Onderzoek naar artikelen correspondent Oscar Garschagen

Media

NRC-correspondent Oscar Garschagen maakte ernstige journalistieke fouten tijdens zijn werk in China, blijkt uit intern onderzoek.

NRC-correspondent in Shanghai Oscar Garschagen werd begin september door zijn lokale nieuwsassistent beschuldigd van het fabriceren van nieuws en het plagiëren van andere media. Uit intern onderzoek is gebleken dat in de betwiste artikelen inderdaad ernstige journalistieke fouten zijn gemaakt.

Aan alle artikelen ligt uitgebreide verslaggeving van Oscar ten grondslag, dat staat buiten kijf. Maar bij het schrijven ging het mis. Dat heeft geleid tot slordigheden, citaten die zijn toegeschreven aan de verkeerde persoon of verkeerd zijn opgeschreven, citaten van verschillende personen die zijn samengepakt in één persoon (soms met fictieve namen), details die door elkaar zijn gehaald en in enkele gevallen tot plagiaat.

De aanleiding

Op zondagavond 3 september publiceerde Zhang Chaoqun, de toenmalig nieuwsassistent van onze correspondent Oscar Garschagen een artikel in het Chinees op WeChat (inmiddels niet meer beschikbaar), waarin hij Oscar beschuldigt van het verzinnen van artikelen en van plagiaat. Zhang en Oscar hebben ongeveer twee jaar intensief samengewerkt, van augustus 2015 tot de publicatie van het stuk.

De redactie werd zich op maandagochtend bewust van deze beschuldigingen. Toen bleek Zhang op 3 september ook een e-mail te hebben gestuurd naar het algemene mailadres van NRC, met dezelfde beschuldigingen. Op maandag 4 september verscheen ook een Engelstalige versie van het blog van Zhang.

De hoofdredactie heeft Oscar direct verzocht in detail op de aantijgingen van Zhang te reageren. Oscar heeft dat gedaan in een uitgebreide mail van 4 september. Die mail vormde de basis voor het blog dat de hoofdredacteur van NRC op 5 september publiceerde. In dat blog kreeg Oscar de kans om een weerwoord te geven op de aantijgingen en is de hoofdredactie achter Oscar gaan staan.

Tegelijkertijd hebben we daar aangekondigd de zaak grondiger te willen onderzoeken. Dit is het eerste, voorlopige resultaat van dat onderzoek.

In de dagen na publicatie heeft Zhang meerdere malen, grotendeels op ons verzoek, aanvullende informatie gestuurd. Zo voerde hij op 7 september bronnen aan die ontkenden met Oscar te hebben gesproken. In latere mails betwistte hij de integriteit van weer nieuwe artikelen van Oscar.

Ook ontving NRC een e-mail van de chef buitenland en de ex-China-correspondent van het Amerikaanse radiostation NPR. Zij beschuldigen daarin Oscar van het plagiëren van twee verhalen van hun website. Ook de Volkskrant meldde zich met de vraag of Oscar te vrijelijk heeft geput uit een artikel van hun correspondent Marije Vlaskamp.

In dit voorlopige rapport onderzoeken we de artikelen waar klachten over zijn gekomen tot en met 17 september. In de dagen daarna heeft Zhang nog meerdere mails gestuurd met extra klachten: sommige over dezelfde artikelen, andere over nieuwe stukken. Deze klachten willen we in de komende weken onderzoeken. De conclusies komen in het definitieve onderzoeksrapport.

De aanpak

Op 5 september hebben we contact opgenomen met Zhang, met het verzoek om ons zoveel mogelijk documentatie te sturen dat zijn claims ondersteunt. Sindsdien hebben we vele malen contact met hem gehad, zowel via telefoon als e-mail.

Tegelijkertijd zijn we in gesprek gegaan met Oscar, om een voor een zijn verhalen door te nemen en een beeld te krijgen van de context waarin de fouten zijn gemaakt. Ook hebben we met hem zijn aantekeningen, foto’s, visitekaartjes en andere relevante documentatie doorgenomen. Mede hiervoor is hij naar Nederland afgereisd.

We hebben contact gehouden met de oud-correspondent van NPR, om diens claims van plagiaat hard te krijgen. We hebben een aantal mensen gebeld om te controleren of Oscars versie van de gang van zaken inderdaad klopt. En we hebben op de redactie proberen te reconstrueren hoe de verhalen tot stand kwamen.

Tot slot hebben we een oud-assistent van hem gebeld als referentie, om een beeld te krijgen van Oscars werkwijze vóór hij met Zhang ging samenwerken.

Algemene bevindingen

In de gesprekken met Oscar in de afgelopen twee weken is goed duidelijk geworden hoe hij deze verhalen heeft gemaakt, en hoe de fouten hebben kunnen ontstaan.

Duidelijk is dat uitgebreide verslaggeving de basis is geweest van de verschillende stukken. Hij kan ettelijke foto’s laten zien van de omgeving waarin de verhalen spelen, van de mensen die hij heeft geïnterviewd. Filmpjes, waarin hij zelf achtergrondinformatie inspreekt. Verder verzamelde assistent Zhang van tevoren achtergrondinformatie en verhalen uit andere media over hetzelfde onderwerp.

Wat we niet hebben gezien, zijn originele aantekeningen. Zoals Oscar uitlegt: zijn aantekeningen bestonden meestal uit losse krabbels in notitieblokken, die hij weggooide als ze vol waren. Wel hebben we verschillende interviewverslagen. Als Zhang een interview bijwoonde om te vertalen, typte hij na afloop het gespreksverslag uit en stuurde hij het naar Oscar. Daarnaast deed Oscar, die zich inmiddels in dagelijkse gesprekken goed in het Chinees kan redden, interviews in zijn eentje.

Met deze ingrediënten, schreef Oscar zijn verhalen. Hij noemt zichzelf een ,,ouderwetse journalist die kijkt, luistert, notities maakt en daarna probeert er een zo mooi mogelijk verhaal van te maken”.

Oscar vertelt hoe het werken hem de afgelopen twee jaar steeds zwaarder ging vallen. Hij leed onder de druk van het werken in een onvrij land als China, waar hij structureel werd gevolgd, afgeluisterd of lastiggevallen door de staatsveiligheid. Ook zijn bronnen kregen meerdere malen last met de autoriteiten. Soms werden ze gewaarschuwd dat ze niet met buitenlanders moesten praten en haakten ze om die reden af bij interviews. Hij raakte sowieso gefrustreerd van hoe moeilijk het was om bronnen te pakken te krijgen: twintig faxen sturen, en nog steeds belde de hoogleraar of expert niet terug.

Ook het werken in zijn eentje, viel hem zwaarder. De relatie met assistent Zhang Chaoqun was niet goed, ook doordat Zhang geen journalistieke achtergrond heeft. „Met andere assistenten was ik een team, met hem niet.” Oscar zag op tegen zijn pensioen, wilde laten zien dat hij ‘het nog steeds kon’. Terugkijkend concludeert Oscar dat hij al lange tijd kampte met ernstige vermoeidheid en depressie, waar hij niet aan wilde toegeven. Hij ziet dit niet als excuus, maar wel als verklaring waardoor hij fouten ging maken.

In zijn eigen ogen lukte het verslaggeven minder goed. Dagenlang rondreizen, en nog steeds niet genoeg goede interviews. Nog steeds belde hoogleraar zus-of-zo niet terug. Hij ging dat in enkele gevallen, in zijn eigen woorden, „schrijvend oplossen”, puttend uit de gesprekken, indrukken en overige elementen.

Dat heeft geleid tot een vijftal type fouten:

Slordigheden, zoals namen die door elkaar zijn gehaald.

Citaten die zijn toegeschreven aan de verkeerde persoon, of die verkeerd zijn opgeschreven.

Details en sfeerbeschrijvingen die niet kloppen of aan de verkeerde situatie zijn toegeschreven.

Citaten van verschillende mensen die zijn samengenomen in één persoon, vaak met een fictieve naam.

In enkele gevallen tot het overnemen van andere media zonder bronvermelding.