Homoseksualiteit mag wel bedreven maar niet beschreven worden

Redacteur Margot Poll signaleert welke boeken er ook nog zijn verschenen en kiest er steeds zes om kort te bespreken.

In de nieuwe, historische roman Kolja van schrijver en acteur Arthur Japin worden twee afzonderlijke verhalen verteld waarin de hoofdpersoon steeds Kolja is: een doofstomme jongen die op zijn achtste aan Modest Tsjaikovski, de jongere broer van de componist, als leraar wordt toevertrouwd. Modest houdt een logboek bij voor de ouders over de vorderingen van de jongen. Een op waarheid gebaseerd, bijzonder verhaal want de jongen leert spreken, liplezen en schrijven. Het andere verhaal begint met het overlijden van Pjotr Iljitsj Tsjaikovski (1840-1893) en leest als een detective met de volwassen Kolja als onderzoeker. Want, is de onderzoeksvraag, is de componist werkelijk aan cholera overleden? Een roman met veel intriges, verdachtmakingen over en weer, over geheime genootschappen die jaarclubs worden genoemd, en, vooral, over homoseksualiteit in de Russische negentiende eeuw. De herenliefde mag bedreven, maar niet beschreven worden, uit angst voor de Siberische kampen. Ook Kolja wordt door de broers Tsjaikovski ingeleid in de liefde. Zo zegt Kolja in één alinea: ‘Lippen die je kussen, hoef je niet te lezen’, ‘Lijven hebben zonder woorden lief’, ‘Zinnen zijn daar zuchten’ en op de volgende pagina ‘Mond op mond word ik het best verstaan’. Interessant is dat alle personages in Kolja ook werkelijk hebben bestaan. Japin zegt daarover zelf: „In deze roman heb ik geprobeerd, uitgaande van de nu bekende voorvallen en gegevens, de aanloop naar Tsjaikovski’s dood te reconstrueren zoals die mij het meest aannemelijk lijkt.”

Arthur Japin: Kolja. De Arbeiderspers, 343 blz. € 22,50

Het debuut Mijn grote schuld van dichter en essayist Laurens Ham lijkt te beginnen als een mea culpa van de dichter (‘mijn grote schulds verbod blijft steken/ in de wansmaak die zijn mond/ nooit meer wegspoelen zal’) maar gaat geleidelijk over in gedichten die gaan over onze grote schuld. Zoals ook in de reeksen ‘Wee’ en ‘EUR’ schuldgevoelens doorklinken, bijvoorbeeld voor het meten van zeeën en het afbrokkelen van het continent Europa (‘Koppen rollen, het slordig afgehouwen hoofd van/ Europa ligt in het zand’). Ham toont zich een dichter van het verval van mens en dier.

Laurens Ham: Mijn grote schuld. Gedichten. Wereldbibliotheek, 64 blz. € 19,99

In de serie Oorlogsdomein van De Arbeiderspers is Saluut aan Catalonië van de Britse schrijver George Orwell (1903-1950), bekend door de klassiekers Animal Farm en 1984, verschenen met een voorwoord van schrijver en journalist Geert Mak. Orwell ging in 1936 naar Spanje om verslag te doen van de Spaanse burgeroorlog. Orwell sluit zich echter aan bij het republikeinse leger om te vechten tegen de fascisten. Saluut aan Catalonië is een van de bekendste boeken over de Spaanse burgeroorlog en is opnieuw uitgebracht, in de oorspronkelijke vertaling uit 1964 van schrijver en politicoloog Aad Nuis (1933-2007).

George Orwell: Saluut aan Catalonië. Oorspronkelijke titel: Hommage to Catalonia. Vertaald uit het Engels door Aad Nuis. Arbeiderspers, 286 blz. € 24,99

De Italiaanse archeoloog en schrijver Valerio Massimo Manfredi schreef de historische roman Teutoburg over de veldslag bij het Teutoburgerwoud tussen Romeinen en Germanen in het jaar 9 na Christus. De twee hoofdpersonen zijn de van oorsprong Germaanse broers Armin en Wulf die klaargestoomd worden om Romeins burger en strijder te worden vanwege hun eeuwige trouw aan Rome. Manfredi volgt de broers vanaf hun jonge jaren, hun ontwikkeling in Rome en tenslotte ‘hun’ aandeel in de oorlog in het woud dat ‘eerder een slachthuis dan een slagveld’ zou worden. De verschillen tussen de twee broers vormen de spil van de van de oorlog, die Manfredi in jongensachtige riddertaal voor het eerst heeft naverteld. Hij baseerde zich op historische feiten aangevuld met zijn eigen fantasie.

Valerio Massimo Manfredi: Teutoburg. Oorspronkelijke titel Teutoburgo. Vertaald uit het Italiaans door Jan van Geldrop. Athenaeum, 400 blz. € 24,99

Het boekje van het volmaakte leven stamt waarschijnlijk uit de tweede helft van de veertiende eeuw en wordt gerekend tot de invloedrijkste, meest gelezen en meest gepubliceerde spiritueel-religieuze teksten uit de Middeleeuwen. Geschreven in alledaags Duits (en niet in het Latijn) was het een soort leerboek voor de gewone mens over spirituele thema’s. In 54 hoofdstukjes worden kwesties behandeld als: hoe kan men waarheid van onwaarheid onderscheiden, wat is het werkelijk goede, wat is zonde, hoe komt men tot onthechting van het aardse bestaan, waaraan kan men een waarachtig vergoddelijkt mens herkennen en natuurlijk: hoe bereikt men het volmaakte leven. De moderne lezer zou er inspiratie uit kunnen putten, dat wil zeggen in hoeverre de antwoorden nog tot de verbeelding spreken.

Auteur onbekend: Het boekje van het volmaakte leven. Oorspronkelijke titel Theologia Deutsch of Theologia Germanica. Vertaald uit het Duits door Lev Mordegaai. Bijleveld, 175 blz. € 19,50.

‘Lang, lang gloeide met een bleke blos de avondschemering’. Zo begint een verhaal uit 1892 van de Russische schrijver Ivan Boenin. Het is het begin van één van de tien verhalen in de bundel Je wordt bedankt waarin ook verhalen van de schrijvers Tsjechov, Toergenjev en Babel zijn opgenomen. Het zijn ‘pensioenverhalen´ waarin (jonge) ouderen terugblikken op hun verleden, maar ook vooruit kijken hoe hun troisième âge voorbeeldig zou kunnen verlopen. Boenin eindigt zijn verhaal over eenzaamheid dan ook als volgt: ‘Hij ademde licht en vrij, met volle teugen. Hoe levendig voelde hij zijn bloedverwantschap met deze zwijgende natuur!’

Babel, Boenin, Toergenjev en Tsjechov: Je wordt bedankt! Van Oorschot, 119 blz. € 9,99