Trump lijkt de VN aarzelend te omarmen

Algemene Vergadering

Om Trump kon je deze week lachen in New York. Maar daar komen de Verenigde Naties niet veel verder mee.

Iraniërs protesteren tegen de VN-speech van Trump. Foto’s Atta Kenare/AFP Photo

Niet minder dan een botsing van culturen: de branie van de voormalige vastgoedman ontketend in de gewijde hallen van de internationale diplomatie. Donald Trump was tijdens zijn debuut bij de Verenigde Naties deze week helemaal zichzelf.

Maandagochtend was het al meteen raak. Trump prees eerst zijn succesvolle vastgoedproject aan de overkant van de straat, de goud-bruine Trump World Tower aan First Avenue, om pas daarna over de VN te beginnen. Dinsdag volgde de Noord-Korea-toespraak met de verwijzing naar de zelfmoordmissie van Rocket Man Kim Jong-un. Woensdag vertelde hij Afrikaanse leiders dat veel van zijn vrienden naar hun landen gaan om rijk te worden. Ook sprak hij over het niet-bestaande Afrikaanse VN-lid Nambia.

De VN is een wereld van gecultiveerde omgangsvormen en rituelen, van protocol en distantie. Staatshoofden en regeringsleiders, soms in traditionele dracht, spreken in de Algemene Vergadering tegen een decor van bladgoud en groen marmer. Vóór hun toespraak nemen ze plaats in een fauteuil, worden aangekondigd met „excellentie” en na afloop krijgen ze een hand van de voorzitter, die daartoe eerst een trapje moet afdalen. Valse tonen vallen hier goed op.

Trumps uitglijders werden weggelachen. (Hij bedoelde natuurlijk niet Nambia maar Narnia, twitterde politiek analist Ian Bremmer.) Soms werd zijn onhandigheid hem vergeven. Maar toen hij dinsdag aankondigde VN-lid Noord-Korea, 25 miljoen inwoners, uit zelfverdediging desnoods totaal te zullen vernietigen, steeg uit de zaal met tweehonderd staats-en regeringsleiders een ontzet gerommel op. Diplomatie gaat vaak gepaard met dreiging, maar dit was buiten de VN-orde.

Lees ook ons liveblog over de Algemene Vergaderingen van de VN terug.

De verontwaardiging ebde in de loop van de week weg, maar de speech werd niet vergeten. De Zuid-Koreaanse president Moon pleitte voor een diplomatieke oplossing, een pleidooi dat vaak werd herhaald. Andere regeringsleiders draaiden in de Algemene Vergadering intussen gewoon de toespraak af die ze hadden meegebracht. Robert Mugabe (93), president van Zimbabwe, zei dat hij in verlegenheid was gebracht toen „een nieuwe gouden Goliath” ten tonele was verschenen. Hij raadde Trump aan de volgende keer „muzikaler te trompetteren”.

Waarom niet?

En Trump? De Amerikaanse president lunchte met bondgenoten Japan en Zuid-Korea en kondigde aan dat de VS met eigen sancties de duimschroeven voor Noord-Korea verder zullen aandraaien. Op de vraag of Noord-Korea-diplomatie nog een kans heeft, antwoordde hij: „Waarom niet?”

Intussen ging de verbale schotenwisseling met Kim gewoon door. Kim noemde Trump op tv een ‘dotard’, een seniele gek. (Dotard is een archaïsche term die rond 1800 in zwang was.) Trump noemde Kim op Twitter „een duidelijke gek, die op de proef gesteld zal worden als nooit tevoren.” Zijn minister van Buitenlandse Zaken opperde in New York bovendien dat Noord-Korea wel eens waterstofbom boven zee zou kunnen testen.

Noord-Koreanen luisteren naar Kim Jong-un. Foto’s Ed Jones/AFP Photo

Noord-Korea was niet de enige nucleaire kwestie. Trump ageert al tijden tegen de deal met Iran : geen kernwapenprogramma in ruil voor het opheffen van sancties. In de VN verketterde Trump het regime in Teheran en suggereerde hij opnieuw onder het akkoord uit te willen.

De Iraanse president Rouhani noemde Trumps toespraak hatelijk en nergens op gebaseerd. Vrijdag nam hij in Teheran een parade af waar voor het eerst een raket te zien was met een bereik van 2.000 kilometer.

De Europeanen kwamen Iran te hulp. Frederica Mogherini, de Italiaanse ‘buitenlandminister’ van de EU, verzamelde vertegenwoordigers van de landen die het akkoord voorbereid hebben, inclusief Iran en de VS. Ze verklaarde koel dat Iran zich aan de afspraken houdt én er een afspraak is met VN-gemeenschap, dus niet alleen met de VS.

Trump kan dan wel zijn eigen gang willen gaan, maar de wereldgemeenschap, zijn Europese bondgenoten voorop, is vastberaden waar nodig tegenwicht te bieden. Het zijn wel defensieve acties. Vraag is of de wereld ook nieuwe initiatieven van de grond krijgt met de America First-president. Trumps vijanden voelen zich intussen geroepen hun zwaarste wapentuig naar buiten te rijden.

Als de spanningen toenemen, is een forum als de VN hard nodig. Terwijl de wereld er deze week niet veel veiliger op geworden is, was er voor aanhangers van de zo vaak bekritiseerde moloch een sprankje hoop. Trump leek de VN aarzelend te omarmen en niet, zoals werd gevreesd, te willen slopen.

Daarnaast was er lof voor die andere debutant, de nieuw secretaris-generaal António Guterres. Diplomaten en experts roemden zijn intelligentie, zijn energie, zijn kennis van zaken en zijn vermogen te improviseren. De Portugees heeft nog geen groot diplomatiek succes gescoord, maar hij is dan ook pas acht maanden bezig. Hij probeerde tevergeefs een oplossing te vinden voor het gedeelde Cyprus en zet nu vastberaden zijn tanden in het ontredderde Libië. Zijn belangrijkste taak is nu de bureaucratische VN te hervormen. Daartoe kreeg hij steun van 130 landen.

Maar een VN-diplomaat waarschuwt: „Met VN-hervormingen is het als met vredesonderhandelingen. Alle partijen zijn enthousiast totdat ze de voorwaarden onder ogen krijgen.” Toch mag Guterres niet falen, zegt de diplomaat. „Als het niet binnen twee à drie jaar lukt de VN te hervormen, kunnen we net zo goed met zijn allen naar Davos gaan [naar het World Economic Forum, red].”