Ook bij lager eigen risico moet de zorgrekening worden betaald

Het eigen risico in de zorg In de politiek lopen de gemoederen over het eigen risico hoog op. Maandag is er een debat. Maar hoe zit het eigenlijk met dat risico?

  • 1. Waarom wordt er maandagavond met spoed gedebatteerd?

    Tussen het kabinet-in-wording en de toekomstige oppositie bestaat onenigheid over de hoogte van het eigen risico en over de premie voor de verplicht af te sluiten zorgverzekering. Omdat die vaststelling wettelijk wordt verankerd en omdat zorgverzekeraars voldoende tijd moeten hebben om zich hierop in te stellen is spoed geboden willen politici hier nog wijzigingen in aanbrengen.

  • 2. Wat is het eigen risico?

    Iedere burger dient in Nederland een basisverzekering af te sluiten om zich tegen ziektekosten te verzekeren. Het eigen risico is het eerste deel van de jaarlijkse zorgrekening die volwassenen zelf moeten betalen. Dit geldt niet voor kinderen en evenmin voor een bezoek aan de huisarts.

  • Het demissionaire kabinet wilde het jaarlijkse eigen risico per volwassene verhogen van 385 naar 400 euro per jaar. Het aankomende kabinet besloot dit terug te draaien. Maar hierdoor zal de jaarlijkse premie naar verwachting met een tientje omhooggaan, ofwel 83 cent per maand. En die laatste verhoging tracht de toekomstige oppositie nu weer te voorkomen door dat uit de belastinginkomsten te betalen. Dat zou de overheid 140 miljoen euro extra kosten.

    Het betekent dat de samenleving nog steeds dezelfde rekening betaalt, alleen de voldoening ervan gaat niet rechtstreeks via de burgers, maar indirect via de belastingen. Geen wonder dat van symboolpolitiek wordt gesproken, zowel voor het voorstel van het aankomende kabinet als voor het tegenvoorstel van de toekomstige oppositie. Ter discussie staat of 0,2 procentpunt van de jaarlijkse zorguitgaven via de belastinginning wordt verrekend, of direct via het eigen risico of direct via de maandelijkse premie.
    Overigens had de Raad van State maandag kritiek op het plan van het aankomende kabinet om het eigen risico te bevriezen. Daarmee wordt volgens het Hoge College van Staat de automatische indexatie losgelaten waardoor de systematiek uit het lood gaat hangen. Bovendien ontmoedigt het minder het “zorggebruik” waardoor de toch al stijgende zorguitgaven extra zullen stijgen.

  • 3. Waarom is er zoveel politiek debat over de zorgkosten?

    De zorg is de grootste collectieve uitgave geworden. Komend jaar geven we meer dan 80 miljard euro uit aan verzekerde zorg. Het is daarmee een belangrijk maatschappelijk verdelingsvraagstuk. Wie betaalt die rekening? Hoe verdeel je die uitgaven over burgers? Dat gebeurt via belastingen, de maandelijkse premie van verplicht af te sluiten zorgpolissen en via eigen bijdragen en het eigen risico.

    Dat de zorg volgend jaar duurder ging worden was al duidelijk. Vorig jaar kwamen de vier grote zorgverzekeraars namelijk geld tekort
  • 4. Waarom zijn betalingen in de zorg zo ingewikkeld?

    Om de rekening van 80 miljard euro te kunnen betalen is een complex financieringssysteem opgetuigd. Het stelsel voorkomt dat zieke mensen ook financieel gedupeerd raken, zoals in de Verenigde Staten wel gebeurt. Inkomensbeleid en zorg zijn nauw verweven in Nederland. Hogere inkomens betalen niet alleen in verhouding meer belasting, maar ook in verhouding meer zorgpremie. Om de laagste inkomens voor de kosten van zorgverzekeringen te compenseren, kunnen zij een zorgtoeslag krijgen. Dat inkomensbeleid is overigens wat uit de hand gelopen: de normen zijn zo breed dat inmiddels de helft van de Nederlandse huishoudens zorgtoeslag ontvangt.

  • 5. Waarom is er zoveel reuring rond het eigen risico?

    Het eigen risico in de zorg is een van de meest zichtbare zorguitgaves voor ingezetenen. Samen met de maandelijkse premie voor de verplicht af te sluiten zorgverzekering confronteert het eigen risico de burger met de kosten van de zorg. Daarom concentreert een debat over de zorgkosten zich al snel op het eigen risico of de hoogte van de zorgpremie.

    Sinds vorige week heeft NRC een wekelijkse Haagse podcast. In de eerste aflevering ging het onder meer over het eigen risico:

  • 6. Is dit terecht?

    Nee, want ruwweg de helft van de zorgkosten wordt „geruisloos” betaald. De overheid doet dat uit de belastinginkomsten en met de premies die via de loonstrook lopen. Komend jaar zullen mensen in loondienst en met een werkloosheidsuitkering 16,55 procent van hun belastbaar inkomen afdragen. Dat is meer dan dit jaar. Maar over de verhoging met 0,25 procentpunt bestaat geen politieke discussie. Toch betekent die verhoging voor modale inkomens al snel een lastenverzwaring van 70 euro per jaar. Dat is een veelvoud van de 10 euro hogere premie die nu ter discussie staat.

  • Met een hoger eigen risico is weinig mis, schreef NRC vorige week in een commentaar. Niet verhogen is “een vestzak-broekzak operatie van niets”
  • 7. Staat de premie voor de basispolis al vast?

    Geenszins. De 10 euro hogere premie in 2018 is slechts een verwachting van het kabinet. De premies worden uiteindelijk vastgesteld door de zorgverzekeraars. Die prikten hun premies het afgelopen jaar gemiddeld 50 euro hoger dan waar kabinet-Rutte in september 2016 op rekende. Dat maakt de discussie er nog potsierlijker op, want verzekeraars hebben dit jaar telkenmale gewaarschuwd dat zij nauwelijks meer financiële bewegingsruimte hebben. Ook als de toekomstige oppositie met haar bliksemactie de tien euro premieverhoging op jaarbasis van tafel krijgt, kan de premie wel degelijk alsnog met tien euro of meer omhoog gaan.

    Dinsdagochtend was zorgverzekeraar DSW de eerste die de nieuwe premie bekendmaakte. Hoewel de verwachting was dat die omhoog zou gaan, verraste DSW met de aankondiging. Lees ook: DSW verlaagt premie en eigen risico voor 2018
  • 8. Welke discussie wordt nu niet gevoerd?

    Alle westerse economieën worstelen ermee de zorguitgaven te beheersen. Vergrijzing, maar vooral innovatie en medisch-wetenschappelijke vooruitgang duwen de uitgaven continu omhoog. De behoefte aan zorg is in theorie ongelimiteerd. Het eigen risico en andere eigen betalingen in de zorg zijn pogingen om die ongelimiteerde behoefte iets af te remmen. Maar doordat er ondertussen zoveel eigen bijdragesysteempjes zijn ontstaan lopen vooral chronische patiënten tegen een stapeling van kosten op en tegen veel bureaucratie. Dat is een probleem dat minder aandacht krijgt.

    Het grootste vraagstuk blijft evenwel hoe als samenleving de uitgaven te beheersen. Te vrije marktwerking kan excessen zoals in de VS opleveren: sterk stijgende kosten waarbij de zorg voor grote groepen onbereikbaar wordt. Minister Schippers (Zorg, VVD) introduceerde een budgetachtig systeem dat sterk doet denken aan de ziekenfondstijd. Met de artsen en zorginstellingen wordt via aparte akkoorden een jaarlijks budget afgesproken. Dat was effectief, want daarmee bracht Schippers de extreme kostenstijgingen tot een halt. Maar die aanpak heeft ook nadelen, zoals groeiende wachtlijsten bij artsen en zorginstellingen omdat zij zeggen dat hun budget op is.