Verwoest Puerto Rico eist gelijke behandeling van VS

Orkaan Maria

Orkaan Maria bracht grote verwoesting op Puerto Rico, waar de wanhoop groeit. De vraag is of het Amerikaanse Congres toeschietelijk is.

Foto Carlos Garcia Rawlins/Reuters

De gouverneur van Puerto Rico weet hoe hij de raderen voor hulp in beweging kan krijgen. Als er niet snel hulp komt, zei hij maandag, zullen Puertoricanen massaal gaan verhuizen – naar het Amerikaanse vasteland.

Foto Ricardo Arduengo/AFP

„Als we, bijvoorbeeld, een massa-exodus willen voorkomen, dan moeten we in actie komen. Congres, let op, sta toe dat Puerto Rico de noodzakelijke middelen krijgt”, aldus gouverneur Ricardo Rosselló maandag.

Op het eiland dreigt volgens de gouverneur een humanitaire crisis. Een week geleden raasde orkaan Maria in categorie vier over Puerto Rico, met windsnelheden tot 250 kilometer per uur. Er vielen volgens lokale media 16 doden. Sindsdien zit het hele eiland (meer dan 3,4 miljoen inwoners) zonder stroom en is er groot gebrek aan drinkwater en benzine. Wegen zijn onbegaanbaar, telefoneren is goeddeels onmogelijk, de eerste plunderingen zijn gemeld en nog niet alle dorpen zijn bereikt. Het eiland kampt met een hittegolf. Op de enige functionerende luchthaven bivakkeren honderden mensen in afwachting van de paar dagelijkse vluchten. „De hysterie begint hier toe te slaan, zei de burgemeester van de noordelijke stad Manati, Jose Sanchez Gonzalez, huilend tegen persbureau AP. „Het ziekenhuis staat op instorten. We hebben onmiddellijk hulp nodig.”

Lees ook het bericht: 13 doden door Maria op Puerto Rico, dam begeeft het

In 2015 failliet

Het straatarme Puerto Rico ontbeert daarnaast de economische veerkracht die de eerder door orkanen getroffen Amerikaanse staten Florida en Texas wel bezitten. Het ging in 2015 failliet, kan zijn schuld van 73 miljard dollar niet meer herfinancieren en staat onder curatele. De helft van de bevolking leeft op of onder de armoedegrens. Het eiland kampt met een werkloosheid van 12 procent en een krimpende bevolking.

In Florida zaten pal na Irma 6,7 miljoen mensen zonder stroom. Volgens ABC News waren dat er vorige week nog 75.000. In Puerto Rico kan het zo een half jaar duren voordat de toch al primitieve stroomvoorziening weer op peil is. Deel van de wanhoop op het eiland komt voort uit het idee dat het leed van Puerto Rico minder zwaar telt dan dat van Texas en Florida. Volgens Puertoricanen kwam het daardoor, en niet door de afgesneden communicatie, dat het zo lang duurde voordat de schaal van de verwoesting in de VS doordrong. Puerto Rico heeft een gemenebeststatus. De inwoners zijn Amerikanen, maar kunnen bijvoorbeeld niet stemmen.

De regering-Trump werd maandag in de verdediging gebracht na kritiek dat zij de crisis op het eiland negeert. De president bracht het weekend door met tweets over sportlieden en de vlag. Maandag beantwoordde Trump de kritiek met een paar tweets over het eiland, maar het leek daarbij alsof hij het Puerto Rico zelf verweet dat het zo in de ellende zit. „Texas & Florida doen het geweldig”, aldus de president. „Puerto Rico, dat al leed aan kapotte infrastructuur en een grote schuld, zit diep in de problemen.” Dinsdag zei Trump dat hij het eiland, en de nabije Maagdeneilanden die eveneens getroffen zijn, op 3 oktober zou bezoeken.

Inmiddels komt de hulp op gang. Sinds de opening van de haven van San Juan, de hoofdstad, heeft een elftal schepen water, generatoren, veldbedden en voedsel gebracht. Brock Long, directeur van federale rampenorganisatie FEMA, arriveerde maandag. Tienduizend FEMA-werkers proberen schade en slachtoffers in afgelegen dorpen in kaart te brengen.

Maar herstel is onmogelijk zolang de onderliggende schuldencrisis niet wordt aangepakt, zeggen experts. Weliswaar maakte de fiscale autoriteit die Puerto Rico’s financiën beheert 1 miljard dollar vrij, maar er is veel meer geld nodig en lenen kan het eiland niet meer. „We gaan vrijstellingen vragen en andere mechanismen, zodat Puerto Rico de crisis kan aanpakken”, aldus Rosselló tegen AP. „Puerto Rico gaat geen belasting innen in de komende maand.”

Het is de vraag of het Congres de helpende hand toesteekt. Veel van Puerto Rico’s problemen komen voort uit de semi-koloniale status. Zo valt het eiland onder een protectionistische wet uit 1920, de Jones Act, die bepaalt dat alleen Amerikaanse schepen er goederen en olie aan land mogen brengen zonder hoge tarieven te betalen. Dat zorgt voor de hoge kosten van levensonderhoud op het eiland en het hindert nu de toevoer van hulp. Maar Washington heeft vooralsnog nagelaten de Jones Act tijdelijk op te schorten om aanvoer van hulpgoederen te vergemakkelijken – terwijl dit voor Texas wel is gebeurd.

„Als er sprake is van een ramp moet iedereen gelijk behandeld worden”, aldus gouverneur Rosselló maandag.

Volg de laatste ontwikkelingen via ons blog