Machinisten zijn de ‘omhooggevallen hbo-proleten’ bij NS zat

Actievoerende machinisten

De NS bestraft 43 deelnemers aan de acties van machinistenvakbond AMK. Buitenproportioneel, vinden zij.

Dick van der Meulen van het Amsterdams Machinisten Kollectief, tijdens een werkoverleg op het hoofdkantoor van de NS in Utrecht. Foto Bart Maat / ANP

Eén machinist wordt ontslagen, zesentwintig machinisten en conducteurs krijgen een officiële waarschuwing en zestien NS-medewerkers worden gekort op hun loon. De maatregelen volgen op een uit de hand gelopen werkoverleg van het Amsterdamse Machinisten Kollectief (AMK) op 7 juli, waarna NS-medewerkers aan noodremmen trokken en dreigden over het spoor te lopen. Het treinverkeer rondom Amsterdam Centraal lag vervolgens een uur stil.

Donderdag werd bekend dat de NS drastische maatregelen treft tegen de deelnemers van deze ‘spontane’ actie van gelegenheidsvakbond AMK. Binnen dat clubje zijn de gemoederen hoog opgelopen het afgelopen jaar, zegt AMK’er van het eerste uur Dick van der Meulen.

Van der Meulen – nu machinist in ruste – is een van de oprichters van de pop-up-actiegroep die buiten de bestaande vakbonden om werkt. Het AMK werd in 1986 opgericht en protesteerde toen onder meer tegen „buitengewoon slechte” arbeidsomstandigheden. Zo waren er volgens Van der Meulen geen airco’s of verwarmingen in de cabines. „Niemand, niet de NS of de vakbonden, deed genoeg voor de machinisten.”

Over het algemeen doen de vakbonden wel hun werk, meent het grotendeels anonieme clubje. „Maar als we niet gehoord worden, dan komt het AMK uit zijn winterslaap en schrijven we een hartig pamfletje. Of organiseren een actie.”

180 conducteurs en machinisten voerden op 11 januari actie in Utrecht. Alle treinen bleven rijden. Dat was niet het geval bij het protest van 7 juli, in Amsterdam. Foto Bart Maat / ANP

Die „hartige pamfletjes” worden op de – niet bepaald actieve – Facebook-pagina van het Kollectief gezet. Zo werd in een „ingezonden pamflet” het AMK vergeleken met het verzet in de Tweede Wereldoorlog en het NS-bestuur met de Stasi. Het AMK kreeg veel kritiek en trok de brief terug.

Actievoeren op de perrons

In 2017 voerde het AMK tot nu toe tweemaal actie. Een actie in Utrecht trok 180 man, zonder dat de reiziger er last van had. Dat was niet het geval op 7 juli. Toen kwam om 16.00 uur een vijftigtal AMK’ers bijeen voor een werkoverleg op Amsterdam Centraal. Zonder ‘voorman’ Van der Meulen: „Ik kon er niet bij zijn en vroeg machinist Teus Flierman in te vallen.”

Rond 17.15 uur bereikte het werkoverleg op de tweede etage van het Amsterdamse stationsgebouw zijn hoogtepunt en besloot de groep – volgens het AMK betrof het enkele „onverlaten” – actie te voeren op de perrons. Voorafgaand aan het ‘werkoverleg’ meldde het AMK: „Personeel wordt door het AMK niet opgeroepen om treinen stil te zetten, maar uitsluiten doen wij niets. Ook is wellicht een ludieke actie mogelijk.”

De incidenten deden meer denken aan Koningsdag-taferelen. Er werd aan noodremmen van treinen getrokken. Flierman belde ProRail om het treinverkeer stil te laten leggen: er dreigden ook mensen op het spoor te lopen, zei hij.

Uit voorzorg werd vervolgens tot 18.30 uur het treinverkeer stilgelegd. Daardoor konden 75 treinen niet vertrekken. De NS schat dat zo’n 20.000 reizigers hierdoor hinder hebben ondervonden. Dat belletje van Flierman kwam hem op ontslag te staan. De andere aanwezigen kregen een brief thuis of werden gekort op hun loon – ze hadden actiegevoerd onder werktijd.

Rondje om de kerk

Schandalig, vindt Van der Meulen. „Afgelopen jaar waren er genoeg aanleidinkies voor actie.” De grieven van de medewerkers betroffen onder meer de naar eigen zeggen stille herinvoering van het rondje om de kerk. Over die discussie tussen de NS en de medewerkers schreef het collectief: „Wij zijn het zat om badinerend te worden aangesproken en te worden behandeld als een nummer door een of andere omhooggevallen hbo-proleet die zichzelf manager (van wat?) mag noemen.”

Ook heeft het NS-personeel de afgelopen maanden zorgen geuit over het ontbreken van een tweede hoofdconducteur in de avonduren, het gedrag van sommige teammanagers, hoge werkdruk, te korte pauzes, onderhoud aan de treinen en bijscholing. Het AMK: „Wij zijn het zat om op kinderlijke wijze te horen hoe wij wel of niet moeten zitten, lopen, werken, toiletteren, bellen, controleren, rijden, eten, drinken, denken, staan of kijken.” Ondanks de invoering van nieuwe roosters en andere veranderingen, is Van der Meulen ontevreden. „Er heerst een kille managementcultuur.”

Het AMK vindt dat NS „buitenproportionele maatregelen” heeft genomen tegen de 43 NS’ers. De NS wil verder niets kwijt over de zaak.