Cultuur

Interview

Interview

‘De juiste regisseur kan filmmuziek magisch maken’

Filmmuziek

Tom Holkenborg (Junkie XL) schreef muziek voor Hollywoodactiefilms als ‘Mad Max: Fury Road’ en superheldenepos ‘Batman v Superman’. „Mijn muziek van ‘Mad Max’ is blijkbaar ook goed om op te sporten.”

‘Subtiele componisten worden nooit iconisch”, vindt dj en filmcomponist Tom Holkenborg (Junkie XL). „Wat je voorzichtig doet, wordt snel vergeten.” De componisten die het meeste invloed op hem hadden, maakten een statement met hun muziek, vertelt hij telefonisch vanuit zijn studio in LA. Holkenborg trok na zijn wereldberoemde remix van Elvis’ ‘A little Less conversation’ naar Californië om er muziek te maken voor games en Hollywoodactiefilms als Mad Max: Fury Road, superheldenepos Batman v Superman of Martin Koolhovens western Brimstone. Hij geeft tijdens het Nederlands Film Festival een masterclass over filmmuziek en licht zeven muzikale invloeden toe.

Saturday Night Fever (diverse artiesten, o.a. Bee Gees 1977)

„Het was voor mij de eerste filmmuziek die hard binnenkwam, iets waar mensen in LA vaak om moeten lachen. Ik zag die film toen ik er veel te jong voor was; hij is zo duister en die discosongs werken daar ongelofelijk goed bij.

„Mijn fascinatie voor muziek die de fantasie aan het werk zet, begon al eerder met The Dark Side of The Moon van Pink Floyd (1973). Ik was zeven toen die plaat uitkwam en kreeg hem van een oudere neef. Het zijn niet gewoon tien liedjes, het is een soort reis; er is een intro, er zijn gekke geluiden, het gaat ergens naartoe. Jeff Waynes musicalversie van Orson Welles’ hoorspel War of the Worlds (1978) versterkte de magie van de combinatie beeld en muziek.”

Vangelis: Blade Runner (Ridley Scott, 1982)

„Het gaat voor mij nooit alleen om de componist, maar altijd om de chemie tussen een regisseur en een componist. Het is met componisten als met acteurs; bij de ene regisseur vallen ze niet op, bij een andere zijn ze magisch. Een goed voorbeeld is Vangelis, hij heeft na zijn soundtrack voor Ridley Scotts Blade Runner volgens mij nooit meer filmmuziek geschreven die zo indrukwekkend is.

„Er waren in de jaren tachtig meer mensen aan het experimenteren met elektronische muziek in filmscores zoals Wendy Carlos voor Tron. Maar Vangelis ging verder dan alle anderen: hij maakte met synthesizers iets wat klonk als een echt orkest. Ook binnen individuele scènes maakten Scott en hij originele keuzes. Zoals een vluchtscène in slow-motion weergeven met trage en emotionele muziek eronder. Het is dus niet alleen de muziek in een film, maar ook de aanpak die een indruk achterlaat; zoals wat Bernard Herrmann en Alfred Hitchcock deden in Psycho: dat doordringende gepiep als het douchegordijn opengaat in combinatie met het mes dat op het ritme meegaat.

Ennio Morricone en Sergio Leone

„Ook een voorbeeld van een componist die door een regisseur tot een nieuw niveau werd gebracht is Ennio Morricone. Zijn filmmuziek voor Sergio Leone werd ook gewaardeerd door gewone mensen, geen kenners. Het mooie van deze samenwerking was dat Morricone de muziek van tevoren opnam en Leone de muziek vervolgens draaide op de set en de scènes aanpaste aan de muziek.

„Je hoort bij Morricone dat hij zijn scholing heeft gehad in de jaren veertig en vijftig. Dat was een gouden periode voor filmcomponisten. Er werd in die tijd een eigen draai gegeven aan muziek uit de Barok tot Bach. Door moderne componisten als Stockhausen, maar ook in de filmmuziek konden componisten in die periode al hun energie en creativiteit loslaten. Het is vaak heel erg over the top: zodra een vrouw de ruimte binnenloopt beginnen de violen. Maar er zaten ook waardevolle elementen in die ik nog steeds gebruik.”

Jerry Goldsmith: Alien (Ridley Scott, 1979)

„Wat ik geniaal vind aan de soundtrack van Jerry Goldsmith voor Alien (1979) is dat het sounddesign, de niet-gecomponeerde geluidselementen, fungeert als muziek. Het ‘ge-klonk’ van de luchtventilatoren van het ruimteschip bijvoorbeeld, die creëren een ritme dat sneller wordt op het moment dat ze in de buurt van de alien komen, als stressverhogend middel. Soms zijn stiltes belangrijker dan de momenten waarop je wel muziek hebt. Als de muziek dan ingezet wordt, heeft dat zo’n enorme impact, zoals in Brimstone.

„Bij de superheldenfilms, zoals Batman v Superman is er net meer muziek dan beeld. De muziek start wanneer de film begint en loopt nog door onder de credits. Dat is ook heel effectief: blockbusterfilms werken niet zo goed zonder muziek, dan ga je te veel letten op de computergraphics of de dialogen.”

James Newton Howard: King Kong (Peter Jackson, 2005)

„Voor andere films, zoals Lord of the Rings, werkte Peter Jackson samen met Howard Shore, maar bij King Kong kwamen ze er niet uit. Shore werd helemaal aan het einde van het productieproces ontslagen. In een paar weken tijd heeft James Newton Howard een nieuwe score gemaakt. Het is een van de beste die hij ooit heeft geschreven; het ademt heel erg de sfeer van Hollywood in 1930. Ik weet hoe moeilijk zoiets is: ik heb de muziek van films als Black Mass in drie weken geschreven en dat is niet leuk. Aan de muziek van Mad Max: Fury Road werkte ik achttien maanden.”

Hans Zimmer

„Ik heb tussen 2010 en 2013 samengewerkt met Hans Zimmer, die veel met Christopher Nolan heeft gewerkt. Muzikaal heeft hij mij niet echt beïnvloed, ik had toen al mijn eigen muzikale stijl. Maar ik heb van hem geleerd hoe je omgaat met de gevoelige dynamiek tussen de studio, regisseur en producenten. Tegen de tijd dat een filmcomponist wordt ingeschakeld, werken die partijen vaak al lang samen en zijn er irritaties. Op dat moment zijn er bovendien nog maar twee dingen die je kan veranderen aan een film: de muziek en de montage. Dat kan veel druk opleveren. Zimmer was ook degene die tegen mij zei: ‘Jij kan dit.’”

Jóhann Jóhannsson: Sicario (Denis Villeneuve, 2015)

„Ik voel me verwant met Jóhann Jóhannsson omdat hij ook geen traditionele filmcomponisten-achtergrond heeft. Hij experimenteert met moderne klassieke muziek, elektronica en strijkkwartetten. Heel eigenzinnig. Ik vind het te gek om te zien dat iemand als hij ook z’n weg vindt in de filmindustrie. Je ziet golven waarin Hollywood openstaat voor niet-traditionele filmcomponisten, momenteel is dat het geval.

„Ik noem filmmuziek soms the poor man’s classical music. Filmmuziek is altijd een verwaterde versie van muziek die leeft. Dus je pakt iets wat echt leeft in de wereld, doet er heel veel water bij en dan wordt het iets wat werkt voor de film.

„Jóhannssons muziek staat nooit los van de film. Zonder beeld is het onmogelijk om daar doorheen te komen. Bij mij varieert dat: ik breng niet alles uit, maar de muziek van Mad Max: Fury Road kan perfect op zichzelf staan, ik krijg bijvoorbeeld vaak te horen dat mensen het fijn vinden om er hun sportoefeningen op te doen.”