‘Merkel ging toch weer winnen, dachten we, zo saai’

Kijken in Nederland Voor de Amerikaanse verkiezingen werden talloze evenementen georganiseerd, tot diep in de nacht, maar zondag bleven zelfs de Duitse cafés in Nederland stil. Leeft Duitsland dan helemaal niet?

Aanhangers van de CDU reageren op de eerste exitpolls in het partijkantoor in Berlijn. Foto Kai Pfaffenbach/Reuters

Op het zonnige terras van café Klein Berlijn lijken de verkiezingen in het buurland zondagmiddag niet te bestaan. Barvrouw Meghan Dobbelsteijn Bisschops (20) tapt een halve liter weizen. „Het is te ver weg”, zegt zij, „om interessant voor ons te zijn”. In dit Utrechtse café met een Berlijns thema moeten de medewerkers een mondje Duits kunnen spreken („hallo zeggen is voldoende”), is er in de winter ‘Suppi von Mutti’ en worden klanten op een krijtbord begroet doet een getekende beer waarboven de woorden ‘Gutentag’ geschreven staan. Maar de verkiezingen, die spelen hier niet.

Er is geen scherm en er zijn ook geen klanten die daarom hebben gevraagd, of die überhaupt iets hebben gezegd over de avond die komen gaat. „De Amerikaanse verkiezingen waren spannend, dit is dat niet”, zegt de barvrouw.

Vorig jaar was de Amsterdamse Melkweg uitverkocht tijdens de Amerikaanse verkiezingsavond, in het Utrechtse poppodium Tivoli was er een programma dat tot in de ochtend duurde en in heel Nederland bleven cafés en culturele centra open tot lang na de gebruikelijke sluitingstijd. Maar aan de Duitse verkiezingen doet bijna niemand iets. Wie in Nederland een plek zocht om de verkiezingen te kijken, zocht zondag naar een speld in een hooiberg.

In het Amsterdamse café Brecht (ook met een Berlijns thema) staat de tv aan. Eigenaar en Duitsland-fan Joris Houtman telt 16 mensen – alleen maar Duitsers. Zijn analyse van het gebrek aan interesse: „Het verkiezingsdebat was niet spannend, Merkel ging toch weer winnen, dachten we, zo saai. Het leefde totaal niet in mijn omgeving.” Eerst wilde hij van de avond een groter spektakel maken, maar toen hij het gebrek aan belangstelling merkte, besloot hij minder ruchtbaarheid te geven aan het evenement.

Tijdens de vorige verkiezingen in 2013 was dat anders, herinnert hij zich. „Toen vonden we het spannend of Merkel wel zou blijven.” Arjen Lubach verwoordde de Nederlandse interesse in de Duitse verkiezingen vorige week in zijn satirische programma Zondag met Lubach zo: „Het doet helemaal niks. Met niemand.” Dat filmpje kreeg minder dan 150.000 views op Youtube. Niet veel voor dit programma.

Alies Rijper (31) zit op het terras en drinkt Bionade. Haar broer woont in Duitsland, dus zij is iets geïnteresseerder dan de meesten mensen die zij kent, zegt ze. Ze was in november naar de Melkweg om de Amerikaanse verkiezingen te kijken, maar volgt de Duitse verkiezingen niet echt. „Merkel is niet idealistisch en niet moralistisch. Ze is te degelijk.”

Baken van stabiliteit

In het Haagse Nieuwspoort vinden ze het een tikje spannender. Hier hebben de liefhebbers van de Duitse politiek (ongeveer 200 mensen) zich verzameld. Het is een bijeenkomst voor genodigden, de meeste aanwezigen bekleden functies waarin zij te maken hebben met Duitsland. Zwart-rood-gele vlaggetjes en ballonnen. Verbeten gezichten als de uitslag op het scherm verschijnt – uitgelaten zijn ze hier niet. Weinig geluid als blijkt dat CDU en SPD meer verliezen dan de meesten hier verwachtten, ook weinig reacties als AfD meer wint. Ook het hoofd van Ton Nijhuis vertrekt, de directeur van het Duitsland Instituut noemt Merkel een „verliezende winnaar, net als Rutte”: „Een dramatische uitslag met veel grote verliezers.”

Hij zou graag zien dat de Nederlander zich wat meer met Duitsland bezighoudt. Maar, weet hij, de Nederlanders interesseren voor iets over de grens is niet gemakkelijk. „Nederland is heel erg met zichzelf bezig”, zegt hij. „Ze weten helemaal niet wat er in Duitsland, Spanje of Italië gebeurt. Ze willen dat ook niet weten.”

De verkiezingen in de VS volgden we wel, maar volgens Nijhuis meer als „een soort soap”. Niet vanwege de gevolgen voor de wereld of ons land. „Dat is deprimerend. Want alles wat in Duitsland gebeurt, merken we in Nederland.” Hij noemt de omgang met vluchtelingen en het energiebeleid.

BMW en hun grote mond

De Nederlander is Duitsland en Duitsers de afgelopen decennia wel een stuk leuker gaan vinden. Het Duitsland Instituut heeft door de jaren heen verschillende enquêtes gehouden. „Begin jaren negentig hadden we een negatief beeld van Duitsers. We vonden ze arrogant, met hun BMW en hun grote mond.” Maar in het tweede deel van de jaren negentig veranderde dat een beetje. „Duitsland raakte geïnteresseerd in Nederland. Hier hadden we weinig werkeloosheid, het poldermodel en economische groei. Daardoor gingen we Duitsland ook leuker vinden, want zo werkt dat.” Er gaan ieder jaar meer Nederlandse toeristen naar Duitsland.

De Duitse politiek was ook nooit zo erg interessant voor Nederlanders omdat het altijd „een baken van stabiliteit” was, zegt Nijhuis. „Daar hoefde je je niet al te grote zorgen over te maken.” Van deze verkiezingen krijgt Duitsland volgens Nijhuis „een dreun die nog lang zal nawerken”. Misschien zal dat meer interesse opwekken.