Column

Geef 2,1 miljard euro maar eens netjes uit

Zo, nu is er dus 2,1 miljard euro extra voor de verpleeghuizen de komende kabinetsperiode. Over wiens verdienste dat is, zal de geschiedenis nog vele keren worden herschreven. Want weinig politici hebben het gevoel deelgenoot te zijn geweest van die beslissing, ook al vond vrijwel de gehele Tweede Kamer dat de ouderenzorg in verpleeghuizen beter moest. Maar dat dat zoveel geld moest kosten?

Het onafhankelijke Zorginstituut deed wat politiek Den Haag wilde: het legde nieuwe kwaliteitseisen voor de ouderenzorg vast. Die bleken bindend te zijn. Prijskaartje dat er volgens de rekenmeesters van het Centraal Planbureau uit volgde: 2,1 miljard euro. Of u even wil tekenen bij het kruisje. De heerlijke vraag die de Volkskrant zich deze week in een reconstructie stelde: was verantwoordelijk PvdA-staatssecretaris Martin van Rijn zo slim of de Tweede Kamer zo dom?

Wat het antwoord daarop ook is, de kwestie voor een nieuw kabinet is nu: hoe geef je die 2,1 miljard euro netjes uit? Want dit betekent een enorme groei van het aantal banen in verpleeghuizen. Door de nieuwe kwaliteitseisen zullen er 40.000 voltijdsbanen bijkomen, aldus het CPB. Dat is een groei van 40 procent ten opzichte van 2015.

Grote vraag: waar komt dat personeel vandaan? Verpleeghuizen hebben namelijk nu al moeite met het vinden van personeel. Al in het voorjaar, nog vóór de 2,1 miljard euro, noemde uitkeringsinstantie UWV de moeilijk vervulbare vacatures in de zorg „een bedreiging voor de zorgcapaciteit”. In gewone mensentaal: je kan die extra handen aan het bed wel willen, maar vind ze maar eens.

40.000 banen erbij? Verpleeghuizen hebben nu al moeite met het vinden van personeel

Het UWV signaleerde toen nóg een handicap voor de ouderenzorg: jonge verpleegkundigen willen er liever niet werken. De sector heeft „een negatief imago, wat het aantrekken van personeel bemoeilijkt”. Liever werken ze in een ziekenhuis, dat biedt meer uitdaging en minder werkdruk, aldus het UWV. Terwijl de meeste vraag naar verpleegkundigen in de thuiszorg en de verpleeghuizen ontstaat. Oeps. Dé vraag voor de nieuwe bewindspersoon die straks over de verpleeghuizen gaat: waar haalt u het personeel vandaan om aan die kwaliteitseisen te voldoen?

Dit staat nog los van de vraag of het verstandig is om patsboem 2,1 miljard euro aan de ouderenzorg te geven. Zelfs op de enorme berg geld die we al uitgeven aan de zorg – ruim 80 miljard euro – is dit een fors bedrag. Edith Schippers, demissionair zorgminister, noemde dit besluit deze week bij Radio 1 „risicovol”. Ja, dat zei ze in het volle besef dat ‘haar’ VVD, in de verkiezingen precies dat bedrag van 2 miljard euro beloofde.

De zorg verkeert in de krankzinnige tegenspraak dat we er enorm veel geld aan uitgeven, maar dat het gevoel van armoe heerst. De standaard oplossing die politieke partijen dan bieden: minder verspilling en bureaucratie, en, als je links bent, minder commercie en managers met vette salarissen. Ik denk dat dat een te simpele analyse is.

De zorg kost steeds meer omdat er steeds meer kan en iedereen elkaar de beste behandeling, verzorging, dokter en medicijnen gunt. Een volwassene betaalt nu gemiddeld 5.712 euro per jaar, via premie, belastingen en werkgever. Het besteedbaar inkomen stijgt al 16 jaar maar mondjesmaat omdat we steeds hogere verplichte uitgaven doen aan de zorg, aldus de Miljoenennota. Ook als we gezond zijn.

Daar is enorm draagvlak voor, maar gezien de roep om nu eindelijk de economische groei in de portemonnee te voelen, houdt dat draagvlak een keer op. Op Rutte III rust de dure plicht al die zorgmiljarden slim en zorgvuldig in te zetten. 2,1 miljard euro inboeken is een stuk makkelijker dan het goed uitgeven.

Marike Stellinga is politiek verslaggever en econoom. Ze schrijft elke zaterdag op deze plek over politiek en economie.