Column

Jan Böhmermann en satire die iets zegt over de wereld

Zap

De Duitse satiricus Jan Böhmermann vertelde in Tegenlicht over zijn land en zijn werk. De makers van het nieuwe programma Dwars door de Week kunnen dingen van hem leren.

Jan Böhmermann in Tegenlicht: Sonntag mit Böhmermann (VPRO).

Dat was ein Quickie, de verkiezingsavond bij de ZDF. Om tien seconden over zes stond de exit-poll in beeld, om zes minuten over zes meldde Manuela Schwesig, de premier van Mecklenburg-Vorpommern, dat haar SPD zeker de oppositie in zou gaan. Om twaalf over zes concludeerde men dat een ‘Jamaicaanse’ coalitie (CDU/CSU, FDP en Groenen) de enige levensvatbare mogelijkheid was. Daarna verklaarde een vrouw die sprekend op Ciska Dresselhuys leek dat ‘Jamaica’ voor de Groenen nog geen uitgemaakte zaak was – op een toon waardoor je zeker wist dat het een uitgemaakte zaak was.

Zo was het overzicht compleet toen om 18.13 uur de eerste Hochrechnung bekend werd – en die eerste uitslagen leken ook nog eens precies op de exitpoll. Om kwart over zes kon het land aan de borrel.

Als naspel volgde om acht uur de Elefantenrunde, een debat waarin Schulz als dolle bul Ideenstaubsauger Merkel aanviel en op zijn kop kreeg van FDP-leider Christian Lindner: „Helmut Schmidt had zich voor u geschaamd.” Ook dat was al bijna klaar toen om negen uur de Tegenlicht-uitzending Sonntag mit Böhmermann (VPRO) begon. Het voordeel van een voorspelbare (en voorspelde) uitslag is dat de analyse vooraf, achteraf nog geldig is.

Ingebed tussen een paar sterke interviews met vooral winkeliers, vertelde de door zijn Erdoganrel wereldberoemde satiricus Jan Böhmermann wat hij zoal van zijn land denkt. „De grote vraag wordt: wat moeten we met nazi’s in de Bondsdag?” Zijn antwoord: „Geen compromis, ook geen gesprek.” Böhmermann vertelde over het oorlogsverleden van zijn overgrootouders en het gevoel van verlatenheid in het oosten van Duitsland. Hij beklaagde zich over de plakkerige, verlammende regeerstijl van Merkel („die grosse Langweile”) en analyseerde de rellen bij de G20 in Hamburg. En trok soms even een gekke bek. Je bent komiek of je bent het niet.

Als één ding duidelijk werd, was het dat de satire van Böhmermann niet alleen voortkomt uit het verlangen om mensen aan het lachen te maken – maar ook om iets te zeggen over de wereld. De uitzending besloot met een fragment uit Böhmermanns programma, waarin een bende gewone saaie Duitsers naar voren stormt: „Say it clear, say it loud. We are proud of not being proud.”

De doelgerichtheid van Böhmermann geeft zijn grappen een scherpte die de nieuwe zaterdagavond-satire Dwars door de week (BNNVARA) nog mist. Want waar de inhoud ondergeschikt is aan de vorm, loop je het risico dat je te lang over je format nadenkt. Dwars door de week, gepresenteerd door Sophie Hilbrand, is zowel een typetjesprogramma als een kwartserieuze nieuwsquiz . Bovendien wil het programma satire over alles maken: van Sybrand Buma tot de taartplagiaataffaire in Heel Holland Bakt. Dat laatste is dan weer geen grap maar bittere ernst.

Dus zijn Hilbrand en de haren nog zoekende, al won de tweede aflevering het ruim van de eerste, vorige week. De quizelementen werden naar achteren geduwd, zodat de humor niet steeds werd onderbroken door wetenswaardigheden over de actualiteit.

Bovendien werd er een Geheim Wapen uit de BNNVARA-stal geroepen: Paul de Leeuw. Die keette dat het een aard had, overvleugelde de komische typetjes en speculeerde over een kalifaat-variant van het programma Miljoenenjacht: „Dan is er één koffertje.” Korte mimiek van het openmaken. „En dat ontploft.” Het was de grofste grap van de uitzending – en precies de peper die Dwars door de week nodig heeft.