Al dat speelgoed (bijna) binnen handbereik

Unboxing Kinderen kijken op YouTube naar uitpakfilmpjes van speelgoed. Leuk, leerzaam zelfs, maar hebberigheid ligt op de loer.

Een plastic beertje gaat zwemmen. Op het scherm van de iPad is te zien hoe hij vanonder zijn parasol opstaat en richting het water loopt. Duploblokjes vormen een kleine trap de duikplank op. Zijn hoofdje wordt vastgehouden door een hand, die hem met een sierlijke boog het water in laat duiken.

De handen zijn van Mark Buissink, maker van dit filmpje en de held van duizenden peuters en kleuters in Nederland. Zijn YouTube-kanaal ‘Family Toys Collector’, waarop hij Lego, Playmobil en klei uit de verpakking haalt en ermee speelt, heeft zo’n 79 duizend abonnees. Zijn filmpjes zijn in totaal ruim 67 miljoen keer bekeken.

Spullen uitpakken op YouTube heet ‘unboxing’ en is enorm populair over de hele wereld. In eerste instantie was het bedoeld voor volwassenen; zij haalden technologische snufjes uit verpakkingen en demonstreerden de gadgets. Inmiddels zijn er uitpakfilmpjes in alle soorten en maten – met make-up, kleding en designertassen die uit dozen worden gehaald. En dus ook speelgoed-uitpak-video’s, waar miljoenen kinderen wereldwijd naar kijken.

Het concept is steeds hetzelfde: volwassenen van wie alleen de handen zichtbaar zijn, halen felgekleurd speelgoed uit de verpakking: een ei, of een mooi ingepakte doos, bouwen het op en gaan ermee spelen. Het Amerikaanse YouTube-kanaal FunToys Collector, waarin speelgoed uit verrassingseieren wordt getoverd, heeft bijna tien miljoen abonnees.

Mark Buissink zag de filmpjes via zijn dochter, destijds drie, die dol was op deze Engelstalige uitpakvideo’s. „Mijn vrouw en ik wisten eerst niet zo goed wat we ermee aan moesten. Maar na rondvraag in onze vriendenkring bleek het een hit te zijn: al hun kinderen keken ook.” Alleen, de filmpjes waren nog uitsluitend in het Engels. Dus besloot Buissink, die overdag een ‘gewone’ baan in de marketing heeft, vanuit zijn huis in Rotterdam zelf dergelijke ‘unboxing’-filmpjes te gaan maken.

Het lijkt of ze zelf spelen

In de filmpjes speelt Buissink met klei, Lego, knikkerbanen en figuurtjes als Hello Kitty en Peppa Pig. Omdat alleen zijn handen zichtbaar zijn, krijgen kinderen het idee dat ze zélf met het speelgoed aan het spelen zijn.

Zo speelt Buissink met een brandweerwagen.

En daarom zijn de filmpjes zo aantrekkelijk voor jonge kinderen, zegt Peter Nikken, psycholoog en bijzonder hoogleraar Mediaopvoeding. „Het is het verrassingselement: je leeft mee met degene die de spullen uitpakt en wilt weten wat er nu precies in die doos zit.” Een beetje zoals vroeger, met de kindersurprises, zegt hij, alleen dan nu visueel.

Vervelen die filmpjes nu nooit? Nee, meent Nikken. „Volwassenen kijken op een hele andere manier. Die denken vooruit. Dat kunnen jonge kinderen nog niet, waardoor ze elke keer iets nieuws zien en verrast worden.”

De kast bij Jessica van Marrewijk en Thomas de Rooij staat inmiddels vol met dozen speelgoed uit Buissinks filmpjes. Zorgen de filmpjes niet voor een bepaald soort hebberigheid?

Nee, denkt Mark Buissink. „De kinderen worden al deels bevredigd in hun speelbehoefte, want ze hebben het idee dat ze er al mee hebben gespeeld.”

Daar is psycholoog Nikken het niet helemaal mee eens. Aan de ene kant ziet hij weinig gevaar in de filmpjes. „Het is een soort entertainment, zoals wij volwassenen ook naar bepaalde televisieprogramma’s of filmpjes kijken.” Aan de andere kant waarschuwt Nikken wel voor het materialisme dat aan de filmpjes ten grondslag ligt. „Het voedt het idee dat je dingen moet bezitten of krijgen om gelukkig te zijn. Dat weten we uit eerdere onderzoeken naar reclame. Vooral voor kinderen die niet lekker in hun vel zitten, kunnen de video’s ‘gevaarlijk’ zijn. De kinderen verlangen naar de vrolijke filmpjes om zich beter te voelen. Dat kan er toe leiden dat ze steeds vaker de video’s aanklikken of steeds meer snakken naar het speelgoed, omdat ze denken dat ze daar blijer en minder onzeker van worden.”

De video’s voeden het idee dat je dingen moet bezitten of krijgen om gelukkig te zijn

Peter Nikken, psycholoog

Ouders vertellen dat de video’s ook een educatieve functie hebben. Sommige kinderen leren van de video’s hoe ze moeten spelen. Voor de dochter van Jessica van Marrewijk en Thomas de Rooij, die een verstandelijke beperking heeft en autistisch is, bieden de filmpjes zodoende uitkomst. „Ze heeft zelf geen fantasie en weet dus niet hoe ze moet spelen”, zegt Van Marrewijk. „Totdat ze de filmpjes van Mark vond. Die bekijkt ze dagelijks tientallen keren en doet ze heel precies na.” Ook hun zoontje van drie kijkt ze graag, hoewel op een heel andere manier dan zijn zus. „Hij kijkt twee keer naar zo’n filmpje als voorbeeld, en gebruikt vervolgens zijn eigen fantasie om een verhaal te creëren.”

Geen reclame

Mark Buissink plaatst twee keer per week een video met nieuw speelgoed online. Dat koopt hij zelf, nieuw of hij struint Marktplaats af. Het gebruikte speelgoed houdt hij zelf of geeft hij weg aan zijn jonge kijkers. Zijn filmpjes worden tienduizenden keren bekeken en dagelijks krijgt hij tussen de twee- en driehonderd reacties. Meestal positief. De negatieve zoals „pedo” of „homo” haalt Buissink weg. „Het moet wel leuk blijven, voor de kinderen én voor mij.”

De laatste jaren wordt hij steeds vaker benaderd door bedrijven, die graag reclame willen maken. „Maar daar ga ik niet op in. Ik wil graag het heft in eigen hand houden.” Via de mail of de reacties onderaan de filmpjes komen ook wel eens verzoekjes binnen, van kinderen of ouders zelf, hoewel hij daar ook niet altijd op in kan gaan. Rondkomen van de filmpjes kan Buissink niet, maar „ik krijg er inmiddels wel wat voor.”

Door het risico van hebberigheid vindt psycholoog Nikken dat ouders nuchter en genuanceerd moeten omgaan met de unboxingvideo’s. „Ze moeten duiden wat de kinderen zien. Dat het speelgoed en die filmpjes heel leuk zijn, maar niet vanzelfsprekend.”

De kinderen van Van Marrewijk en De Rooij kijken misschien wel dagelijks naar de unboxingvideo’s. Maar er is ook een leven naast de iPad hoor, zegt moeder Van Marrewijk. „We gaan ook lekker naar buiten, wandelen, naar de speeltuin.” En tegelijkertijd zijn we blij met de iPad, zegt ze. „Je wilt niet dat je kinderen wereldvreemd opgroeien. Het is een goede toevoeging aan het dagelijks leven.”