Cultuur

Interview

Interview

John Boyega in 'Detroit'.

Was een witte vrouw wel de juiste regisseur voor Detroit?

Interview Kathryn Bigelow en John Boyega

Regisseur Kathryn Bigelow haalt in ‘Detroit’ de politiemoord op drie zwarte burgers tijdens de rassenrellen van 1967 uit de vergetelheid. En oogst kritiek omdat ze wit is. „Iedereen is super politiek bezig”, vindt haar zwarte ster John Boyega.

Is ze het nog niet beu zich te moeten excuseren omdat ze er als witte, vrouwelijke regisseur voor koos dit verhaal te verfilmen? Regisseur Kathryn Bigelow (1951) beantwoordt de vraag tijdens de promotie van Detroit bedachtzaam.

Haar nieuwe film speelt tijdens de vijf dagen durende rellen in de straten van Detroit in 1967. Frustraties bij de Afro-Amerikaanse bewoners over racisme, segregatie en agressief politie-optreden vatten die zomer vlam na de hardhandige sluiting van een illegale bar in een zwarte wijk. Bigelow zoomt in op racistische moorden die gedurende de rellen werden gepleegd door jonge ordehandhavers in het Algiers Motel. Witte politieagenten op zoek naar een scherpschutter vermoordden er drie onschuldige zwarte motelgasten. De ‘sniper’ zelf werd nooit gevonden.

Waargebeurde, gruwelijke gebeurtenissen die zowel in grote delen van de VS als in Europa weinig bekend zijn. Bigelow evoceert ze met lange, claustrofobische en gewelddadige scènes. Maar na de première in de Verenigde Staten kwam de Oscar winnende regisseur onder vuur te liggen. Was het wel aan haar om dit verhaal te verfilmen? Krijg je dan niet het perspectief van een buitenstaander op het lijden van zwarte Amerikanen?

Eigentijds verhaal

Bigelow benadrukt dat het met die kritiek best meeviel en dat het verhaal gewoon verteld moest worden. „Als je het creëren van mededogen belangrijk vindt en woedend wordt door wat er op dit moment in Amerika gaande is.” Het raakte Bigelow vooral hoe eigentijds de gebeurtenissen in het Algiers Motel aanvoelden. Ze werkte bij Detroit opnieuw samen met journalist en scenarist Mark Boal, met wie ze eerder de op diepgaande research gebaseerde films The Hurt Locker (2008) en Zero Dark Thirty (2013) maakte. In de periode dat Boal haar over de gebeurtenissen in het Algiers Motel vertelde, werd een witte agent vrijgesproken die in 2014 de ongewapende Michael Brown doodschoot in Ferguson, vertelt Bigelow. „Rassenrelaties zijn in Amerika extreem ingewikkeld, onder meer door politiegeweld. Ik dacht dat dit verhaal een mogelijkheid was om het gesprek en de dialoog levend te houden.” Al was de regisseur vanaf het begin open over haar eigen twijfels. „Waarschijnlijk ben ik niet de beste regisseur voor deze film. Maar ik heb wel de mogelijkheden om te vertellen over iets wat de afgelopen vijftig jaar door niemand anders is verfilmd.”

Bigelow comprimeert in het slot van Detroit de drie rechtszaken tegen de agenten tot één proces. Over de reden waarom ze werden vrijgesproken, ondanks alle bewijs, wil ze zich niet expliciet uitspreken: „Het is zeer ingewikkeld. Het heeft niet alleen met vooroordelen te maken, maar dat speelde zeker een rol.”

Geen politiek op de filmset

De rijzende Britse, zwarte ster John Boyega (Finn in Star Wars: The Force Awakens) speelt in Detroit de Afro-Amerikaanse bewaker Melvin Dismukes. Hij begrijpt de kritiek op Bigelow. „Maar als je eenmaal op set staat, ben je niet meer met politieke kwesties bezig, dan stel je eerder vragen als: ‘Hoe zou mijn personage reageren in deze situatie?’”

Boyega sprak uitgebreid met de echte Melvin Dismukes, die in het Algiers Motel was tijdens de moorden en later mede terechtstond. Hoewel er al uitgebreid onderzoek is gedaan, gingen Boal en zijn team opnieuw praten met hem en andere ooggetuigen, zoals zanger Larry Reed die voor zichzelf en een vriend een kamer had geboekt omdat er een avondklok was ingesteld, en de toen 18-jarige Julie Hysell, die er met een vriendin verbleef. Zij gaven tijdens het filmen ook advies.

Zou Detroit er volgens Boyega anders hebben uitgezien als de makers Afro-Amerikaans waren? „Het verhaal zou dichterbij komen en sommige dingen zouden ingewikkelder worden voorgesteld. Maar bij rassenkwesties zijn altijd twee rassen betrokken. Ik denk dat iedereen hier iets mee kan en mag doen, zolang je het maar met respect en integriteit doet.” Boyega is tegenwoordig zelf ook het mikpunt van kritiek: Samuel L. Jackson haalde eerder dit jaar uit naar zwarte Britse acteurs die rollen van Afro-Amerikanen zouden inpikken. Boyega: „Amerika bevindt zich in een heel gevoelige periode en dat sijpelt door in creatieve processen. Iedereen is super politiek bezig en daardoor wordt het individu een beetje uit het oog verloren.”

Dat films kunnen informeren wordt steeds belangrijker.

Barrières slechten

Het is opvallend dat Bigelow nu wordt verweten dat ze tot het establishment behoort. Zij gold als iemand die juist barrières slecht. Een vrouw die mannenbastion Hollywood binnenviel, met actiefilms nog wel, en als enige vrouw twee Oscars won voor beste film en regie (in 2010 met The Hurt Locker). Als ze het huidige aanbod ziet, heeft ze dan nooit zin om de nieuwe generatie actieregisseurs bijles te geven? Bigelow moet hard lachen om de vraag: „Ik zou graag genrefilms zien met wat meer inhoud en een degelijke plot. Ik geloof dat vertrekken vanuit actueel en relevant materiaal belangrijk is. Met film kun je een groot publiek bereiken. Of je daar nu in slaagt of niet, je hebt als maker de verantwoordelijkheid om het gesprek te verbreden.”

Bigelow wijst erop dat Detroit niet eindigt in een catharsis. „De film eindigt niet op een Hollywood-manier waarbij alle eindjes aan elkaar worden geknoopt. Voor mijn gevoel vormt de toeschouwer zelf de laatste akte. Het is aan ons om iets te doen aan de alomtegenwoordigheid van racisme.”

Bigelow gelooft dat films het debat kunnen en moeten aanjagen. „Films kunnen mensen uitnodigen tot verandering. En ze kunnen informeren, dat wordt voor mij steeds belangrijker. Gedurende de Amerikaanse inmenging in Irak werd er naar mijn gevoel zeer weinig informatie vrijgegeven over wat daar echt gebeurde. Wij gingen dus op onderzoek naar wat een bomexpert doet, hoe een dag in zijn leven eruitziet: dat leidde tot The Hurt Locker. Ook Zero Dark Thirty , over de zoektocht naar Osama bin Laden, is zeer informatief. Ik hoop dat deze film dat ook is.”