Keniaanse kiesraad rommelde maar wat aan

Verkiezingskwestie Kenia

De Keniaanse Hoge Raad is vernietigend over de kiesraad in het land. Maar die moet wel de nieuwe verkiezingen organiseren.

Foto Luis Tato / AFP Waarnemers in de Kiboro school (Nairobi) op 8 augustus, kort na het sluiten van de stemlokalen.

De Keniaanse kiesraad heeft er een zooitje van gemaakt. Bij de organisatie van de verkiezingen op 8 augustus schond de kiescommissie op grove wijze de wet. Dat was woensdag in Nairobi het harde oordeel van de Hoge Raad, in de uiteenzetting van de eerdere uitspraak dat de verkiezingen opnieuw moeten worden gehouden.

Lees ook dit achtergrondverhaal over de verkiezingen in Kenia: Eens per vijf jaar zoeken Kenianen gerechtigheid

De rechters vergeleken de kiesraad met een matatu, taxi’s die gereden worden door privépersonen en die erom bekend staan dat zij zich niet aan de regels houden, over stoepen rijden, stoplichten negeren en agenten afkopen. “De kiesraad volgde volledig zijn eigen wetten.”

Buitenlandse waarnemers, waaronder een team van de Europese Unie, oordeelden daags na de verkiezingen juist dat deze wél geloofwaardig waren. Maar volgens de rechters hebben de waarnemers niet naar het tellen en doorgeven van de stemmen gekeken.

De uitspraak van de Hoge Raad is uniek: nooit eerder in Afrika heeft een Kiescommissie verkiezingen ongeldig verklaard, hoewel wel in talrijke landen verliezers naar de rechters zijn gestapt.

Lees ook het interview met verkiezingswaarnemer Marietje Schaake: ‘We zien hier niets door de vingers’

Centraal depot

De Keniaanse kiesraad doorbreekt die trend. Haar grootste kritiek betreft de transmissie van de uitslagen van de ruim 40 000 stembureaus naar een centraal depot van de kiescommissie in de hoofdstad Nairobi. „De kiescommissie maakte een uitslag bekend zonder verificatie van de binnengekomen uitslagen”, oordeelden de rechters. Toen de kiescommissie de zittende president Uhuru Kenyatta tot winnaar uitriep, waren vermoedelijk nog lang niet alle uitslagen binnen.

Het opmerkelijke besluit van de Hoge Raad werd op het hele continent geprezen als een stevige aanmoediging voor het democratiseringsproces.

In de zaak die oppositieleider Raila Odinga voor de Hoge Raad bracht, eiste de oppositie toegang tot de servers van de kiescommissie. Die eis namen de rechters over. De kiescommissie negeerde dit bevel evenwel. „Daarom konden we niet vaststellen of er pogingen werden gedaan het computersysteem te hacken”, aldus de rechters. De oppositie zegt over bewijzen te beschikken dat het systeem was gehackt. Dat zou zijn gebeurd met behulp van de wachtwoorden van Chris Musando, de computerexpert van de kiescommissie die een week voor de verkiezingen door onbekenden werd gemarteld en vermoord.

Het opmerkelijke besluit van de Hoge Raad werd op het hele continent geprezen als een stevige aanmoediging voor het democratiseringsproces. Maar op korte termijn worden in Kenia nu juist pogingen gedaan de democratie te ondermijnen. Een aangeslagen Uhuru Kenyatta noemde de rechters van de Hoge Raad “boeven” en hij beloofde de Hoge Raad “onder handen te zullen nemen”.

Kenia siddert na van het ongeldig verklaren van de presidentsverkiezing. De onafhankelijkheid van de rechters heeft wel een prijs.

Bezwaarschriften

Kenia’s grootste krant de Daily Nation sprak dinsdag in een hoofdartikel van een “gemene campagne tegen de Hoge Raad” door Kenyatta en zijn vicepresident William Ruto. “Nooit zullen we toelaten dat op macht beluste politici instituties onderuithalen en onze grondwet vernietigen.” Aanhangers van Kenyatta’s Jubilee partij dienden eerder deze week bezwaarschriften in waarin de rechters van Hoge Raad worden beschuldigd van corruptie en van geheime contacten met de oppositie. Dinsdag vonden in verscheidene bolwerken van Jubilee demonstraties tegen de Hoge Raad plaats „die onze overwinning heeft gestolen.”

In een door demonstranten omringd gerechtshof verweerde opperrechter David Maraga zich dinsdag. „We laten ons door niemand voorschrijven wat te doen, onze enige leidraad is het mandaat dat de grondwet ons geeft”, zei hij. „We zijn bereid daarvoor te sterven.”

De zwaar bekritiseerde kiesraad moet vóór het einde van volgende maand nieuwe verkiezingen houden, maar het is de vraag of ze daartoe in staat is. Het Franse bedrijf dat het computersysteem ontwierp heeft al gezegd meer tijd nodig te hebben. Kenia kampt dus niet alleen met snel oplopende politieke spanningen, maar stevent dus mogelijk ook op een constitutionele crisis af.