In Brussel zit niemand te wachten op een onafhankelijk Catalonië

Europese reactie

De Catalaanse separatisten zoeken actief steun binnen Europa, maar daar kiest men liever de kant van Spanje.

Foto Albert Gea/Reuters

Ze zijn vaste prik in elke Brusselse persconferentie: de vele vragen over Catalonië. En dan vooral: waar blijft de Europese Commissie? Moet zij zich zo langzamerhand niet opwerpen als scheidsrechter in de totaal ontspoorde referendumcrisis in Spanje?

Tijdens zo’n persmoment maandag ging Frans Timmermans, rollend met zijn ogen, opnieuw op de kwestie in. Volgens de tweede man van de Europese Commissie is dit een interne, Spaanse aangelegenheid, omdat Madrid „binnen zijn eigen grondwettelijke orde” handelt. Een uiterst summier en zakelijk antwoord, zoals eigenlijk elke verklaring hierover van de Commissie.

Waarom? Omdat, als het om Catalonië gaat, woorden heel snel een eigen leven gaan leiden, zoals Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker meermaals ondervond. Zijn recente uitspraak dat Catalaanse onafhankelijkheid door Brussel gerespecteerd zou worden, werd in Barcelona met gejuich ontvangen. Terwijl Juncker er ook bij zei: als die nieuwe status op legale wijze is verkregen, dus in lijn met de Spaanse grondwet.

Waarom willen de Catalanen zich afscheiden? Nou, om deze 10 redenen

Rechters hadden het laatste woord

„Het is de plicht van de Commissie in te grijpen”, schreef Carles Puigdemont, president van de regioregering in Catalonië, onlangs in een open brief, waarin hij stelde dat Spanje terug valt naar de donkere tijden van Franco’s dictatuur (1939-1975). Timmermans gaat over Fundamentele Rechten, zoals het recht op zelfbeschikking dat Catalanen nu zou worden ontzegd. Tegen Polen en Hongarije, waar democratische principes onder druk staan, neemt de Commissie ook stappen, dus waarom niet hier?

Nu is het gangbaar dat Brussel zich over referenda of verkiezingen op de vlakte houdt. Het verwijt dat het te bemoeizuchtig is, is snel gemaakt. En natuurlijk maakt de Commissie zich zorgen: op weer een ontwrichtend referendum zoals Brexit zit niemand te wachten.

Daarnaast zijn er meer EU-lidstaten die met weerspannige regio’s te maken hebben: van Veneto tot Vlaanderen en van Corsica tot Silesië. In andere hoofdsteden zit men dus ook niet te wachten op een Catalaans precedent.

Foto Jon Nazca/Reuters
Foto Pau Barrena/AFP
Foto Susana Vera/Reuters

Maar ook als het kon, zou de Commissie de Spaanse regering niet aanspreken, zeggen ingewijden. Waarop dan? Het Catalaanse referendum werd strijdig met de grondwet verklaard door Spaanse opperrechters – niet door de Spaanse regering. Als bewaker van de EU-verdragen kan de Commissie het alleen maar toejuichen dat rechters hun werk kunnen doen.

Dat is ook het wezenlijke verschil met Polen en Hongarije, waar regeringen rechters, media en ambtenarij onder politieke controle proberen te brengen of dit deels al hebben gedaan, vaak in strijd met de eigen grondwet. Als er al twijfels zijn over democratie in Spanje, dan betreffen die eerder Catalonië zelf, waar de regioregering haastig een referendum doordrukte, zonder echt debat, buiten de oppositie om en tegen het advies van de eigen juristen in, en nu weigert om te luisteren naar het Constitutionele Hof.

Vergelijkingen met Oost-Europa

De Europese denktank ECFR (European Council for Foreign Relations) ziet volop overeenkomsten met het Oost-Europese ‘illiberalisme’, schrijft ze deze week in een analyse. Het bewust zaaien van verdeeldheid. Het reduceren van democratie tot dictatuur van de meerderheid. „Het verbergen van ondemocratische intenties achter een democratische façade.”

De vergelijking die Catalaanse separatisten zelf graag trekken – met de onafhankelijkheidsstrijd van de Baltische staten tegen de Sovjet-Unie rond 1990 – gaat volgens ECFR niet op, al is het maar omdat Spanje nu geen totalitaire staat is.

Het Spaanse dagblad El País had het onlangs in een fel commentaar over „de leugens” waarmee Puigdemont de publieke opinie, inclusief de Europese, achter zich probeert te krijgen. Daarin wordt behalve met Polen en Hongarije ook de vergelijking getrokken met Turkije. „Puigdemont is net als Erdogan degene die, zich verbergend achter de meerderheid, de scheiding der machten negeert, wetten breekt en de grondwet schendt.”