Eenheid Spanje loopt gevaar    

referendum Catalonië

Een gebrek aan dialoog ondermijnt de Spaanse democratie. Zondag is de confrontatie.

Foto Josep Lago

Door het stelselmatig weigeren van een constructieve dialoog spelen de Spaanse premier, Mariano Rajoy, en de Catalaanse regiopresident, Carles Puigdemont, zo’n hoog spel dat het de stabiliteit van Spanje bedreigt. Als de Catalanen na zondag hun streven naar onafhankelijkheid doorzetten, brengt dat de eenheid van zowel Spanje als Catalonië serieus in gevaar.

Beide partijen stevenen dit weekend in naam van de democratie af op een confrontatie waarbij zelfs gevreesd wordt voor de openbare veiligheid. De Spaanse regering heeft duizenden extra agenten gestuurd, die met andere korpsen op zondag een Catalaans referendum moeten voorkomen en daarnaast de orde moeten zien te handhaven. Niemand verwacht dat ze opgewassen zullen zijn tegen de miljoenen Catalanen die willen gaan stemmen.

Volgens de Catalaanse separatisten had alles op 1 oktober moeten draaien om de vraag of een meerderheid zich wil afscheiden van Spanje. Sinds het referendum daarover verboden is verklaard, maar de separatisten van geen wijken willen weten, zijn de spanningen in Catalonië zo opgelopen dat van een normale stemming geen sprake meer zal zijn. Het is vrijwel uitgesloten dat de uitslag officieel erkend zal worden.

Drijvende kazernes

Het houden van de volksraadpleging is uitgelopen op een prestigestrijd. De separatisten zetten hun voorbereidingen onverminderd voort en Rajoy stelt alles in het werk om die te dwarsbomen. Behalve juridische maatregelen tegen initiatiefnemers en het confisceren van stembussen en biljetten, is er ook een aantal cruiseschepen gehuurd die als drijvende kazernes voor Spaanse politie-eenheden in de havens van Catalonië liggen.

Het sturen van extra agenten maakt veel emoties los in de regio waar normaal gesproken de Catalaanse politie het voor het zeggen heeft. Deze Mossos d’Esquadra staan nu onder gezag van ‘Madrid’ en moeten samen met Spaanse collega’s voorkomen dat de Catalanen stemlokalen binnen kunnen gaan. Het lijkt er niet op dat veel van de 7,5 miljoen Catalanen zich laten afschrikken door het machtsvertoon.

Meer dan 700 burgemeesters hebben aangekondigd de bij verkiezingen gebruikelijke lokalen te openen. Op donderdagmiddag trokken tienduizenden studenten door de straten van Barcelona om te protesteren tegen het verbod uit Madrid om te stemmen. Vooralsnog verloopt alles vreedzaam.

In de voorbije jaren zijn aloude tegenstellingen tussen Spanjaarden en Catalanen weer gaan herleven. Maar de roep om afscheiding heeft ook in de autonome regio zelf de onderlinge verhoudingen op scherp gezet. De Catalanen waren nooit eerder zó verdeeld over hun toekomst als nu.

Het aantal separatisten is sinds 2010 enorm gegroeid nadat de regering van de Partido Popular cruciale passages in een nieuw statuut voor meer autonomie door het constitutionele hof ongeldig liet verklaren. Veel Catalanen voelden zich daardoor zo bedrogen dat ze het vertrouwen in ‘Madrid’ definitief verloren.

De separatisten hebben sinds twee jaar een krappe meerderheid in het parlement en zetten sindsdien vol in op afscheiding. Daarvoor is het houden van een bindend referendum met de goedkeuring van de nationale regering cruciaal. Premier Rajoy is onvermurwbaar en blijft dat categorisch van de hand wijzen. Zolang beide partijen hardnekkig met de wet in de hand de wil van ‘hun’ volk willen doorvoeren, hollen ze de Spaanse en Catalaanse democratie in de praktijk steeds verder uit.