Een kakofonie dreigt in Europa

Europese top

Macron wil voluit, Merkel is blij dat ze wat meer kan zijn dan de boeman, en Rutte is blij dat er veel ideeën op tafel liggen. Plannen genoeg in Europa, maar er zit nog weinig lijn in.

VLNR: De president van het Europees Parlement Antoio Tajani, de Franse president Macron en Donald Tusk, president van de Europese Commissie. Foto Ilmars Znotins / AFP

De EU begint een beetje op het Eurovisiesongfestival te lijken, grapte Europees ‘president’ Donald Tusk vrijdag tijdens de EU-top in het Estse Tallinn. Met al die grote toespraken over de toekomst van Europa, waarbij iedereen elkaar probeert te overtroeven in toon en visie.

Onbetwiste koploper is de Franse president Macron, die dinsdag in Parijs in een lange speech zijn groots en meeslepende kijk op de zaak uiteenzette. „Laten we ons tijdperk recht in de ogen kijken.” Daarvoor, op 13 september, was er de ‘state of the union’ van Commissie-baas Juncker. „Laten we de wind in onze zeilen vangen.” En tussen Macron en Juncker ingeklemd was er de Portugese premier Costa, die in een lezing in Brugge zei dat het nieuwe Europa bovenal sociaal moet zijn.

Kakofonie dreigt

In Tallinn werd duidelijk dat er een kakofonie dreigt. En dus werd dirigent Tusk gevraagd om wat structuur aan te brengen aan de stortvloed aan ideeën. Voor de volgende top, op 19 en 20 oktober, wil de Poolse oud-premier „een concreet werkplan” opstellen, waarvoor hij de komende weken alle leiders bilateraal wil spreken. „Ik ben er persoonlijk van overtuigd dat we van die nieuwe ideeën goed gebruik kunnen maken, mits we unisono zingen”, aldus Tusk.

Een stem klonk in Tallinn wat zachter dan anders: die van bondskanselier Merkel. Zij won zondag weliswaar de Duitse verkiezingen, maar is daar beschadigd uitgekomen. Ze kijkt tegen moeilijke coalitieonderhandelingen aan, waarin het over Europa zal gaan en de vraag hoe hard Duitsland mee kan lopen met de van zelfvertrouwen blakende Macron.

Macron wil voluit

De Franse president wil voluit. Een Europese interventiemacht. Grensoverschrijdende kieslijsten. Een Europese minister van Financiën. Het vergaand poolen van financiële middelen, als schokdempers voor een volgende crisis. Wat Macron betreft rust er nergens meer een taboe op en is nationale soevereiniteit in een alsmaar schuivende en globaliserende wereld weinig waard, als de EU niet stevig en zonder vrees wordt omarmd.

Na tien jaar sappelen, met een van crisis naar crisis hobbelende EU, is zijn enthousiasme aanstekelijk. En ook Merkel wil wel eens een keer meer zijn dan de ‘boeman’ die, simpel gezegd, te hard was tijdens de eurocrisis en te soft tijdens de vluchtelingencrisis. „Er is een hoge mate van overeenstemming tussen Duitsland en Frankrijk”, zei ze in Tallinn. „Over details moeten we het nog hebben, maar ik ben er stevig van overtuigd dat Europa niet kan stilzitten en zich moet blijven ontwikkelen.” De vraag blijft: hoeveel manoeuvreerruimte heeft ze straks nog in haar nieuwe coalitie?

Hoe dan ook: Macron en Merkel kunnen niet meteen volle kracht vooruit. Jammer? Hier en daar klonk in Tallinn ook een zucht van verlichting. Oost-Europese lidstaten zijn er huiverig voor dat een Frans-Duitse kopgroep straks het tempo gaat bepalen, vooral op migratie- en defensiegebied. Tusk vindt hervormingen belangrijk, in december zal zelfs een top worden gewijd aan de eurozone, maar hij hamert vooral op eenheid en op oplossingen waar alle 27 lidstaten zich senang bij voelen en dus ook zullen gaan uitvoeren.

Rutte blijft rustig

Ook premier Rutte doet liever rustig aan. Hij noemde Juncker na diens toespraak eerder deze maand „een romanticus” en zei dat mensen met visies „naar de oogdokter” moeten - een internationaal gretig geciteerde reactie die hem een telefoongesprek met Juncker opleverde, en in diplomatieke kringen de bijnaam ‘the eye doctor’. Over Macrons speech wil hij nu weinig kwijt. „Ik wil niet op een van de collega’s heel gedecideerd gaan reageren, want daarmee maak ik het debat stuk”, zei Rutte vrijdag. „Ik vind het belangrijker dat we die discussie met z’n 28 voeren en dat we blij zijn dat er iemand aan tafel zit die ideeën heeft.”

Voor Rutte loopt de weg naar Europese hervormingen minder via Brussel, en meer via nationale regeringen. Die moeten doen wat ze hebben afgesproken, en de EU schragen met hervormingen en verantwoordelijk beleid. De EU zelf moet geen zaken beloven die het vervolgens niet kan nakomen. Zijn visie voor Europa: „Under-promise, over-perform.”