Spanje smoort separatisme Catalonië

Catalaans referendum

De Spaanse regering liet de politie woensdag ingrijpen tegen het Catalaanse plan om zich via de stembus af te scheiden.

Een man met een pro-referendumposter stond woensdag in Barcelona bij het economisch overheidsgebouw van de Catalaanse deelregering, waar de politie binnen bezig was met een huiszoeking. Foto Josep Lago / AFP

Het conflict tussen de Catalaanse separatisten en de nationale, Spaanse regering van premier Mariano Rajoy heeft woensdag een nieuw hoogtepunt bereikt. ’s Ochtends pakte de Spaanse politie veertien hoge Catalaanse functionarissen op, onder wie de tweede man van het ministerie van Financiën, waarop in Barcelona protesten uitbraken. Ook werden in het plaatsje Bigues i Riells 10 miljoen stembiljetten geconfisqueerd en werd een inval gedaan in het gebouw van de radicale afscheidingspartij CUP.

De Catalaanse regioregering van Carles Puigdemont blijft haar zinnen zetten op een referendum over afscheiding van Spanje, op 1 oktober. Ondanks een verbod van het Constitutionele Hof, waarschuwingen van de regering en een golf van arrestaties wil ‘Barcelona’ van geen wijken weten.

Puigdemont riep zijn regering woensdag bijeen en sloeg daarna verbaal terug. „Het autonome zelfbestuur van Catalonië is de facto buiten werking gesteld en er wordt een noodtoestand doorgevoerd”, stelde hij tijdens een persconferentie.

Puigdemont hekelde de wijze waarop Rajoy de separatistische neiging de kop indrukt. De voorbije tijd werden Catalaanse wetten opgeschort, zijn politici gedreigd met vervolging, is de controle op de uitgaven verscherpt, zijn tal van bijeenkomsten verboden en werden websites gesloten. „Een terugkeer naar de donkerste tijden zullen we niet accepteren”, zei Puigdemont, die het optreden van de Spaanse regering als „totalitair en anti-democratisch” bestempelde.

Lees ook het interview met regiopresident van Catalonië Carles Puigdemont:‘Ik ben niet anti-Spaans, maar ik voel me Catalaan’

Relatief rijke regio mort

De regiopresident beloofde „een democratisch antwoord”. „We zullen geen stappen terugzetten omdat wij niet het recht op het houden van een referendum zouden hebben. We gaan uitvoeren wat de bevolking ons heeft opgedragen. Op 1 oktober zullen we van huis gaan met een stembiljet in de hand. En dat zullen we gaan gebruiken”, aldus Puigdemont in Barcelona.

De Catalanen hebben achttien keer tevergeefs een verzoek voor een volksraadpleging gedaan. De relatief rijke regio in het noordoosten van het land voelt zich financieel achtergesteld. Ook vinden sommigen Catalanen dat hun eigen taal en cultuur niet genoeg ruimte krijgen in Spanje.

De Spaanse regering houdt onvermurwbaar vast aan het standpunt dat het houden van een afscheidingsreferendum van Spanje simpelweg niet mag onder de grondwet. Daartoe zouden eerst artikel 1 en 2 in de Spaanse constitutie aangepast moeten worden. Daarvoor is een tweederde meerderheid nodig in het parlement.

De landelijke regering benadrukt keer op keer dat „de rechten van alle Spaanse burgers beschermd dienen te worden en niet alleen die van de Catalaanse separatisten”. Volgens haar kan anders de Transitie van dictatuur naar democratie, na 1978, in gevaar komen. „Dat is een hele risicovolle weg”, stelt een bron dichtbij Rajoy.

Eerder schreef Koen Greven over Catalaanse politici die door de regering voor de rechter werden gedaagd vanwege hun strijd voor onafhankelijkheid: Madrid pakt Catalaanse separatisten nu juridisch aan

Het voorbije decennium is het aantal separatisten fors gegroeid. Voor veel van de 7,5 miljoen Catalanen was het jaar 2010 een keerpunt. Het Constitutionele Hof schrapte toen cruciale artikelen uit een nieuw statuut voor meer Catalaanse autonomie. Sindsdien is een deel van de bevolking het vertrouwen in ‘Madrid’ kwijt.

Onder druk van de linkse afscheidingspartij CUP begon de toenmalige Catalaanse regiopresident Artur Mas een strijd voor ‘zelfbeschikking’. Mas, aanvankelijk een centrum-rechtse, gematigde nationalist, zette verschillende stappen op weg naar een eigen republiek. Onder zijn leiding werd op 9 november 2014 een officieuze volksraadpleging gehouden waarbij 80 procent voor onafhankelijkheid koos. Op de uitslag van deze verboden peiling viel veel af te dingen omdat veel ‘nee’-stemmers thuis bleven.

Op 20 september werden invallen en arrestaties gedaan bij Catalaanse ministeries. Twaalf topambtenaren zitten vast. Madrid wil een Catalaans referendum over onafhankelijkheid voorkomen

Vervolgens probeerde Mas de regioverkiezingen van september 2015 te gebruiken als een verkapt referendum. Een meerderheid van de Catalanen stemde tegen afscheiding, maar de separatisten haalden dankzij het districtenstelsel wel een krappe meerderheid in regionale zetels. Daarmee voelden ze zich voldoende gesterkt hun weg te vervolgen.

Op elke actie volgt tegenreactie

Om de instabiele regioregering in stand te houden werd Mas onder druk van de radicalere CUP vervangen door Puigdemont. Diens doel werd het organiseren van een officieel, door alle partijen erkend referendum. Toen het Catalaanse parlement daar deze maand de eerste formele stappen toe zette, kwam Rajoy in actie. Hij stapte naar het Constitutionele Hof dat de Catalaanse wetten direct opschortte.

De voorbije dagen volgde op vrijwel iedere actie van de separatisten een tegenreactie vanuit Madrid. Met de arrestatie van de veertien topambtenaren als laatste wapenfeit. Puigdemont zet zijn strijd voort, Rajoy bereidt meer maatregelen voor.