Macron wil met EU nieuwe fase in

Europese visie

Frankrijk wil snellere Europese integratie in een Europa van meerdere snelheden én een nieuw Frans-Duits verdrag.

Foto REUTERS/Ludovic Marin/Pool

De Franse president Emmanuel Macron wil de Europese Unie nieuwe energie geven. In een bevlogen toespraak van ruim anderhalf uur voor internationale studenten aan de Sorbonne-universiteit in Parijs pleitte hij twee dagen na de Duitse verkiezingen voor een Europa dat „soeverein, verenigd en democratisch” is. Met zijn pleidooi , dinsdag, voor verdere integratie en „meerdere snelheden” wil hij tot een „herstichting” van de EU komen.

Dat hij voor de eurozone een gemeenschappelijke begroting, een minister van Financiën en betere democratische controle wil, was al sinds zijn verkiezingscampagne van dit voorjaar bekend. In de voorbeschouwingen ging het vooral daarover. Maar die in Noord-Europa omstreden voorstellen voor de muntunie bleken slechts een ondergeschikt element in de veelheid aan plannen waarmee de Franse president het volgens hem nu „te zwakke”, „te trage” en „te inefficiënte” Europa uit de impasse wil halen. Hij wil meer onderlinge solidariteit om te komen tot een Europa „dat beschermt”.

Zo gaf hij preciezere invulling aan ideeën over Europese samenwerking op veiligheidsgebied. Macron wil een gemeenschappelijke Europese „interventiemacht” met bijbehorend budget, een Europese „academie voor inlichtingen” en een Europees terrorismeparket. Maar hij wil ook een gezamenlijk asielbeleid en een Europese grenspolitie om de buitengrenzen van de EU beter te beveiligen. Om de verbondenheid verder te versterken wil hij grensoverschrijdende hulpverleners bij natuurrampen als aardbevingen of overstromingen.

Geen Europees thema, hoe heikel ook, bleef onbesproken. „Ik heb geen rode lijnen, maar alleen vergezichten”, zei hij in een poging het in de laatste jaren vaak moeizame Europese debat vlot te trekken. Op democratisch gebied: De Europese Commisie kan kleiner en er kunnen wat Macron betreft bij de volgende verkiezingen voor het Europese Parlement „transnationale” lijsten komen. Economisch: de winstbelasting kan binnen de EU geharmoniseerd worden om te voorkomen dat lidstaten met elkaar concurreren, en de in Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk al geldende belasting op financiële transacties zou in heel Europa moeten gaan gelden.

Om Europa „in de voorhoede” te laten staan bij het halen van klimaatdoelstellingen moet er onder andere een Europese CO2-belasting komen en een Europees investeringsprogramma voor schone auto’s. Macron leek zelfs bereid de Europese landbouwsubsidies te heroverwegen, terwijl Franse boeren daar van oudsher het meest van profiteren. Voor grote internetbedrijven wil hij Europese belastingheffing en om de digitale economie te stimuleren moet er een Europees innovatieagentschap komen.

Enkele van de plannen zijn oude Franse wensen. Maar Macron stak ze in een nieuw jasje en wees op de onvermijdelijkheid van samenwerking in het huidige tijdsgewricht. Daarbij leek hij andere Europese leiders aan te moedigen tegenover het opkomend populisme een optimistisch, bevlogen EU-verhaal te stellen.

„Ik zeg tegen alle Europese leiders: kijk naar ons tijdperk en zie dat we geen keus hebben, dat we niet de luxe hebben van de generatie die voor ons kwam.” De opkomst van nationalisme in verschillende Europese lidstaten is volgens hem daarvoor het bewijs. „De tijd is gekomen om onze verantwoordelijkheid te nemen voor de jeugd, overal in Europa.”

Een Europa waarbij de ene lidstaat sneller gaat dan de andere is hierbij onontkoombaar, zei de Franse president. „Europa werkt al op twee snelheden, laten we geen angst hebben dat te zeggen en te doen.” Anders gezegd: „geen land mag hen die sneller en verder willen gaan dwars zitten”. Hij richtte zich rechtstreeks tot de Duitse bondskanselier Angela Merkel, met wie hij een „nieuw verdrag” naar het voorbeeld van het Élysée-verdrag uit 1963 wil sluiten. Zo wil hij dat Duitsland en Frankrijk in de komende vier jaar dezelfde winstbelasting rekenen.

Na de uitslag van de Duitse verkiezingen van zondag speculeerden Franse media dat Macron zijn langverwachte toespraak zou moeten aanpassen. Merkel, die er de laatste maanden blijk van gaf Macron de ruimte te willen geven, is daar niet sterker uit gekomen. Terwijl zij veel van haar bezwaren tegen Macrons plannen voor vooral de eurozone heeft ingeslikt, is haar mogelijk toekomstige liberale coalitiepartner FDP aanzienlijk kritischer.

Maar Macron, die zich opwerpt als de Europese leider die de oude EU-kloven tussen noord en zuid en west en oost kan overbruggen, zou volgens het Élysée niets hebben veranderd. Zijn entourage laat weten dat de toespraak in nauwe samenspraak met Merkel is opgesteld, een teken van de ook na de Duitse verkiezingen voortdurende nauwe Frans-Duitse samenwerking.