Commentaar

Nu graag een bevlogen Nederlandse visie waarin Macron landt in de realiteit

Voor premier Mark Rutte (VVD) moeten het zware dagen zijn. Wie niet van ‘visie’ houdt en licht-allergisch is voor Europese vergezichten heeft het dezer dagen niet eenvoudig. Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker en de Franse president Emmanuel Macron probeerden elkaar in recente toespraken te overtroeven in Europese bevlogenheid. Hun pleidooien komen neer op een nieuwe fase in Europese integratie.

Nu kan men van Juncker nog zeggen dat het einde van zijn ambtstermijn (2019) in zicht raakt en dat het in zijn geval slechts gaat om de vergezichten van een functionaris die vooral een uitvoerder behoort te zijn. De Franse president daarentegen is net aangetreden met een groot mandaat en zou zo maar eens tien jaar aan de macht kunnen zijn. De Franse voorzet verdient daarom veel aandacht en een Nederlands antwoord – liever vroeger dan later.

De uitslag van de Duitse verkiezingen remt het Europa-debat vermoedelijk even af. De situatie in Berlijn is op dit moment ongewis omdat bondskanselier Angela Merkel haar overwinningsnederlaag moet vertalen naar een voor Duitse begrippen ongekend gecompliceerde vierpartijencoalitie. Of Merkel het zetelverlies en de opkomst van de AfD zal omzetten in een behoedzamere koers in Europa moet worden afgewacht. Het is in elk geval prematuur om, zoals veel analisten deze week deden, te veronderstellen dat Merkel sinds zondag over het hoogtepunt van haar internationale aanzien heen is. Wel kan het nog even duren voordat ze een oplossing heeft gevonden voor een weerspannige zusterpartij CSU en in Europa volledig inzetbaar is.

Het initiatief ligt voorlopig dus bij Macron. Wat wil hij eigenlijk? Hij wil vooral veel en op veel verschillende terreinen: valuta, defensie, terreurbestrijding, bestuur, handel, landbouw, rechtspraak. Macron wil bijvoorbeeld een gezamenlijk begroting voor eurolanden, een Europese interventiemacht met meer slagkracht en operationele snelheid dan de huidige Battlegroups. Hij wil meer samenwerking bij terrorismebestrijding en voedselveiligheid en een openbaar aanklager die de Europese markt beschermt tegen (Chinese) dumping. Hij wil de Commissie verkleinen van 28 naar 15 leden, waardoor niet meer alle landen in dagelijks bestuur van de Unie vertegenwoordigd zijn.

Voor veel plannen bestaan goede argumenten. Als de VS zich terughoudender opstellen in wereld, moet Europa meer aan defensie doen. Als terroristen opsporingsautoriteiten te snel af zijn, ligt uitwisseling van informatie, en een versterking van Europol voor de hand. Als een dagelijks bestuur zoveel leden telt dat van besturen niets meer komt, is afslanking geboden.

In de toespraak zat nog een bijzonderheid die in Den Haag tot verhoogde alertheid zou moeten leiden. Macron wil een nieuw, gemoderniseerd Elysée-verdrag. In 1963 spraken Frankrijk en Duitsland in dat verdrag af dat ze zouden samenwerken op het gebied van veiligheid en buitenlands beleid en dat de parlementen regelmatig contact zouden hebben met elkaar. Heel veel stond er verder niet in dat verdrag maar het had grote symbolische waarde en leidde onder andere tot een permanente uitwisseling van ambtenaren tussen Parijs en de Duitse hoofdstad.

Vraag is nu hoe een nieuw contract voor de Frans-Duitse as er uit gaat zien. Het feit dat er überhaupt over wordt gesproken geeft aan dat de twee landen serieus van plan zijn hun banden aan te halen – en dat heeft altijd gevolgen voor machtsverhoudingen binnen de Europese Unie én voor kleine lidstaten.

De meeste Franse voorstellen zijn niet nieuw en sommige bouwen voort op prille samenwerkingsvormen die al bestaan. Sommige voorstellen betekenen machtsverlies voor lidstaten en zijn daarom niet in een handomdraai gerealiseerd. Lidstaten zijn vooralsnog niet van plan de zeggenschap over hun soldaten af te staan. De belofte van een slankere Commissie ligt al sinds 2009 vast in een verdrag, maar is nooit uitgevoerd. Niet elke visie wordt snel werkelijkheid en dat hoeft ook niet.

Maar een politiek project zonder visie is geen politiek, dat is bestuurskunde. Zonder een minimum aan idealisme gaat het niet. Laat de Fransen oreren en het hart sneller doen kloppen. Laat Nederland er net zo bevlogen iets tegenover stellen dat bescheiden is, maar haalbaar en rekening houdt met de scepsis tegenover Europa die er óók is. Na de toespraak komt altijd de realiteit.

In het Commentaar geeft NRC zijn mening over belangrijke nieuwsfeiten. De commentatoren schrijven deze artikelen in samenspraak met de hoofdredactie.