Recensie

Lichtvoetige bewerking ‘Werther’ botst op statische taal van Goethe

Diewertje Dir als Lotte en Victor IJdens als Werther in 'Het lijden van de jonge Werther' van Toneelschuurproducties. Foto Sanne Peper

‘Ik behandel mijn hartje als een verwend kind. Het krijgt in alles zijn zin”, zegt de jonge Werther. Dat verwende hartje groeit uit tot een flinke dictator, die Werther het leven zuur maakt. In de bewerking die regisseur Eline Arbo maakt van Goethes Het lijden van de jonge Werther (1774) botst de romantische passie van Werther hard op de koude realiteit. Lotte, de „engel”, de vrouw die hij begeert, hoort toe aan een ander, Albert.

Eline Arbo, die net als maker is toegetreden tot Toneelschuur Producties, trekt alles uit de kast om vaart te krijgen in de occasion van Goethe. Er is vooral veel lekkere en prikkelende muziek, van duistere beats via Lykke Li tot het spookachtige Pyramid Song van Radiohead, in mooi gezongen, sterke vertolkingen. Het decor van gekleurde plastic spulletjes is vrolijk en multifunctioneel en daar mogen de acteurs vrijuit mee rotzooien.

Maar die versieringen benadrukken des te meer hoe statisch en archaïsch de boekentaal van Goethe is. De vertelstructuur, met afwisselend lange monologen van Victor IJdens die voordraagt uit Werthers dagboek en abstract-filosofische dialogen, is ook al weinig theatraal.

IJdens vertelt wat hij denkt en voelt, maar dat gaat gaandeweg steeds meer wringen. Het lukt hem ook niet steeds over te brengen dat hij weet wat hij zegt. Diewertje Dir en Sander Plukaard hebben het makkelijker, want zij spelen als Lotte en Albert de dialogen. Met de flair van Dir en het komisch talent van Plukaard levert dat nog een aantal levendige scènes op.

Werther en Albert debatteren over de vraag of je gevoel kan onderdrukken met wilskracht. Volgens Werther kan hartstocht nu eenmaal iemand van het verstand beroven en is je laten leiden door je gevoel niet altijd slecht, terwijl romantiek voor Albert slechts verwerpelijk poëtisch gebabbel is.

Pas wanneer het Werther echt te veel wordt dat Lotte zijn liefde versmaad, kan IJdens laten zien en horen, in een raaskallende uitbarsting, wat hij al die tijd zo beredeneerd heeft staan verkondigen. Om met hem mee te voelen is het dan te laat.