Samengaan om de crisis het hoofd te bieden

Staalmarkt

De overcapaciteit op de Europese staalmarkt is hardnekkig. Maar het doel van de fusie tussen delen van Tata Steel en ThyssenKrupp is vooral: kosten besparen.

Foto Ina Fassbender/Reuters

. Maakt u zich geen illusies, was woensdag de boodschap van ThyssenKrupp-topman Heinrich Hiesinger aan de vele tegenstanders van de voorgenomen staalfusie met Tata Steel Europe, moederbedrijf van de fabriek in IJmuiden. Gaat de deal om wat voor reden dan ook niet door, dan vinden 48.000 staalarbeiders van Thyssen en Tata op 34 locaties in Europa zichzelf terug in het kamp van de verliezers.

Natuurlijk, gaf Hiesinger toe, de voorgenomen krachtenbundeling kost volgens een eerste schatting 4.000 banen, gelijk verdeeld over beide bedrijven. Maar door hardnekkige overcapaciteit op de Europese staalmarkt is het alternatief nog veel dramatischer volgens de topman: iedere drie jaar een nieuwe reorganisatie. „Krimp zonder perspectief”, vatte Hiesinger de route der zelfstandigheid samen op een persconferentie. „Met de fusie stellen we juist tienduizenden banen veilig.”

Is het echt zo erg? Of overdreef Hiesinger om zijn vurig gewenste fusie te verkopen? Dat zou niet verwonderlijk zijn: de onderhandelingen met Tata duren al ruim anderhalf jaar. Het was tijd voor resultaat. Bovendien staat het concern uit Essen onder flinke druk van beleggers om zijn afhankelijkheid van staalproductie te verkleinen en zich te concentreren op hoogwaardiger technologie, zoals het bouwen van liften. Daarop zijn de winstmarges hoger. Cevian, een activistische belegger uit Zweden en grootaandeelhouder van ThyssenKrupp met een aandelenbelang van 15 procent, dringt zelfs aan op een volledige exit.

Zonniger beeld

Een blik op ‘IJmuiden’ geeft een veel zonniger beeld dan Hiesingers doemscenario. Tata Steel Nederland maakte in het afgelopen boekjaar (1 april tot 31 maart) met ruim 9.000 medewerkers een winst van 211 miljoen euro, eenderde meer dan een jaar eerder. Niet voor niets verzetten werknemers zich bij monde van de Centrale Ondernemingsraad tegen de „onnodige” fusie.

Overdrijving en bangmakerij dus, zo lijkt het, van de Duitse topman. Toch is dit maar een deel van het verhaal. Want Tata Steel Nederland is niet representatief voor de Europese staalmarkt. De fabriek in IJmuiden geldt als uiterst efficiënt en winstgevend in vergelijking met de Europese concurrentie. Bovendien produceren de voormalige Hoogovens relatief hoogwaardig staal, voor onder meer de auto-industrie, dat meer oplevert dan staal van mindere kwaliteit.

De crisis op de Europese staalmarkt, die volgens brancheorganisatie Eurofer sinds 2008 al 85.000 banen heeft gekost, is volgens analisten nog lang niet voorbij. Net zomin als de dominantie en invloed van China. Was China tien jaar geleden nog goed voor eenderde van de wereldwijde staalproductie, nu neemt het land al bijna de helft voor zijn rekening. Ter vergelijking: het Europese marktaandeel is in dezelfde periode gezakt tot onder de 10 procent, terwijl de totale mondiale productie juist met eenderde is toegenomen.

Ook de vraag naar staal is – vooral in China – gegroeid, maar niet hard genoeg om de opmars van Chinese staalfabrieken bij te benen. Het gevolg: structurele overcapaciteit en lagere prijzen. Europese producenten beschuldigen China er bovendien van goedkoop staal in Europa te dumpen. Daarvan is sprake als staal wordt geëxporteerd onder de prijs in eigen land of onder kostprijs.

Kostenbesparingen

Intussen heeft de EU maatregelen genomen om dumping tegen te gaan. Ook krabbelen de staalprijzen voorzichtig op dankzij de economische hoogconjunctuur. Maar overcapaciteit is nog altijd een probleem, zeggen kenners van de markt.

De aangekondigde fusie tussen de staaldivisie van ThyssenKrupp en Tata Steel Europe, die hun fabrieken bundelen in een joint-venture met hoofdkantoor in Amsterdam, is echter niet direct een oplossing voor een overschot aan staalproductie in Europa. In eerste instantie beoogt die namelijk vooral kostenbesparingen, tot 600 miljoen verwachten de twee bedrijven. En het gaat om pricing power – het vermogen als tweede speler achter marktleider ArcelorMittal bij leveranciers en afnemers gunstiger voorwaarden te onderhandelen.

Vanaf 2020, als de gevolgen van de Brexit duidelijker zijn, gaan de aandeelhouders dan opnieuw kijken naar de strategische mogelijkheden, zo lieten ze woensdag weten. Dat klinkt als een logisch moment om eventueel fabrieken te sluiten (of aandelen te verkopen).

Een geruststelling voor Tata Steel Nederland: als toonbeeld van efficiëntie en winstgevendheid ligt een harde ingreep in IJmuiden niet erg voor de hand.