Onderwijs

Leuker wordt de universiteit niet, wel efficiënter

Onderwijsblog De ontslagzaak van een docent aan de universiteit van Amsterdam toont dat de docent vrijheid heeft moeten inleveren voor rendement. Gevolg van een democratisch onderwijsstelsel.

Foto Robin van Lonkhuijsen / ANP

Onbegrensd zelf de inhoud van je eigen vak bepalen. Dat is volgens universitair docent algemene cultuurwetenschappen Rudolf Valkhoff academische vrijheid. En dat is ook het belang van de juridische behandeling van zijn ontslagzaak die hij desnoods tot in de hoogste instantie wil uitvechten. Donderdag stond hij voor de rechter om zijn ontslag vorig jaar door zijn werkgever de Universiteit van Amsterdam ongedaan te maken. Hoe ver gaat de vrijheid van de docent? Komt dat neer op academische vrijheid?

Daar is, zei rechter mr. M.E. Fortuin, nog weinig jurisprudentie over.
Over deze principiële vragen wil Valkhoff tot het einde toe doorprocederen, ook al gaat hij over twee jaar met pensioen. Of hij een principieel antwoord krijgt, is nog maar de vraag, want een rechter beperkt zich tot de concrete kwestie.

Het beeld dat hij schetste over zijn vroegere vakgroep, is herkenbaar. Heftige intriges tussen de stafleden bij een reorganisatie bij dalende studentenaantallen en een onvoldoende waardering van de visitatiecommissie. Volgens Valkhoff was er sprake van blokvorming, hetgeen door de vakgroepvoorzitter, René Boomkens, werd ontkend. Wie gaat welk vak geven? Er was te veel overlap en er moesten meer vakken in kunstbeleid worden gedoceerd waar te weinig docenten voor waren. Want je moet wel worden opgeleid tot iets waar je werk mee krijgt. Dan maak je met een opleiding in beleid en het bijpassende beleidsjargon meer kans dan met een opleiding die alleen over kunst en cultuur gaat.

Er zouden volgens Valkhoff ook wekelijks colleges wetenschapsfilosofie worden gegeven voor 600 mensen in twee zalen met een volgens Valkhoff onbegrijpelijk boek. Hij gebruikte zijn werkcolleges om meer uitleg te geven over de begrippen die in het boek en de hoorcolleges. Van de leiding moest hij teksten lezen, maar dat had volgens hem zonder voorafgaande uitleg geen zin. ,,Om Kant en Hegel te lezen, moet je die begrippen kennen’’, zei hij. En dat gaat dan om het lezen van vertalingen van de toch al zo moeilijke Duitse tekst.

Zijn rustige aanpak moet bij studenten wel in de smaak zijn gevallen. Tot 2013 had hij goede beoordelingen en goede studentenevaluaties, daarna waren er geen beoordelingen meer. Bij de rechtbank sprak ik enkele ex-studenten van hem die zeiden veel van hem te hebben geleerd.
Maar ja, de wereld moet verder.

Rendement is populair

Valkhoff zelf was gangmaker bij de bezettingen van de faculteit geesteswetenschappen en later het Maagdenhuis. Tegen ,,het rendementsdenken’’. Die uitdrukking berust op een misverstand. Het streven naar een hoog rendement is geen idee van managers. Het is het gevolg van een democratisch onderwijsstelsel, waarin zoveel mogelijk jongeren een diploma in het hoger onderwijs moeten halen. Dat is populair bij de kiezers. Niet populair is om daar steeds meer geld voor uit te geven. Dat betekent dat voor bijna het zelfde budget steeds meer studenten een diploma moeten halen, een hoger rendement dus.

De ontslagzaak van Valkhoff brengt je een stap terug in de tijd. Toen minder mensen studeerden, er nog wat ruimte zat in de staf en niet duidelijk was wat sommige medewerkers precies uitvoerden. Wetenschappelijke medewerkers waren in vaste dienst en werden door de socioloog Herman Vuijsje ,,nieuwe vrijgestelden” genoemd. Ze hadden een ijzersterke rechtspositie. De verhoudingen waren minder hiërarchisch. Oude panden met piepende deuren en soms lege kamers. Weinig studenten? Geen acuut probleem. Wat kan daar nog van in stand blijven? Leuker wordt de universiteit niet, wel efficiënter.

Blogger

Maarten Huygen

Maarten Huygen is redacteur onderwijs. Hiervoor was hij onder andere chef opinie, commentator en verslaggever voor NRC. Hij woonde 11 jaar in Washington, in de vroege jaren tachtig voor omroepen en bladen, in de vroege jaren negentig voor NRC.