Column

Eerste klus coalitie geklaard, maar legt grote risico’s bloot

De Haagse Stemming Vandaag is dag 196 van de formatie. Schrijf je in om deze als nieuwsbrief per mail te ontvangen.

De krappe stemming over het eigen risico toont verschillende gevaren voor Rutte III. Een even berucht als onbekend oud-Kamerlid doet een boekje open over de - zo cruciale - fractiediscipline van de VVD. En Kamerleden van D66 en GroenLinks staan vandaag tegenover hun voorgangers tijdens het debat over bindende referenda.

MAGERE MARGE: Uiteraard, 76 zetels zijn genoeg voor een meerderheid in de Tweede Kamer. Maar wat is die smalle marge risicovol, bewees het zorgdebat van de afgelopen dagen. Met uitzonderlijke eensgezindheid verzette de voltallige oppositie - inclusief de SGP op steun waarvan Rutte III zo rekent - zich tegen het plan van het aanstaande kabinet om in 2018 weliswaar het eigen risico te bevriezen, maar dat te compenseren via hogere zorgverzekeringspremies. Het minimale overtal van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie trotseerde de ingediende amendementen, waarna de meeste partijen in de Tweede Kamer alsnog akkoord gingen en de stemming in de senaat gisteravond niet eens meer nodig vonden. De eerste klus geklaard, zeggen ze in de nieuwe coalitie, maar de kwestie laat vooral haar zwaktes zien.

Waarom dit belangrijk is: De nieuwe coalitie doet (nog) te weinig om oppositiepartijen mee te krijgen voor haar plannen. Voor het eerste initiatief van het aanstaande kabinet dat in de Kamer werd bevochten was zelfs steun van de SGP niet verzekerd. Dat betekent dat er eigenlijk nooit een Kamerlid van de vier partijen ziek kan zijn of de trein kan missen, en dat elke politieke dissident de coalitie fataal kan zijn. Op het uiterst belangrijke terrein van de zorg vinden politieke tegenpolen als Denk en PVV, GroenLinks en Forum voor Democratie elkaar. De vraag is waar de overige 74 zetels elkaar nog meer zullen vinden. (Oh, en trouwens, de overheid gaat helemaal niet over de hoogte van de premies, toonde verzekeraar DSW gisteren.)

WRAAK VAN DE BACKBENCHER: Buiten de vergaderzalen is het boek van ex-VVD-Kamerlid Ybeltje Berckmoes tot nu toe het gesprek van de week. Het totaal onbeduidende Kamerlid, dat een maand voor de verkiezingen opeens in de publiciteit belandde met een Wilderiaanse opmerking over ‘Eurabia’, haalt met naam en toenaam uit naar allerlei prominente VVD’ers. In anekdotes over haar ruim vijf jaar als backbencher moet vooral Halbe Zijlstra het ontgelden als beeldvormingbeluste hork. Hij begon haar evaluatiegesprek ooit met de vraag: “Hoe ben jij in godsnaam Kamerlid geworden?”

Fractiediscipline: Die terechte vraag zou Zijlstra misschien beter aan de interne commissies van zijn eigen partij kunnen stellen. Want de scouting en selectie van Berckmoes sloeg, zo schrijft ze zelf ook, helemaal nergens op. Bovendien zou haar om haar uit de Kamer weg te krijgen, een burgemeesterspost zijn aangeboden - waarvoor ze haar eigen ongeschiktheid ook toegeeft. Voorlichting loopt met u mee tot het ravijn – mijn ontluisterende jaren in de VVD-fractie, geeft daarnaast een bijzonder inkijkje in de machtsmachine en de fractiediscipline van de grootste partij. Discipline die tijdens Rutte III meer dan eens gehandhaafd zal moeten worden. Maar dan niet meer onder Zijlstra, maar waarschijnlijk Klaas Dijkhoff, volgens Berckmoes een ‘blaffende generaal’.

ZWIJGEN OVER BUMA: De VVD in het boek doet denken aan het CDA in de periode Ruud Lubbers. Bij die partij is ook nu bijzonder weinig ruimte voor interne kritiek, schreven Thijs Niemantsverdriet en Hugo Logtenberg afgelopen weekend. Veel christendemocraten vinden de partij onder Sybrand Buma veel te rechts en ook voorstanders vinden zijn op waarden en boze burgers gefocuste agenda te smal. Maar ze houden zich meestal stil, omdat Buma met zijn conservatieve koers en betrouwbare imago kansen op het premierschap worden toegedicht wanneer Rutte de politiek verlaat.

BUITEN HET BINNENHOF: De Franse president Emmanuel Macron gaf gisteren een bevlogen toespraak over de toekomst van de verdere integratie van de Europese Unie. Dat hij voor de eurolanden een gemeenschappelijke begroting, een minister van Financiën en betere democratische controle wil, was al bekend. Maar hij pleit ook voor een gezamenlijke militaire interventiemacht, terrorismebestrijding en asielbeleid. Allemaal vergezichten waar Rutte niet zo op zit te wachten.

WAT WIJ VOLGEN:

Exit referendum: Het bindende referendum, waar de indienende partijen PvdA, GroenLinks en D66 de afgelopen maanden hun handen vanaf hebben getrokken, wordt toch vandaag behandeld in de Tweede Kamer. De SP heeft de verdediging van de initiatiefwet, die in 2005 werd ingediend, op zich genomen van de wet die in 2005 werd ingediend en nu, omdat het een grondwetswijziging betreft, in tweede ronde met een tweederde meerderheid door het parlement moet. De wet is kansloos: sinds ‘Oekraïne’ zijn alleen SP, PVV, PvdD en FvD nog voor. Maar, “het is in strijd met de Grondwet om een tweede lezing over een grondwetswijziging niet vlak na de verkiezingen te behandelen”, zegt Ronald van Raak in de Volkskrant. Website The Post Online meldt dat Van Raak boeiende adviseurs meeneemt in Vak K: twee oorspronkelijke indieners van de wet: oud-Kamerleden Niesco Dubbelboer (PvdA) en Boris van der Ham (D66). Hun partner destijds, Wijnand Duyvendak, bij GroenLinks inmiddels campagneleider, ontbreekt.

Record nadert: De formatieonderhandelingen - je zou het bijna vergeten - worden vandaag ook weer voortgezet. Van verschillende kanten horen wij dat het regeerakkoord echt volgende week klaar is. Dat lijkt voor het record van Van Agt I (208 dagen), maar de verwachting is dat de samenstelling van de ploeg bewindspersonen daarna nog weken kan duren, misschien wel tot na het herfstreces. Dan lonkt toch dat record.

WAT WIJ LEZEN: Nog van afgelopen weekend, de rubriek van Tom-Jan Meeus. Eén van de 76 Kamerleden waar het aanstaande kabinet op steunt, liep recent tegenover hem leeg over de ellenlange onderhandelingen en de fantasieloze compromisteksten van het komende regeerakkoord. “Het had zich zelfs voorgedaan, zei dit Kamerlid, dat een D66- en CU-politicus zes weken onderhandelden over drie zinnen voor het concept-regeerakkoord over het Israëlisch-Palestijnse conflict. Zoals bekend, smaalde het Kamerlid, wordt het Israëlisch-Palestijnse conflict niet in Den Haag beslecht.”

WAT WIJ LUISTEREN: De eerste uit een nieuwe serie Haagse podcasts van NRC.

QUOTE VAN DE DAG:

“Het is onverwacht, onwerkelijk en onvoorstelbaar, maar mijn lieve en levenslustige Melissa is er niet meer.”

Jack de Vries maakte (begin deze week) op zijn Facebookpagina bekend dat zijn geliefde, Melissa Goede (38) zaterdag is overleden aan de gevolgen van een hersenbloeding. Zij was de vrouw om wie hij zijn staatssecretariaat moest opgeven. Ze was destijds zijn persoonlijke adjudant bij Defensie en inmiddels de moeder van hun tweejarige dochter.