Steden vragen Rijk om extra regels tegen luchtvervuiling

Luchtverontreiniging Staatssecretaris Dijksma moet van de rechter per direct met plannen komen om luchtverontreiniging tegen te gaan. De grote steden kunnen niet wachten.

Een digitaal milieuzonebord op de Erasmusbrug in Rotterdam. Foto Koen van Weel/ANP

Uitbreiding van het aantal milieuzones in binnensteden, voorrang voor ‘schone’ taxi’s op standplaatsen, of het weren van touringcars en scooters: van Maastricht tot Amsterdam doen steden er van alles aan om de luchtkwaliteit te verbeteren.

Maar als gevolg van een uitspraak van de Haagse rechtbank, eerder deze maand in een procedure die Milieudefensie had aangespannen tegen de Staat, moet dat beleid aangescherpt worden. Nederland voldoet niet overal aan de Europese normen voor fijnstof en stikstofdioxide en dus moet staatssecretaris Dijksma (Infrastructuur en Milieu, PvdA) direct met plannen komen om luchtvervuiling tegen te gaan.

Rotterdam, Den Haag, Amsterdam en Utrecht kijken met spanning uit naar de reactie van Dijksma op dat vonnis. De vier grote steden waarschuwden al in 2014 voor overschrijdingen, de nieuwe norm voor de uitstoot van stikstofdioxide zou in de grote steden niet gehaald worden. In een brief van deze vier steden (G4) in 2014 aan het Rijk schreven ze dat bij het uitblijven van landelijk beleid, de geloofwaardigheid en de betrouwbaarheid van het luchtkwaliteitsbeleid gevaar zou lopen. Daarmee bestond het risico dat belangengroepen maatregelen juridisch konden afdwingen.

Rotterdam wil aanvullend beleid

„Die uitspraak van de rechter is voor ons een steun in de rug”, zegt de Rotterdamse wethouder Pex Langenberg (Mobiliteit en Duurzaamheid, D66). „We hebben in Rotterdam met geld van het rijk bijvoorbeeld een sloopregeling ingesteld, naast onze milieuzones, en op grote schaal elektrische laadpalen gebouwd. Maar met dat vonnis in de hand mag er wel een schepje bovenop.”

Ook voor het ministerie, zegt Langenberg. „Want veel luchtvervuiling komt bijvoorbeeld van de agrarische bedrijvigheid om onze stad heen. Of van de scheepvaart die dwars door de stad gaat. Er varen nog steeds schepen vanuit de Noordzee naar de stad met de meest smerige dieselbrandstof die er bestaat. Alleen gaan wij niet over die agrarische bedrijven of het scheepvaartverkeer op de Noordzee. Daar moet het ministerie iets aan doen.”

Rotterdam geldt landelijk als koploper bij het nemen van maatregelen om de stedelijke luchtkwaliteit te verbeteren. Van de subsidieregeling voor de sloop van vervuilende auto’s hebben inmiddels vijfduizend automobilisten gebruikgemaakt. Langenberg: „En met de milieuzones kunnen we vervuilend verkeer gericht aanpakken, tot de tweetaktscooters van pizzakieriers aan toe. Bij dat beleid kunnen we wat steun in de rug wel gebruiken. Want de protesten tegen die zones liegen er ook niet om.”

Graphic: beweeg de balk om het kaartje voor 2015 te zien veranderen in die voor 2020:

 
Infographic Studio NRC

Maastricht voldoet naar eigen zeggen bijna overal aan de wettelijke normen, behalve in de buurt van de A2 dwars door de stad. Of de recente ondertunneling van dat A2-traject ook voor schonere lucht heeft gezorgd en Maastricht dan helemaal geen black spots, meer heeft, moet nog blijken uit metingen.

De Limburgse hoofdstad heeft de ambitie om in 2030 te voldoen aan de veel strengere normen van de internationale gezondheidsorganisatie (WHO) voor luchtkwaliteit. Daarvoor moet van een groot deel van de binnenstad een milieuzone worden gemaakt, waar oude (vracht-)auto’s geweerd kunnen worden.

Volgende maand bespreekt het gemeentebestuur plannen voor die meer dan 4 miljoen kostende milieuzone. Daar heeft de stad de hulp van het ministerie bij nodig. Want het geld voor dat project is er niet en de stad krijgt vaak geen steun voor haar luchtkwaliteitsbeleid omdat bijna overal al voldaan wordt aan de wettelijke norm.

Ook Amsterdam grossiert in maatregelen om de luchtkwaliteit te verbeteren. In de milieuzones zijn sinds begin dit jaar oude bestelauto’s niet meer welkom. Dat zijn gebieden waar ook vervuilende snor- en bromfietsen, taxi’s en touringcars geweerd kunnen worden. ‘Schone taxi’s’ hebben nu al voorrang op de standplaatsen voor het Centraal Station en op het Leidseplein – waar volgend jaar andere taxi’s helemaal niet meer welkom zijn. In 2025 moeten álle taxi’s, het openbaar vervoer, brommers en scooters ‘uitstootvrij’ zijn.

Net als Rotterdam claimt ook Amsterdam dat het ministerie met aanvullend beleid moet komen voor binnenwaaiende luchtverontreiniging. Toch ontkomt de stad er niet aan om op korte termijn drukke straten, waar de wettelijke norm structureel wordt overschreden, aan te pakken.

Staatssecretaris Dijksma komt deze week met een landelijke lijst van knelpunten waar de overschrijding structureel boven de wettelijke norm is. Amsterdam en Rotterdam zullen daar zeker in voorkomen.

Daarbovenop kondigde Dijksma deze week in haar begroting aan dat het kabinet volgend jaar toe werkt naar uitstootwaarden die de internationale gezondheidsorganisatie, WHO, hanteert. Het zet de grote steden onder druk om nog strengere maatregelen te nemen. „Dan moet er nóg een tandje bij”, zegt Langenberg. „Dat is zoeken naar evenwicht. Want we hebben ook baat bij goede bereikbaarheid en mobiliteit in de stad.”