Onderwijs

Parttime kinderarbeid is zo gek nog niet

Onderwijsblog Het curriculum met voorgeschreven lesstof werkt niet meer. Kinderen moeten ook door werk kunnen leren. Laat ze zelf de lesstof bepalen. Mijn idee voor Onderwijs door Joseph Kessels.

Anp Kippa Olaf Kraak

In de Nationale Onderwijsweek (2 tot 6 oktober) zullen veel mensen de loftrompet uitsteken over de verworvenheden van het Nederlandse schoolsysteem. In de internationale vergelijkingen doen de Nederlandse jongeren het nog steeds goed. Andere landen gaan echter ook beter presteren, waardoor de competitie aan de top toeneemt. We willen graag een internationale hoogvlakte zijn van onderwijsprestaties, liefst met pieken.

Het handhaven van die toppositie gaat wel een tol eisen. Leraren voelen de druk toenemen om te presteren en ervaren de administratieve regels daarbij niet altijd als zinvol. Bij elke misstap neemt het toezicht toe, scherpen we de regels aan en beperken we de speelruimte van de individuele leraar.

Het is wonderlijk dat we met de mond een grote mate van professionele autonomie bepleiten en tegelijkertijd de ruimte van leraren beperken om zelf invloed uit te oefenen op de inhoud en inrichting van hun baan. Het werkt op den duur vervreemdend, de bevlogenheid verdwijnt en soms haakt het lichaam zelfs af. Het enige wat nog overblijft is het ongenoegen uiten over de materiële beloning of mentaal met vroeg-pensionering gaan.

Het is wonderlijk dat we op papier het pedagogische hart op de goede plek hebben zitten, maar tegelijkertijd schrijven we een vast curriculum voor met uniforme eindtermen en gestandaardiseerde, objectieve toetsen. Hoe kun je met droge ogen verscheidenheid zo over één kam scheren? Om het hoge niveau te handhaven kunnen de zwakken nog altijd afstromen. Dat is onze gelegitimeerde vorm van ongelijkheid. Niet iedereen is immers hetzelfde.

Het voorschrijven van leerstof lijkt de enige manier om de kwaliteit van leren en ontwikkelen te bevorderen. Daardoor blijft er weinig ruimte over voor vragen als: Wie ben ik, wat kan ik, wat wil ik? In wat voor samenleving wil ik leven? Hoe moet ik met anderen omgaan? Welke rol kan ik spelen met mijn mogelijkheden? Waar kan ik heen met mijn ambities in de onoverzichtelijke gemeenschap waar ik deel van uitmaakt?

Het zijn juist deze vragen die betekenis geven aan leren, ontwikkeling en groei. Niet alleen voor leraren, maar juist ook voor leerlingen. Vanuit die betekenis kan de motivatie ontstaan om samen aan de slag te gaan, te verkennen, te ontdekken, bekwaam te worden en op te trekken met anders gestemden. Leraren hebben een cruciale rol in dit proces. Daarvoor zijn in principe geen verplichte leerstof en bijbehorende exameneisen nodig. Integendeel.

Er is een alternatief voor verplichte leerstof en examens om de kwaliteit van het onderwijs te versterken. Verleng de speel-werkperiode van groep 1 en 2, de vroegere kleuterschool, en breidt de leerruimte langzaam uit naar veilige plekken buiten het klaslokaal. Organiseer spannende activiteiten en ontmoetingen zodat kinderen veel nieuwe en rijke ervaringen kunnen opdoen. Ervaringen die de straat en thuis hen niet makkelijk kunnen bieden.

Terug op school praat je daar met elkaar over en ieder ontdekt waar belangstelling en affiniteiten liggen. Overweeg serieus om opnieuw parttime kinderarbeid in te voeren. Het is jammer om niet in kennisintensieve werkomgevingen te mogen komen, daar mee te werken en erbij te horen. Verschillende spijbelaars vertellen mij dat ze op school niet nodig zijn!

Het zelf invloed kunnen uitoefenen op je leersituaties heeft een grote invloed op de rest van je leven. Het versterkt de motivatie voor zelfsturing en het kritisch nadenken. Het bevordert je geloof in eigen kunnen, wat de basis is voor succes en geluk. De zin in leren en school neem toe.

Leraren kunnen zich naast kennisoverdracht meer richten op het leerproces en jongeren helpen hierin hun weg te vinden. Het over en weer beter proberen te begrijpen van dat leerproces maakt van het onderwijs een echt duurzame investering.

De gelijkheid van kansen zal dan verbeteren ook voor jongeren met van huis uit minder bagage, taal en steun. De kwaliteit zal sterk toenemen, maar de diversiteit in resultaten ook. Om dat te kunnen verdragen is wel veel moed nodig. Dit zijn geen romantische verzinsels. Ze liggen nu al voor het oprapen in de vele vernieuwingsscholen. Het werkt echt. Je kunt immers niet slim zijn tegen je zin.

Prof. Dr. Joseph Kessels is hoogleraar-emeritus Human Resource Development aan de Universiteit Twente en Educational Leadership aan de Open Universiteit.

Op 3 oktober spreekt Joseph Kessels in De Balie voor de debatserie ‘Mijn idee voor onderwijs’. Er volgen nog andere blogs in deze serie: Edith Hooge ( hoogleraar Onderwijsbeleid ) die op 28 november in de Balie spreekt en Rene Ten Bos (Denker des Vaderlands) op 5 februari. Kaarten zijn verkrijgbaar via debalie.nl .

Blogger

Maarten Huygen

Maarten Huygen is redacteur onderwijs. Hiervoor was hij onder andere chef opinie, commentator en verslaggever voor NRC. Hij woonde 11 jaar in Washington, in de vroege jaren tachtig voor omroepen en bladen, in de vroege jaren negentig voor NRC.