Cultuur

Interview

Interview

Ben Stiller (links) als vader Brad en Austin Abrams als zijn zoon Troy in ‘Brad’s Status’

Ben Stiller op z’n Ben Stillerst

Interview Ben Stiller

De acteur speelt in ‘Brad’s Status’ een man in midlifecrisis, wat hij eigenlijk zijn hele leven al doet. Hij heeft affiniteit met die vragen, angsten en obsessies, vertelt hij op het filmfestival van Toronto.

Eigenlijk speelt hij hem altijd. Of hij nu Brad heet, zoals in z’n nieuwste film Brad’s Status. Of Walter Mitty, de hoofdpersoon van de door hemzelf geregisseerde film uit 2013 over een man met een rijk fantasieleven en een saai bestaan. Kindmannen met een aangeboren midlifecrisis.

Ben Stiller is een Brad, een Walter, een Greg Focker, de twijfelende zenuwpees van zijn Meet the Parents-serie. Of verveelde intellectuelen als Roger of Josh uit Greenberg en While We Were Young: vast en zeker ooit vroegwijs, maar ergens tussen adolescentie en het volwassen leven beland in een vicieuze cirkel van gesneefde dromen en zelfbeklag. Ze zijn zo zelfverzekerd in hun onzekerheid dat je eigenlijk niet om ze wilt lachen. Maar toch moet. Want het heeft ook iets aandoenlijks.

Persoon en personage

Ben Stiller is een van die filmsterren bij wie publieke persoon en personage zo door elkaar zijn gaan lopen, dat je stiekem zou denken dat Stiller in het echt ook zo’n eeuwige twijfelaar is. Hij ontkent het niet. Als hij voor een rondetafelinterview in Toronto aanschuift bij een groepje journalisten, is het eerste wat ze van hem willen weten of hij zich, net als Brad, ook wel eens afvraagt wat zijn oude klasgenoten van hem denken. Zouden ze zijn Facebookstatus checken? Rare vraag, want Brad voelt zich een film lang ineenkrimpen onder de gedachte dat al zijn oude vrienden succesvoller zijn dan hij, met privé-jets, Witte Huis-connecties en exotische schoonheden aan hun zijde. „Nou nee, dus, daar denk ik geloof ik niet zo vaak over na”, zegt Stiller, stemgeluid net iets lijziger dan in de film. „Maar ik ben het me wel bewust. Aan de andere kant zijn leven en dood, liefde en verlies voor iedereen hetzelfde. Status of niet.”

Maar een vreemde gedachte is het wel: dat hij in het echt geen Brad is, maar juist een van die mensen tegen wie Brad opkijkt. En „dat mensen die je uit het oog bent verloren wel precies kunnen volgen wat jij allemaal doet”. Het levert een herkenbare paradox op. Stiller: „Het eerste wat ik denk als ik vrienden van vroeger zie, is: ‘Oh God, wat zijn ze óúd geworden.’ Terwijl ik natuurlijk geen spat veranderd ben.”

Brad’s Status is een bitterzoete film over statusangst en over de generatiekloof. Over een vader die zo geobsedeerd is door de vraag of hij het wel gemaakt heeft dat zijn zoon vreest dat hij een zenuwinzinking heeft. Die zijn angsten op zijn zoon projecteert, naar wie hij in de tussentijd vergat te kijken: een muzikaal wonderkind met alle kansen om aan een van de Amerikaanse topuniversiteiten te gaan studeren.

„Ik denk dat de meeste mensen wel één of andere vorm van statusangst kennen. Gek genoeg zijn de mensen die zich het minste van status aantrekken de echte wegbereiders.” Hij lacht het weg: „Althans, omdat ik zelf meer zoals zij zou willen zijn. Want in mijn ogen zijn mensen die vrij van dat soort dingen zijn ook gelukkiger.”

Dat klinkt misschien vreemd voor iemand die zelf zo succesvol is, herhaalt Stiller. „Het hangt van je definitie van succes af. Succes, geluk. Het gaat niet alleen om die uiterlijke schijn, maar hoe je je vanbinnen voelt.” Een waarheid als een koe, maar wel iets wat hij, na zijn strijd met kanker, heeft moeten leren: „Daarom vind ik dat steeds maar weer interessante thema’s om in een film te onderzoeken. Omdat ik me daar niet alleen als acteur, maar ook als mens mee kan identificeren.”

Iedereen vergelijkt zich wel met iemand, denk hij. „Het lastige van de showbiz is dat het zo onontkoombaar is. Elke avond als je op straat loopt, word je op een billboard geconfronteerd met een rol die je niet kreeg of een rol waarvoor ze je niet eens vroegen. Ik heb besloten dat ik niet op die manier over mijzelf wil nadenken. Zoveel competitie. Ambitie. Daar kun je makkelijk in verstrikt raken, en tegelijkertijd heb je iets van die drive ook nodig, een passie voor je werk.”

Het knappe van Brad’s Status is dat de film oprechte empathie heeft met Brads neurotische navelstaarderij, maar ook enorm de draak steekt met het feit dat hij daarvoor de luxe en het privilege heeft. „We zijn niet arm”, zegt zijn vrouw als hij ’s nachts in bed een rekensommetje maakt of hij met de erfenis van haar nog springlevende ouders de studie van hun kinderen kan betalen. Oké, hij kan geen businessclass upgrade krijgen met vliegtickets die hij op een aanbiedingssite kocht. Maar hij kan met zijn zoon langs dure Ivy League-universiteiten reizen.

Brad’s Status gaat zo ook over Amerika’s obsessie met succes, en hoe dat misschien een klein beetje aan het kenteren is. Dit is immers de generatie die aan de kinderen moet uitleggen dat ze het misschien wel minder goed gaan krijgen dan hun ouders. Of in ieder geval dat ideeën over succes en vooruitgang aan herziening toe zijn. Stiller, in een contemplatieve stemming gekomen: „Geloof je dat echt? Er zijn wel dingen aan het veranderen. Succes hangt misschien tegenwoordig minder af van verdienste en meer van inspanning, minder van wat je kan en meer van hoe hard je dat bewijst. Een carrièrepad op grond van talent is daardoor niet meer zo vanzelfsprekend. Mensen werken langer als onderbetaald stagiair. Dat kan er misschien toe leiden dat ze niet meer willen meedoen in die race naar de top.”