Cultuur

Interview

Interview

Brexitminister David Davis bij een bespreking in Brussel, 28 August 2017.

Foto Francois Lenoir/Reuters

Brexitminister David Davis: ‘Ik wil Europese solidariteit’

Uittreding

Het Verenigd Koninkrijk is bezig met een charme-offensief. Davis glimlacht veel en zegt dat de Britten redelijk willen zijn. Daarbij hoort wat hem betreft samenwerking à la carte.

David Davis hoeft in Europa niet zo nodig op te vallen, de grote showman te spelen. Zijn colbert, gedrapeerd over een bureaustoel op de Britse ambassade in Den Haag, is van Marks & Spencer. Degelijk Brits, maar niet in het oog springend. Het past bij zijn stijl als hij op het vasteland is. Oordeelt Jean-Claude Juncker dat de Britten onvoorbereid onderhandelen? Davis lacht. Maant Michel Barnier haast te maken? Brexitminister Davis wuift het weg. „In de Britse politiek ben ik niet zo vriendelijk”, zegt hij. „In Europa ben ik hoffelijk.”

Het liefst willen de Britten praten over de toekomst, over hoe het Verenigd Koninkrijk na Brexit zonder barrières blijft handelen met de EU. Michel Barnier, die namens de Europese Commissie onderhandelt, vindt het daarvoor te vroeg. Hij wil in grote lijnen duidelijk hebben hoe de Britten hun financiële verplichtingen na komen, hoe zij de rechten van EU-burgers gaan beschermen en hoe zij denken om te gaan met de beladen Noord-Ierse grens.

De toespraak van premier May vorige week in Florence, waarin zij een mildere toon aansloeg en zich bereid toonde een openstaande rekening te voldoen, heeft de EU nauwelijks gunstiger gestemd. Eerst zien dan geloven, was de gemeenschappelijke reactie.

Daarom is het tijd voor een charme-offensief. May ontving de Ierse premier Varadkar en ‘Europees president’ Donald Tusk op 10 Downing Street. Ministers Boris Johnson, Liam Fox en Davis deden middelgrote EU-landen aan. Voorafgaand aan zijn gesprek met Bert Koenders (Buitenlandse Zaken, PvdA) heeft hij 23 minuten de tijd voor een interview. Zijn belangrijkste boodschap: wij willen in alle redelijkheid een goed akkoord.

Lees ook dit interview met lobby-expert Rinus van Schendelen: Scheiden van de EU: hoe doe je dat?

Liever compromis dan machismo

Natuurlijk begrijpt Davis dat hij door Barnier gemangeld wordt. Dat hoort bij onderhandelen op topniveau. „Ik ken Michel al twintig jaar. Wij zaten samen aan tafel om het verdrag van Amsterdam [1997] rond te krijgen, toen we over Europese Zaken gingen. Het is nu zijn taak de druk op te voeren. Het is mijn taak te beseffen dat niet machismo maar een goed resultaat voor beide kanten het belangrijkste is.”

Afgelopen zomer zei Boris Johnson nog in het Lagerhuis dat de EU „kon fluiten” naar een betaling van tientallen miljarden euro’s. Die stelligheid is passé. De Britten erkennen dat zij de afspraken van de Europese meerjarenbegroting tot 2020 moeten nakomen. Nettobetalers (koplopers Duitsland, Frankrijk en Nederland) en netto-ontvangers (Polen, Tsjechië en Roemenië) hoeven niet te vrezen, verzekerde May. Toch zijn er genoeg financiële posten (zoals pensioenen van EU-ambtenaren) waar over gesteggeld wordt.

In Europa ben ik hoffelijk.

Tijdens de vorige onderhandelingsronde namen de twee kanten de financiële verplichtingen door. De Britten waren geschokt toen ze hoorden wat de EU verlangde. Toekomstige betalingen voor het curriculum Engels op EU-scholen, bijvoorbeeld vonden de Britten overdreven. Davis: „Er zijn nogal wat posten, waar wij grote vraagtekens bij zetten. Natuurlijk levert dat een geprikkelde discussie op.”

Dat de sfeer tijdens de Brusselse onderhandelingen slecht is, ontkent Davis. Er zijn aanhoudende geluiden dat Britse onderhandelaars versteld staan van de afstandelijke houding van de ploeg van Barnier, die doen alsof de Britse diplomaten geen decennialange werkervaring met de EU hebben. Davis wuift het weg.

Michel kent hij al decennia, voor Jean-Claude heeft hij respect. Inhoudelijk wil Juncker natuurlijk een ander soort Europa dan de Britse Conservatief, maar die heeft wel degelijk lof voor zijn aanpak als onderhandelaar. „Ik ken hem nog als de ‘Held van Dublin’, toen hij in 1996 als premier uit het kleine Luxemburg een ruzie suste tussen reuzen Kohl en Chirac over het Stabiliteitspact.”

Davis, oud-reservist bij de Britse commando’s, kiest voor een fysieke metafoor. „Jean-Claude ramde Duitsland en Frankrijk met de koppen tegen elkaar en maakte zo de komst van de euro mogelijk.” Met andere woorden: echte leiders zorgen op moeilijke momenten dat er een compromis komt met toekomstperspectief.

Verwacht Davis dat de partijen spoedig aan de slag kunnen met de gesprekken over een handelsrelatie? „Op veel terreinen, zoals de rechten van burgers en ook Noord-Ierland is wel degelijk progressie geboekt. Is het genoeg? Dat is een aanbeveling die Michel doet aan regeringsleiders. Hij houdt zijn kaarten dicht tegen de borst.”

Foto Francois Lenoir/Reuters
Brexitminister David Davis (L) en Brexit-onderhandelaar namens de EU Michel Barnier (R).
Foto Emmanuel Dunand/AFP
Brexitminister David Davis (L) en Brexit-onderhandelaar namens de EU Michel Barnier (R).
Foto Emmanuel Dunand/AFP
Foto’s Francoise Lenoir/Reuters (B) en Emmanuel Dunand/AFP (O)

Beslissen, niet volgen

David Davis lijkt diplomatiek ervaren genoeg om te weten dat een buitenlandse minister nooit de regering van een ander land van dwingende raad moet voorzien. „Ik ga niet vertellen hoe de Nederlandse regering Nederlandse belangen moet behartigen”, zegt Davis. Toch komt hij met een suggestie. „EU-lidstaten moeten zorgen dat zij beslissers en geen volgers zijn. Op een bepaald moment moeten zij tegen de Commissie zeggen: nu gaan wij verder.”

‘Verder’ betekent volgens Davis praten over de toekomst. De tijd dringt, zegt hij. Er moet een luchtvaartakkoord gesloten worden om vliegverkeer soepel te regelen. Er moet een akkoord komen over de opslag van persoonsgegevens, belangrijk voor zowel banken als opsporingsautoriteiten. Er moet een nucleair akkoord komen, zodat over en weer splijtstoffen verscheept kunnen worden voor kerncentrales. Er moet een douane-akkoord komen, volgens de Britten.

Het is zeker in Nederlands belang dat er haast gemaakt wordt, oordeelt Davis. „Wij willen een groots handelsverdrag, met een douane-overeenkomst. Dat is belangrijk voor Nederland, dat is belangrijk voor Rotterdam, de grootste haven van Europa en tevens een belangrijk knooppunt voor het Verenigd Koninkrijk.”

Is dat een hint dat Davis EU-lidstaten tegen elkaar wil uitspelen? Allerminst, beweert hij. „Ik wil dat er solidariteit is. Ik wil met een blok onderhandelen en niet met dertien groepen.” Een sterke en verenigde Europese Unie is zeker in Brits belang, analyseert Davis. „De EU is onze buur, handelspartner en strategische bondgenoot tussen het Verenigd Koninkrijk en Rusland.”

EU-lidstaten moeten zorgen dat zij beslissers en geen volgers zijn. Op een bepaald moment moeten zij tegen de Commissie zeggen: nu gaan wij verder.

Het is ook in het overstijgende Europese belang als de banden goed blijven, meent Davis. „Het Verenigd Koninkrijk geeft in totaal 24 miljard pond meer uit dan het EU-gemiddelde aan defensie en ontwikkelingssamenwerking, twee zeer belangrijke pijlers van buitenlands beleid. Nauw samenwerken is dan alleen maar in het voordeel van de EU, hetzelfde geldt op het gebied van wetenschap.”

Ondanks de mooie woorden over hechte vriendschappen, wil de Brexitminister wel degelijk de concurrentie met de EU aangaan. De grote economische sprong voorwaarts vindt niet plaats in de EU, maar in China, India, de opkomende wereld. Davis: „Het Verenigd Koninkrijk wil daar per se van profiteren en dat kan niet met de regels van het gemeenschappelijke handelsbeleid.” Het is juist dit soort Europese samenwerking à la carte, pleiten voor ruime toegang tot de Europese interne markt, maar eveneens op eigen houtje handelsverdragen afsluiten met de buitenwereld, waar EU-leiders tegen zijn.

Lees ook deze eerdere analyse van de strubbelingen binnen de regering van Theresa May: Lief samen op de foto, in het geniep ruziën over de Brexit

Terwijl de Brexitminister in Den Haag praat, schetst de Franse president Macron in Parijs zijn visie voor niet alleen een sterker Europa, maar ook een unie van meerdere snelheden, waar mogelijk plek is voor het Verenigd Koninkrijk in een buitenring. Davis: „Wij gaan weg.” Het is niet aan de politiek om aan het referendumresultaat te tornen, vindt hij. „Dat betekent niet dat ik niet zie waarom de ideeën van Juncker voor de toekomst van de EU belangrijk zijn. Alleen wij werden lid van de EU onder andere omstandigheden dan veel toetredingslanden.”

Davis somt op: Spanje kwam erbij na Franco, Griekenland na de kolonels, Centraal en Oost-Europa na het ijzeren gordijn. De Britten waren al meer dan een eeuw een liberale democratie. „Voor veel landen staat de EU voor een nieuwe toekomst, persoonlijke vrijheid en moderniteit. Daarom is het voor die landen zo belangrijk dat de EU succesvol blijft. Het Verenigd Koninkrijk deelt die visie hartgrondig.”