Opinie

Verplaats Schiphol naar de Flevopolder

De uitbreiding van Schiphol is al jaren een hoofdpijndossier. Integrale verplaatsing en samenvoeging met Lelystad Airport is de oplossing, betoogt Zef Hemel.

Beeld Google, bewerking NRC

Amsterdam verdubbelt de komende jaren in omvang en de Randstad groeit verder dicht. Deze nieuwe realiteit vereist een andere toekomstagenda voor Flevoland.

In dat kader sprak de demissionaire minister van Infrastructuur onlangs over de ‘Hyperloop One’. Deze snelle buisverbinding, zei ze, zou in Nederland prima passen. Voor een testlocatie keek ze naar Flevoland en op termijn zou er een hyperloop tussen vliegveld Lelystad en Schiphol kunnen komen. Ik stel voor om de luchthavens Schiphol en het vliegveld van Lelystad als vertrekpunt te nemen om deze nieuwe realiteit het hoofd te bieden.

Schiphol groeit op dit moment met bijna 7 procent per jaar en is daarmee een van de grootste en snelst groeiende luchthavens van Europa. De bovengrens van 500.000 vliegbewegingen is vrijwel bereikt. Groei na 2020 is alleen mogelijk als er stillere vliegtuigen komen.

De dynamiek in de luchtvaart is sinds de opening van Schiphol in 1967 en door de explosieve groei alleen maar groter geworden. Recente groeiprognoses van het vliegverkeer gaan uit van een verdubbeling van het aantal vluchten elke vijftien jaar. Boeing verwacht de komende twintig jaar een vraag naar meer dan 40.000 nieuwe vliegtuigen. De oorzaak van de groei ligt in de opkomende middenklasse in India en China en deels omdat wij ons meer door de lucht gaan verplaatsen. Het huidige Schiphol zal die groei nooit kunnen opvangen.

Daar komt bij dat Schiphol ongelukkig gesitueerd is. Door de nabijheid van Amsterdam kan de luchthaven bijna niet groeien. Omgekeerd wordt verdere metropoolvorming door de luchthaven ernstig belemmerd. Optreden tegen de oprukkende bebouwing helpt niet. Steden hebben nu eenmaal de neiging om naar vliegvelden toe te groeien.

Eind jaren negentig werden alternatieve locaties voor Schiphol overwogen. De meest besproken optie van destijds was een kunstmatig eiland in de Noordzee. Om allerlei redenen is dat toen niet doorgegaan. Daarna groeiden Schiphol en Amsterdam gewoon verder. Nu is de limiet opnieuw bereikt.

Nieuw is de optie Lelystad. Door delen van het vliegverkeer naar Flevoland te verplaatsen moet ruimte op Schiphol ontstaan voor nieuwe, selectieve groei. Welke delen verplaatst worden is de grote vraag. Het luchtruim boven de noordelijke Randstad zit propvol en dus kunnen Lelystad Airport en Schiphol niet groeien zonder elkaar in de weg te zitten. Lelystad kan voor Schiphol alleen de rol van bescheiden overloopluchthaven spelen.

Het verbaast me dat de integrale verplaatsing van Schiphol niet wordt overwogen. Met Lelystad Airport beschikt de regio over een nieuwe luchthaven met een uitermate gunstig ligging. Door verplaatsing ontstaat ruimte rond Amsterdam voor de bouw van een compleet nieuwe stad: de oppervlakte van Schiphol bedraagt 2.787 hectare. Dat is een gebied ongeveer zo groot als Leiden.

Schiphol hóéft ook helemaal niet zo dicht bij Amsterdam te liggen. De luchthaven is in de eerste plaats een overstapmachine. Als transferluchthaven is ze misschien belangrijk voor het Nederlandse bedrijfsleven, maar voor Amsterdam levert ze, afgezien van werkgelegenheid, vooral hinder op. Verplaatsing zal de lokale economie niet echt schaden. In Flevoland daarentegen zal verplaatsing grote voordelen opleveren: een bron van nieuwe werkgelegenheid wordt gecreëerd. Zwolle, Harderwijk en het Noorden des lands zullen fors gaan profiteren. Op het nieuwe land zal een heuse Airport City ontwikkeld kunnen worden. Zonder tangentieel banenstelsel: twee of drie parallelle banen volstaan.

De situatie verschilt overigens niet wezenlijk van die in de jaren tachtig, toen de Rijksdienst voor de IJsselmeerpolders een nieuwe nationale luchthaven in de gedroomde Markerwaard projecteerde. Het zou bij het nieuwe land passen wanneer deze ontwikkeling geordend en planmatig zou verlopen. Flevoland kan zich op voorbeeldige wijze voegen in de rand van de metropool.

Handhaving van Schiphol op deze plaats zou ik ernstig afraden. Steden met twee of meer vliegvelden laten zien dat de luchthaven dicht bij de stad het op termijn altijd wint. Handhaving wordt sowieso lastig, want het luchtruim boven de metropoolregio is nu al druk bezet. Bij groei van Schiphol zal vliegveld Lelystad ook om die reden het onderspit delven. We zullen Schiphol dus in één keer moeten verplaatsen. Laten we daarvoor een termijn van 20 jaar nemen. In de tussentijd kunnen we de benodigde infrastructuur in de polder aanleggen.

Om de verplaatsing van Schiphol tot realiteit te maken hebben we een regionale autoriteit nodig die infrastructuur, terreinreserveringen, vliegveldontwikkeling en stedelijke ontwikkeling van meet af aan coördineert. Iets als Gatwick Diamond die de zuidelijke zone tussen Londen en vliegveld Gatwick in samenhang organiseert. Een nieuw soort Schiphol Area Development Corporation dus, maar dan met meer bevoegdheden. Een soortgelijke autoriteit zou vervolgens de stedelijke transformatie van het oude Schipholterrein en omgeving moeten voorbereiden.