Ryanair: ruzie met passagiers én piloten

Luchtvaart Ryanair heeft meer problemen dan woedende klanten. Piloten die tot nog toe zwegen, eisen nu betere arbeidsvoorwaarden.

Topman Michael O’Leary op de aandeelhoudersvergadering van Ryanair donderdag in Dublin. Hij verwacht dit jaar 1,5 miljard euro winst en 25 miljoen euro schade. Foto Reuters / Clodagh Kilcoyne

Begin juli gaf Michael O’Leary, de topman van Ryanair, een persconferentie in Amsterdam. Op de vraag of hij reputatieschade vreest door groeiende aandacht voor de slechte arbeidsvoorwaarden bij Ryanair, antwoordde hij: „Hoezo slecht? Mensen staan in de rij om bij ons te mogen werken. Zo erg zal het dus wel niet zijn.”

Dat argument gebruikt hij nu waarschijnlijk niet meer. Hoewel O’Leary zelf zegt dat Ryanair heeft geblunderd met vakantieroosters is de echte oorzaak van de problemen bij Ryanair een tekort aan piloten.

In enkele dagen tijd is de crisis bij de Ierse luchtvaartmaatschappij, met 120 miljoen passagiers per jaar de grootste van Europa, van buiten naar binnen gekanteld. Wat afgelopen weekend begon met het bericht dat Ryanair tot eind oktober vijftig vluchten per dag annuleert, veranderde in de loop van de week in nieuws over protesten van Ryanair-piloten tegen hun contracten.

Ging het aanvankelijk om boze klanten en reputatieschade, inmiddels staat het hele bedrijfsmodel onder druk. Het succes van Ryanair (1,3 miljard euro winst in het boekjaar tot 1 april 2017) is gebaseerd op lage ticketprijzen, mogelijk dankzij lage personeelskosten.

O’Leary, bestuursvoorzitter sinds 1994 en boegbeeld van Ryanair, had geen fijne week. De man die gewend is om zichzelf op de borst te kloppen en concurrenten, politici en vakbonden uit te schelden, moest diep door het stof. Het blunderen begon met de abrupte aankondiging van geschrapte vluchten, een week geleden.

Ryanair probeerde de impact te bagatelliseren: „minder dan 2 procent van de vluchten gecanceld”. Het gaat om 2.100 van de 103.000 vluchten in zes weken. Dat mislukte omdat de lijst met geschrapte vluchten pas op dinsdagavond bekend werd gemaakt. Daardoor werden niet alleen de 315.000 klanten van die vluchten geraakt, maar wisten de 18 miljoen klanten die tot eind oktober een vlucht hebben geboekt drie dagen lang niet waar ze aan toe waren. Een stomme fout, erkent O’Leary nu. Dat het omboeken van vluchten en terugstorten van betalingen – de twee opties voor gedupeerden – moeizaam verliepen, stookte de woede op sociale media verder op.

Vakantiedagen

Naast stakende verkeersleiders en extreem weer noemde O’Leary roosterfouten als oorzaak. Vanaf 1 januari 2018 geldt bij Ryanair een vakantieschema per kalenderjaar in plaats van per 1 april tot en met 31 maart. De vakantiedagen die niet zijn opgenomen in de overgangsperiode – de drukke zomer vergt volledige personeelsinzet – moeten voor het einde van het jaar worden opgenomen. Te veel piloten namen vier weken vrij in oktober.

De European Cockpit Association, koepel van de Europese pilotenvakbonden, wijst er fijntjes op dat het hier een Ierse kwestie betreft waar Ryanair veel voordeel van heeft gehad. Sinds 2008 geldt in Europa een vakantieschema per kalenderjaar, met maximaal 900 vlieguren per jaar om vermoeidheid bij piloten te voorkomen. Alleen Ierland onttrok zich aan het kalenderjaar, pas dit jaar ging de Irish Aviation Authority overstag. Daardoor moet ook Ryanair vanaf 1 januari vakanties en vlieguren beter spreiden door het jaar heen. Niet langer kan personeel in de zomer volop worden ingezet en in de winter op de bank zitten.

Ryanair zit nu met een acuut tekort aan piloten. Zonder tekort hadden ze de vakanties kunnen opvangen. In een poging om dat op te lossen, biedt het bedrijf piloten een bonus als ze tot eind oktober tien vakantiedagen inleveren. In een memo van 18 september, in bezit van NRC, biedt operationeel directeur Michael Hickey 12.000 euro aan gezagvoerders en 6.000 euro aan copiloten. Een van de voorwaarden is dat ze tot 1 november 2018 bij Ryanair blijven.

Memo Ryanair 18 sept

Ryanair heeft 4.200 piloten, verspreid over 87 standplaatsen in Europa. Naar schatting is de helft in dienst, de andere helft werkt als zelfstandige. Daarbij vormen groepjes piloten een Iers bedrijf, die via een uitzendbureau bij Ryanair belanden. Vakbonden gruwen van deze schijnzelfstandigheid, maar vakbonden bestaan niet bij Ryanair. Tot genoegen van O’Leary is zijn personeel nauwelijks georganiseerd. Daar is volgens hem geen behoefte aan.

Het is dan ook opmerkelijk dat Ryanair-piloten het bonusvoorstel collectief afwijzen. Op donderdagochtend ging het volgens The Irish Independent om piloten van 33 standplaatsen. Liever dan een eenmalig bedrag willen ze een „positieve toekomst” voor Ryanair en het personeel. Ze willen contracten met voorwaarden die concurrenten hanteren en geldig zijn onder de wetgeving van het land waar ze werken.

Dat laatste punt is essentieel en een mogelijke reden voor hogere personeelskosten voor Ryanair in de toekomst. Vorige week donderdag, een dag voordat de annuleringscrisis uitbrak, oordeelde het Europese Hof van Justitie dat Ryanair-werknemers zich bij geschillen met hun werkgever kunnen wenden tot justitie in het land waar ze wonen en werken. Ryanair was van mening dat ze zich moeten wenden tot de Ierse rechter, ook al gaat om een Litouwse stewardess in Charleroi.

Ryanair zal zichzelf aantrekkelijker moeten maken als werkgever. Daarbij gaat het niet alleen om salarissen, maar juist ook om secundaire voorwaarden. Nu is Ryanair een maatschappij waar piloten slechts een paar jaar werken. Volgens de Ierse pilotenbond IALPA verlieten het afgelopen jaar 700 piloten Ryanair. Concurrent Norwegian, bezig met het opbouwen van een basis in Dublin, zegt dit jaar al 140 Ryanair-piloten te hebben overgenomen. Op de aandeelhoudersvergadering, donderdag, zei O’Leary dat er deze week 125 en voor maart 500 piloten bijkomen.

De opstandige piloten willen vrijdagochtend antwoord op hun eisen. Ze dreigen met stiptheidsacties. Het personeelsprobleem is eind oktober nog niet voorbij. Michael O’Leary stapt niet op, zei hij op een persconferentie. „Dit is een rotzooi (mess up). Maar het is mijn rotzooi en ik moet het opruimen.”