‘May moet leiderschap tonen en dat betekent een kant kiezen’

Brexit

Hoe meer Theresa May in Florence de EU biedt, des te scherper worden de messen geslepen voor het komend partijcongres.

De Britse premier Theresa May verlaat Downing Street 10 op 13 september. Foto Peter Nicholls/Reuters

Terwijl Theresa May rebellie van hardliners probeert te smoren, moet ze in een toespraak vrijdagmiddag in het Italiaanse Florence een handreiking doen aan de Europese Unie om de onderhandelingen over Brexit te versnellen. De belangen zijn groot: de Britten hebben feitelijk een jaar de tijd om de onderhandelingen af te ronden. De kans op ruzie is ook aanzienlijk: de EU verlangt dat May zich bereid toont tientallen miljarden te betalen als eindafrekeningen. Overtuigde Brexiteers weigeren te erkennen dat er betaald moet worden.

Een compromis waar alle partijen mee kunnen leven is uitgesloten, zegt Anand Menon, hoogleraar Europese Politiek aan King’s College in Londen. „Ze zal iemand teleurstellen”, zegt Menon in een telefonisch interview. „May moet leiderschap tonen en dat betekent een kant kiezen binnen de stammenstrijd in haar partij. Ze zal aan de overige EU-landen duidelijkheid moeten verschaffen wat zij concreet wil. En ze moet het Europese bedrijfsleven geruststellen, dat wil weten welke plannen het moet smeden.”

In de aanloop naar de Brexit-speech van May in Florence valt haar ministersploeg wederom uiteen in kampen. Boris Johnson uitte kritiek op de koers van May, maar volgens de Statistische Autoriteit goochelt hij zelf met cijfers.

Wensdenken

Donderdag voerde May kabinetsberaad. Ministers die aanwezig waren zeiden tegen de BBC dat ze van plan is een „open en genereus” voorstel te doen in haar toespraak in Florence. Naar verluidt overweegt May ook te zeggen dat de andere lidstaten financieel niet slechter af zullen zijn na Brexit. Concreet betekent dit dat de Britten wellicht bereid zijn hun verplichtingen in de huidige Europese meerjarenbegroting, die loopt tot 2020, na te komen. De Britse gedachte is dat het makkelijk voor lidstaten is zo een gunstig Brexit-akkoord thuis te verkopen: Nederlanders, Duitsers of Fransen gaan niet meer betalen omdat de Britten weg willen. Hoe concreet May wordt in haar speech en haar Brexitminister David Davis in de nieuwe ronde onderhandelingen die op 25 september beginnen, valt te bezien.

Ook zal May concreet moeten worden over hoe zij de tijd na Brexit ziet. Na een ruzie bereikten haar ministers afgelopen zomer een akkoord. Om zo veel mogelijk zekerheid te bieden aan het bedrijfsleven en de tijd te hebben Brexit uit te werken is een overgangsfase nodig. Dit is echter niet gratis. Hoe meer de gewenste transitie lijkt op EU-lidmaatschap, en dus hoe groter de toegang tot de interne markt, hoe duurder het is.

Bekijk hieronder wat je moet weten over May, in één minuut:

Britse ambtenaren denken dat de EU bereid is een middenweg te vinden. Als de Britten jaarlijks tien miljard pond tijdens drie overgangsjaren betalen, verwachten ze dat er te praten valt over de hoogte van de eindafrekening. Dat is wensdenken, schat hoogleraar Menon: „Het geld dat je betaalt om op de gunstigste voorwaarden toegang tot de interne markt te hebben, is iets anders dan je financiële afspraken in de begroting nakomen.”

Aan dat verschil ligt een fundamenteel andere opvatting ten grondslag hoe de Brexit-onderhandelingen lopen. Britse Conservatieven lijken ervan overtuigd dat de huidige gesprekken tussen Barnier namens de Commissie en Davis slechts de opmaat zijn naar het echte werk: een overeenkomst met de Duitse Bondskanselier Merkel. Engelse media denken ook dat de toespraak van May in Florence bedoeld is om duidelijk te maken dat zij graag met Merkel in gesprek wil, terwijl er geen enkel signaal is dat Duitsland bereid is de zorgvuldig afgesproken procedure (de Commissie onderhandelt, regeringsleiders beoordelen het resultaat) opzij te schuiven.

Na Florence zal May opgeslokt worden door de binnenlandse discussie. Met minder dan twee weken voor het belangrijke najaarscongres van de Conservatieven in Manchester heeft Boris Johnson zich opgeworpen als alternatief, door in een essay van vierduizend woorden May’s Brexitstrategie in twijfel te trekken.

Hoe meer May de EU een handreiking biedt, hoe gevaarlijker Manchester voor haar wordt, zegt Pete North, een Conservatief en tevens blogger die de partijtwisten volgt. „De echte Brexitfundamentalisten hebben hun messen al geslepen. Je ziet het aan de lezingen en debatten die zij voorbereiden in de marge van het congres. Ze gaan er vol in: geld aan de EU betalen? Uitgesloten. Transitie? Onnodig.”

Het gevaar voor May is dat die kritiek tijdens het partijcongres aanzwelt en op een gegeven moment onhoudbaar wordt. North: „Het probleem binnen de partij is dat de hardliners zichzelf veel beter verenigen dan de gematigde stemmen, die kalm zijn, op het dociele af.” Toch zal May de komende tijd in het Lagerhuis de gematigde stemmen hard nodig hebben.

Brexit vindt ook in Westminster plaats, via een serie wetten. De belangrijkste daarvan is de ‘Repeal Act’, die zowel de wet terugdraait waarmee de Britten in 1973 lid werden van de EU als alle EU-regelgeving omzet in naar nationale wetgeving. Het parlement moet die regels wieden, aanpassen of schrappen. Dominic Grieve, Lagerhuislid en onder David Cameron de hoogste juridische adviseur van de regering, verklaarde aan buitenlandse journalisten. „We zullen nog achthonderd tot duizend parlementaire besluiten en regels nodig hebben om Brexit vorm te geven. De regering staat een hels karwei te wachten.”