Recht & Onrecht

Hoger beroep bij echtscheiding kan misschien wel weg

Het afschaffen van hoger beroep in echtscheidings- en alimentatiezaken is bespreekbaar, schrijft hoogleraar advocatuur Diana de Wolff in de Togacolumn.

foto ANP/Koen van Weel

Prinsjesdag ging dit jaar niet alleen over de lerarensalarissen en de verpleeghuizen. In de begrotingsstukken van het ministerie van Veiligheid en Justitie is ook het plan te vinden om het hoger beroep af te schaffen in echtscheidingszaken en alimentatiekwesties.

Dat betekent volgens de Raad voor de Rechtspraak, die het voorstel voor deze maatregel heeft gedaan, een afname van maar liefst 1700 beroepsprocedures per jaar. Procedures die standaard de inzet van drie rechters vergen.

Waarde hoger beroep

Afschaffing van het hoger beroep zal niet van vandaag op morgen geregeld zijn. Het vergt een wetswijziging en totdat dat zo ver is, zal er nog wel flink wat discussie ontstaan. Ook in de balie, al is het maar om de platte reden dat in die 1700 procedures 3400 keer werk aan de winkel is voor een advocaat. Maar dat mag geen reden zijn om het plan meteen te verwerpen. Wel is het belangrijk goed na te gaan is welke waarde het hoger beroep heeft voor het bereiken van een duurzame oplossing van familierechtelijke geschillen.

Bevorderen escalatie

Mensen die uit elkaar gaan kunnen een louter zakelijk geschil hebben over bijvoorbeeld hoogte en duur van de alimentatie of de verdeling van een gemeenschappelijk bedrijf. Hoger beroep is soms nodig om iets te herstellen dat in de eerdere procedure is misgegaan of iets aan te voeren dat eerder over het hoofd was gezien. Dat geldt in familierechtzaken niet anders dan in andere geschillen. Maar juist in familiezaken zien we niet zelden mensen die hun communicatie hebben teruggebracht tot het dwarsbomen van de ander. Die koste wat het kost doorprocederen. Zeker als er minderjarige kinderen bij de scheiding betrokken zijn, kan langdurig touwtrekken veel meer kwaad aanrichten dan de inzet van een rechtsstrijd rechtvaardigt. Daar zou het hoger beroep niet voor bedoeld moeten zijn.  De kosten en de inrichting van de procedure - zeker in hoger beroep - bevorderen trouwens op zichzelf al de verdere escalatie.

Invloed advocaten

Onderzoek naar de redenen waarom mensen in een scheidingszaak doorprocederen zou daarom verhelderend zijn. Daarbij  zou ook de rol van advocaten moeten worden betrokken. Welke invloed hebben zij in concrete geschillen op de verhouding tussen de partijen? Welke keuzes maken zij waardoor verhoudingen al dan niet verharden? Moeten echtscheidingsadvocaten zich niet sterker richten op het bereiken van goede en duurzame oplossingen buiten de rechter om? Of zit hun habitus van fervent strijder voor de belangen van hun klant daarbij in de weg? Kort geleden is de vereniging van bijna 1000 gespecialiseerde familierechtadvocaten tot een professionele standaard voor haar leden gekomen. Zij hebben als kernwaarden geformuleerd: transparant, oplossingsgericht, constructief, respectvol, zorgvuldig, betrokken en inlevend. Verder heeft de vereniging een gedragscode vastgesteld die de leden onder meer voorschrijft om conflicten te voorkomen, dan wel te de-escaleren, open te staan voor overleg, rekening te houden met de belangen van de kinderen en niet te spreken in termen van winnen en verliezen.

Destructieve emoties

Hiermee is de klassieke advocatenwaarde van partijdigheid genuanceerd: niet louter de wens van de cliënt en diens soms destructieve emoties zijn bepalend voor de wijze waarop belangen worden behartigd. Een zorgvuldige en respectvolle benadering van de “ex” is belangrijk om tot een oplossing te komen.

De Raad voor de Rechtspraak stelt niet alleen voor het hoger beroep af te schaffen, maar verzoekt tegelijkertijd om meer middelen voor de procedure in eerste aanleg. In zijn recente afscheidsrede hekelt de Tilburgse hoogleraar familie- en jeugdrecht Paul Vlaardingenbroek de tijdsdruk waaronder rechters in de rechtbank nu tot voor de partijen vaak ingrijpende uitspraak komen. Als daar meer ruimte ontstaat, bijvoorbeeld om in complexe zaken met drie rechters recht te spreken en tijdens een zitting voldoende tijd te hebben om emotionele partijen tot afspraken te bewegen, zouden de voorstellen van de Raad een interessante ruil kunnen inhouden. Daar horen dan ook oplossingsgerichte, constructieve advocaten bij.

Diana de Wolff is advocaat en bijzonder hoogleraar advocatuur aan de UvA. De Togacolumn verschijnt wekelijks en wordt geschreven door een advocaat, rechter en officier.