Crisissfeer bij Republikeinen na voorverkiezing om Senaatszetel

De kandidaat die de steun had van Trump én de partijtop, Luther Strange, verloor van de extremistische conservatief Roy Moore.

Roy Moore, vlak nadat bekend is geworden dat hij de voorverkiezing gewonnen heeft. Foto Marvin Gentry/ Reuters

Een Republikeinse voorverkiezing in de Amerikaanse staat Alabama voor een Senaatszetel heeft de partij in een sfeer van crisis gebracht.

De kandidaat die de steun had van Donald Trump én de partijtop, Luther Strange, verloor van de extremistische conservatief Roy Moore (70). Het is een eerste aanwijzing dat zelfs Trump geen greep meer heeft op de harde kern van de Republikeinse kiezers. Moore verpletterde Strange tot verbijstering van de Republikeinse partijtop, en haalde ruim 56 procent van de stemmen.

De voorverkiezing werd georganiseerd om de Senaatszetel van Jeff Sessions te vullen, die minister van Justitie is geworden. De uiteindelijke verkiezing op 12 december, tegen de Democraat Doug Jones, is in conservatief Alabama een formaliteit.

Inhoudelijk verschilden de kandidaten nauwelijks van elkaar. Maar de race werd een strijd om de ziel van de Republikeinse Partij. Luther Strange, de kandidaat van Trump, beloofde te zullen samenwerken met de president en de partijleiders in het Congres. Strange kreeg meer dan tien miljoen dollar van groepen rondom de partijelite. Trump voerde in Alabama campagne voor Strange.

Moore mobiliseerde juist de woede onder conservatieven tegen Mitch McConnell, de leider van de Republikeinen in de Senaat. Hij dreef een wig tussen Trump en zijn geestverwanten. Onder meer Steve Bannon, Sarah Palin en Nigel Farage kwamen voor hem campagnevoeren.

Moore werd in 2003 ontslagen als Opperrechter van het Hooggerechtshof in Alabama, omdat hij weigerde een monument voor de Tien Geboden weg te halen uit het Gerechtsgebouw. Hij werd later herkozen, maar werd in 2013 opnieuw geschorst, omdat hij weigerde het homohuwelijk toe te staan in Alabama.

De diepgelovige Moore zei eens dat ,,homoseksueel gedrag” strafbaar moet worden. Hij is een aanhanger van de ‘birther’-theorie, die populair werd dankzij Trump. Moore gelooft dat Barack Obama niet in de Verenigde Staten is geboren.

Tijdens een campagnebijeenkomst trok hij zijn revolver, om te bewijzen dat hij voor het recht op vrij wapenbezit is. Moore vindt bovendien dat Gods wil boven de wet gaat. Hij suggereerde dat de aanslagen van 11 september 2001 een straf van God waren, om de ,,sodomie en abortus” in Amerika.

Zege Moore bezorgt partij problemen in D.C.

Nu Moore vrijwel zeker naar Washington gaat, brengt hij de Republikeinse Partij in grote problemen. Moore voerde vooral campagne tegen Mitch McConnell, de geplaagde Republikeinse leider die deze week vergeefs probeerde een meerderheid in de Senaat voor een nieuw zorgstelsel te vinden.

In het Huis van Afgevaardigden is al enkele jaren een Freedom Caucus actief, een kleine groep ultraconservatieven die zich compromisloos opstelt. Met de komst van Moore lijkt zich ook zo’n groep in de Senaat af te tekenen, onder meer met de senatoren Ted Cruz en Mike Lee.

Dit ondergraaft de eenheid die McConnell steeds wanhopiger probeert te vinden. Om van Trumps presidentschap een succes te maken, kan de partij zich geen tweespalt veroorloven. De meerderheid in de Senaat is maar 52 van de honderd zetels.

Het populistisch nationalisme van Trump heeft de opkomst van een radicaal als Moore aangewakkerd. Steve Bannon, die deze week voor Moore campagne voerde, riep de partij op tot verzet tegen de top.

“Dit is jullie kans om de elites te laten horen wat jullie van ze vinden. Ze hebben geprobeerd Donald Trump te verwoesten sinds de eerste dag dat hij zich kandideerde. Ze denken dat jullie achterlijk zijn.”

En zo eet de Trump-revolutie haar eigen kinderen op. De president heeft een stabiele partij nodig om te kunnen regeren, maar heeft krachten losgemaakt die hij niet langer onder controle heeft. Dat keert zich nu tegen hem. Trump wiste vlak na de overwinning van Moore tweets waarin hij zijn steun voor de verliezer, ‘Big Luther’, uitsprak.