid-Azië, Indonesië en de Filippijnen, die onder meer huishoudelijk werk doen of in de horeca werken.

Of Abadi ook de grensovergangen over land – met Turkije en Iran – opnieuw onder Iraakse controle kan brengen is de vraag. Dat kan alleen door het Iraakse leger Koerdisch gebied in te sturen, wat neerkomt op een oorlogsverklaring. Voorlopig lijkt het economisch wurgen van de Koerdische Regio een efficiënter drukkingsmiddel. Het Iraakse parlement gaf Abadi deze week wel toestemming om troepen naar de betwiste stad Kirkuk te sturen en om alle olie-installaties in Koerdistan opnieuw onder controle van Bagdad te brengen.

Veel zal afhangen van de Turkse reactie. Turkije, dat in eigen land worstelt met de autonomie-eisen van zijn Koerdische minderheid, was fel tegen het referendum. Alle Turkse vliegmaatschappijen hebben deze week hun vluchten naar Erbil opgeschort. Maar van sluiting van de landsgrens, zoals Iran deed, is nog geen sprake.

Koerdistan is zeer afhankelijk van import: meer dan 90 procent van het voedsel wordt geïmporteerd, voor een groot deel uit Turkije.

Turkije heeft ook de troefkaart in handen. Het importeert 600.000 vaten olie per dag uit Koerdistan via een pijpleiding naar de haven Ceyhan.

Koerdistan begon in 2015 rechtstreeks olie te verkopen. Sindsdien gebruikt Bagdad dat als bijkomend argument om de vinger op de knip te houden. Als gevolg daarvan moeten veel ambtenaren in Koerdistan maandenlang op hun loon wachten.

De Koerden weten voorlopig niet van wijken. „Wat jullie ook doen”, zei president Barzani over de maatregelen, „het zal nooit erger zijn dan Anfal en de chemische aanvallen”, een verwijzing naar de onderdrukking van de Koerden onder Saddam Hussein.