‘Deze amnestiewet moedigt de straffeloosheid in Tunesië aan’

Adel Maïzi

Functionarissen die zich bezondigden aan corruptie onder het repressieve bewind van Ben Ali krijgen ineens amnestie. Waarom?

Samia Abbou pleit in het parlement tegen het aannemen van de amnestiewet Foto FETHI BELAID/ AFP

Tunesië geldt als het enige Arabische land dat er na de ‘Arabische Lente’ van 2011 in is geslaagd een enigszins levensvatbare democratie op te bouwen. Maar vorige week liep het delicate proces van democratisering een diepe deuk op.

De regering van de 90-jarige president Beji Caid Essebsi liet in het parlement een fel omstreden wet aannemen , die in één klap amnestie schonk aan alle functionarissen die zich schuldig hadden gemaakt aan corruptie onder het door velen gehate bewind van Zine el-Abedine Ben Ali tussen 1987 en 2011.

De Tunesische oppositie was woedend en betoogde dat de regering hiermee de democratische omwenteling en het daarop volgende proces van nationale verzoening had verraden. Demonstratief bleef ze weg bij de uiteindelijke stemming over de wet.

Straffeloosheid

De wet was ook tegen het zere been van de Tunesische Waarheids- en Waardigheidscommissie (IVD), die sinds 2014 de schendingen van de rechten van de mens en de corruptie onder Ben Ali’s bewind en diens voorganger Habib Bourguiba onderzoekt.

„Deze wet moedigt straffeloosheid aan”, zegt Adel Maïzi, lid van de IVD verontwaardigd. Hij is deze week in Nederland voor onder meer een lezing en gesprekken op het ministerie van Buitenlandse Zaken in Den Haag. „Het is ook volledig in strijd met de nationale verzoening”, vervolgt hij. „We zullen nu nooit weten wie die lui waren die van corrupte praktijken hebben geprofiteerd onder het oude regime en hoeveel. Sommigen spreken van 2.000 mensen, anderen van 7.000 of zelfs 12.000.”

Maïzi, een dichter die klein van postuur is, is ervan overtuigd dat de nieuwe wet in strijd met de grondwet is. Die verbiedt volgens hem zo’n amnestie met terugwerkende kracht voor corruptie. Verscheidene parlementariërs van de oppositie hebben al aangekondigd de nieuwe te zullen voorleggen aan de constitutionele commissie, die bevoegd is om nieuwe wetten te toetsen aan de grondwet.

Ongrondwettig

Waarom zet de regering van Essebsi haar reputatie zo op het spel? Volgens Maïzi heeft dat alles te maken met de voorgenomen gemeenteraadsverkiezingen. De regeringspartijen willen niet in opspraak komen. Drie ministers zouden zonder deze amnestiewet in moeilijkheden kunnen komen en mogelijk zelfs moeten aftreden.

Het lijkt geen toeval dat Essebsi pal na aanname van de omstreden wet een handreiking deed naar liberale critici in binnen- en buitenland door een oude regel te herroepen die voorschreef dat moslimvrouwen niet met niet-moslims mochten trouwen. Wilde een niet-moslim een moslimvrouw trouwen dan moest hij zich bekeren en een certificaat tonen. „Dit besluit is alleen van symbolisch belang”, meent Maïzi. „De echte vraag voor moslimvrouwen blijft onopgelost, namelijk of ze evenveel kunnen erven als mannen.” Nu heeft de vrouw slechts recht op de helft van wat haar mannelijke familieleden kunnen erven.

Heeft Maïzi ondanks alles nog hoop voor de Tunesische democratie? „Zeker, ik ga er vanuit dat de constitutionele commissie de amnestiewet ongrondwettig zal verklaren. En ik denk dat Tunesië, dat al vaker een voorbeeld is geweest van moderne opvattingen in de hele regio, deze storm met wilskracht en zelfvertrouwen zal kunnen bedwingen.”

Zes jaar geleden kwam sterke man Ben Ali ten val. Nu probeert Tunesië in het reine te komen met de misdaden die onder diens regime zijn begaan. Slachtoffers van martelingen huilen en getuigen: “Ik heb veel met u te delen.”