Prosit! reageert AfD op het boegeroep van tegenstanders

Alternative für Deutschland AfD viert haar overwinning in Berlijn en haalt de schouders op voor het protest, iets verderop. De feestvierders snappen wel waar de sterke winst vandaan komt. „Er gaan te veel dingen mis.”

In Berlijn protesteren demonstranten tegen Alternative für Deutschland (AfD) na de verkiezingswinst van de rechts-populistische partij. Foto Christian Mang/Reuters

Zelden zal een historische verkiezingsoverwinning zo gevierd zijn. Een grote groep van de winnaars staat op het balkon en laat, lichtelijk geamuseerd, de spreekkoren over zich heen komen. „Nazi’s. Racisten. Hau ab, weg met jullie”, roept een groep van een paar honderd mensen naar boven, op veilige afstand gehouden door de politie.

De mannen en vrouwen op het balkon maken foto’s en gooien af en toe een blauwe ballon naar beneden met het logo van de AfD, Alternative für Deutschland. Eventjes zingt een groepje vrouwen plagend vanaf de eerste etage: „Jullie hebben verloren.” Een massaal boegeroep is het antwoord. Beneden maakt een vrouw die zegt kunstenares te zijn, selfies van zichzelf met een opgestoken middenvinger naar het balkon. „Heel Berlijn haat de AfD”, klinkt het. En even later: „Haat is geen alternatief.” Prosit, doet een man op het balkon met zijn plastic bekertje bier.

„We zijn zoiets wel gewend”, zegt Franz Kerker schouderophalend, als hij komt aanlopen voor het feestje van zijn partij. Hij zit voor de AfD in het lokale parlement van Berlijn. Hij weet wel waar de sterke winst van zijn partij vandaan komt. Merkel beloofde voortzetting van het ‘Duitsland waarin we goed en gaarne leven’. „Maar te veel dingen gaan mis”, zegt Kerker. Hij somt op: pensioentrekkers die het gevoel hebben dat asielzoekers beter worden behandeld dan zij. Angst voor terreur. Het idee dat Duitsland betaalt voor klaplopende Zuid-Europeanen.

Verkiezingsonderzoekers zeggen het later op de avond zo: als AfD-kiezers wordt gevraagd naar hun belangrijkste zorgen, noemt 69 procent terrorisme, 61 procent criminaliteit, en 60 procent migratie. Ook wordt nog eens uitdrukkelijk herhaald wat andere onderzoekers al eerder dit jaar constateerden: dit is geen protest van arme luiden of verliezers van de mondialisering. De AfD-kiezer verdient zelf iets meer dan gemiddeld.

Maar de demonstranten bij de Traffic Club Berlin waar de AfD zijn verkiezingsavond houdt, vlak bij Alexanderplatz, keren zich vooral tegen ogenschijnlijk vergoelijkende uitspraken over het Duitse nazi-verleden (die „twaalf jaren”) en over de afwijzende houding van de partij tegenover migratie. Jörg Reichel is op de fiets gekomen en roept zo hard hij kan slogans tegen „de rechts-radicalen” die „haat koesteren voor alle mensen die anders zijn: gekleurde mensen, homoseksuelen”.

Marc Jongen, een van de ideologen van de partij die met een derde plaats op de lijst van Baden-Württemberg zeker is van een plaats in de nieuwe Bondsdag, voorspelt dat de AfD nu op drie zaken zal gaan hameren: immigratie, euro en energie. Verscheidenheid binnen Europa is mooi, zegt Jongen, die een partner uit Litouwen heeft. Maar immigratie van daarbuiten is alleen wenselijk als het langzaam genoeg gaat om mensen echt te kunnen integreren en als wordt voorkomen dat de Duitse cultuur verwatert. Waar de Duitse pers de AfD rechts-populistisch noemt, vindt hij daarom nationaal-conservatief een betere term.

De partij wil parlementaire onderzoeken naar de vraag of Merkel bij haar migratiebeleid en bij het eurobeleid de wet heeft overtreden. En de radicale Energiewende van de bondskanselier is voor de AfD omstreden omdat de infrastructuur voor het gebruik van windenergie te veel zwakke plekken zou hebben.

Daarbij zal het er naar verwachting hard aan toegaan. Alexander Gauland, een van de twee lijstaanvoerders, zei direct na de voorspelling dat de AfD van 4,7 procent in 2013 naar 13,5 procent zou gaan, dat de komende regering maar beter „iets warms kan aantrekken. We zullen mevrouw Merkel of wie dan ook gaan opjagen en ons land en ons volk hernemen.”

In dertien van de zestien deelstaatparlementen waar de AfD nu is vertegenwoordigd, heeft de komst van de nieuwkomers geleid tot een verharding van de toon en fellere debatten. „Dat zal ook in de Bondsdag gebeuren”, voorspelt Jongen. „De zelfgenoegzaamheid bij de andere partijen en de fouten die zijn gemaakt zijn zo groot, dat een scherpere toon onvermijdelijk is.” Zal het er ‘hard maar fair’ aan toegaan, naar de naam van een politiek discussieprogramma? „Wij zijn de afgelopen jaren niet fair behandeld. Ze hebben ons uitgemaakt voor nazigebroed, woorden uit hun context gehaald, ons steeds maar weer verteufelt”, zwart gemaakt.

Lees ook Tegen de ondergang van het Avondland, een bespreking van vier boeken over de opkomst van AfD

De SPD heeft aangekondigd dat ze in de oppositie zal gaan. Daardoor krijgt de AfD in ieder geval niet het recht om als eerste Merkel van repliek te dienen bij debatten, en andere honneurs voor de grootste oppositiepartij. Maar met de 94 zetels komen vele miljoenen voor de partij, een leger aan fractiemedewerkers, vertegenwoordiging in maatschappelijke organisaties. „Wij gaan als partij professionaliseren. Wij worden natuurlijk de echte oppositie”, zegt Jongen. „Dit is een cesuur voor Duitsland, het begin van een nieuwe tijd. De SPD maakt voor ons en onze kiezers deel uit van een partijkartel waarbuiten lange tijd geen alternatief heeft bestaan. Wij willen de problemen aan de orde stellen die alle andere partijen onder tafel vegen.”

De AfD is in de oostelijke deelstaten van Duitsland de tweede partij. Zij kreeg daar ongeveer 21,5 procent van de stemmen, net vijf procent minder dan de CDU. Jongen heeft daar wel een verklaring voor. „De oudere kiezers daar hebben onder een ondemocratisch regime geleefd. Zij weten wat het betekent als jouw stem, jouw mening niet wordt gehoord.”

Als de zon ondergaat bij de Alexanderplatz, stuurt partijvoorzitter Frauke Petry een tweet de wereld in met een citaat van Gandhi. „Eerst negeren ze je, dan lachen ze om je, dan bestrijden ze je – en dan win je.”