Gerecycled plastic: meer dan een bermpaaltje wordt het niet

Meer plastic recyclen leidt niet tot meer milieuwinst, volgens het Centraal Planbureau. Hoe kan dat beter?

Een enorme berg ingezameld plastic. Foto Lex van Lieshout/ANP

Een prullenbak, een plantenpot, en op zijn hoogst een bermpaaltje. Dat zijn meestal de bestemmingen van opgehaald plastic dat in zijn vorige leven kwalitatief veel hoogwaardiger was. Alle gemeenten zijn druk met het ophalen van gebruikt plastic, maar de effecten zijn eigenlijk gering, zo concludeert het Centraal Planbureau woensdag. Dankzij het recyclen van kunststof is de CO2-uitstoot in Nederland bijvoorbeeld met hoogstens 0,15 procent afgenomen. „Gemeenten moeten meer sturen op kwaliteit van het op te halen plastic, dan op kwantiteit”, zegt onderzoeker Annemiek Verrips van het CPB.

Ondanks alle inspanningen heeft het recyclen van plastic weinig effect op het milieu. Hoe komt dat?

„Plastic recyclen is complex: het gaat om veel verschillende soorten kunststof, verschillende kleuren en andere uiteenlopende eigenschappen. Van het plastic dat we nu inzamelen wordt in de praktijk een product van lage kwaliteit gemaakt, dat daardoor beperkt bruikbaar is. Niet voor niets heeft het nieuwe eindproduct, de zogeheten mix – van allerlei verschillende soorten plastic – vaak een negatieve prijs.”

Levert de inzameling van plastic niet sowieso winst op omdat je minder zwerfafval krijgt?

„Wij zien geen direct verband. Ook niet dat inzameling tot minder plastic in het oppervlaktewater leidt, de plastic soup. Er bestaat zelfs het gevaar dat meer scheiden van afval – en het duurder maken van restafval – negatieve effecten heeft: in de praktijk loop je dan het risico dat er meer plastic in het groente- en tuinafval belandt. En dan krijg je dus extra plastic in de compost.”

Moet ik dat plastic dan nog wel inleveren?

„Ik wil zeker niet uitstralen dat we beter kunnen stoppen met inzamelen. Zeker niet. In elk geval wordt er in CO2-uitstoot winst geboekt, omdat er minder geproduceerd en verbrand wordt. En inzamelen van plastic met statiegeld is sowieso goed voor het milieu omdat dit effectiever wordt hergebruikt. Onze boodschap is nu vooral dat meer recyclen niet zomaar tot meer milieuwinst leidt.”

Hoe kunnen gemeenten, waar de consument zijn plastic inlevert, de recycling verbeteren?

„Gemeenten worden nu geprikkeld om zoveel mogelijk plastic op te halen. Daar krijgen ze voor betaald door de producenten. Maar het zou veel beter zijn als de overheid ervoor zorgt dat er op een andere manier wordt gesorteerd. Dat kost meer tijd en geld, maar leidt wel tot hoogwaardiger gerecycled plastic.”

„Verder zou statiegeld op meer verpakkingen zeker effect hebben. Hoe je dat moet doen, hebben we niet onderzocht, maar we weten wel dat dit ook een positief effect zou hebben op de hoeveelheid zwerfafval. Ruim 90 procent van het plastic zwerfaval bestaat uit verpakkingen. Overigens weten we niet hoeveel kunststof er in Nederland wordt produceerd. En dus weten we ook niet hoeveel er verhoudingsgewijs wordt gerecycled.”

Wat kan de overheid verder doen om het plastic-probleem te beperken?

„De afvalscheiding verloopt nu al geavanceerd, maar met behulp van innovatiesubsidies zou je dat nog kunnen verbeteren. Verder ligt er natuurlijk ook een rol voor bedrijven, de producenten van kunststof. Die zouden meer rekening kunnen houden met recycling. Die zwarte bakjes waar nu de rosbief lekker inzit, kan je niet hergebruiken.”