‘Wilders’ vooral interessant voor buitenstaanders

Documentaire

De Amerikaanse regisseur Stephen Morse kreeg ongekend lang toegang tot Geert Wilders. Donderdag zendt Viceland de film uit.

Still uit de documenaire over Geert Wilders

Voor de buitenwereld die Geert Wilders net ontdekt, past hij precies in de rij van opmerkelijke politieke gebeurtenissen die de afgelopen anderhalf jaar het wereldnieuws domineerden: de uittreding van Groot-Brittannië uit de Europese Unie en de presidentsverkiezing van Donald Trump in de Verenigde Staten. Ook in verschijning past Wilders goed in dat rijtje: de Britse minister van Buitenlandse Zaken Boris Johnson en Donald Trump hebben opvallende kapsels. Alle drie zijn populistisch, flamboyant en waterstofperoxideblond.

Dat Nederland begin dit jaar in het kielzog van de VS leek af te stevenen op een monsteroverwinning van de PVV, was de reden dat de Amerikaanse regisseur Stephen Morse een film over Geert Wilders wilde maken. Hij vertelde erover in RTL Late Night, nadat de documentaire op 12 juni zijn première had beleefd op het jaarlijkse documentairefestival van Sheffield. Vooral bijzonder: dat Wilders hem dat toestond.

Want wie in Nederland een reactie vraagt aan Geert Wilders, krijgt doorgaans nee te horen. Journalisten zijn gewend geraakt dat ze geen antwoord krijgen op hun verzoeken om commentaar. Dat Wilders de filmmaker vier maanden met hem laat meelopen, is ongekend.

Rode bovenlip

In de film zien we een opmerkelijk ontspannen Geert Wilders veelvuldig aan het woord. Hij maakt grapjes, vertelt persoonlijke anekdotes. Het zijn fragmenten die worden afgewisseld met commentaar van historici, journalisten en schrijvers uit binnen- en buitenland die zijn ontwikkeling – en de ontwikkeling van zijn ideeën – voorzien van kritisch commentaar.

Maar echt spannend wordt de film, ondanks de onheilspellende muziek, niet. Voor de buitenstaander die Geert Wilders niet kent, levert de film een interessant beeld op. In Nederland zal hij weinig stof doen opwaaien. Ja, de politicus geeft persoonlijke informatie prijs met details over zijn jeugd, zijn moeder, zijn huwelijk. Maar die zijn zorgvuldig uitgekozen en staan in dienst van zijn verhaal.

De filmmaker staat ruimschoots stil bij de impact van de permanente beveiliging op Wilders’ leven. De policus vertelt over zijn vele vermommingen, en dat hij regelmatig in de plenaire zaal van de Tweede Kamer stond met een rode bovenlip: om zijn nepsnor eraf te halen, gebruikte hij aceton. Op serieuze toon gaat Wilders in op de gevaren die hij loopt. Hij vertelt te hopen dat hij en zijn vrouw samen oud worden, samen sterven in hun slaap. „Helaas bestaat de kans dat het een andere dood wordt. Maar laat ik dat niet te veel benadrukken.”

Haat in zijn ogen

Het opmerkelijkste moment is als Wilders vertelt dat hij in Israël woonde, toen hij 17, 18 jaar oud was. „Politiek interesseerde ons niet. Wel meisjes, drank en hard werken.” Hij memoreert heftige ervaringen die hij opdeed in Moshav Tomer, op de westelijke Jordaanoever, in bezet gebied. „We moesten in die periode vaak de schuilkelders opzoeken. Want dan kwam het leger, klonken de sirenes.” Wilders vertelt hoe helikopters in het donker magnesiumbommen gooiden. Het maakte diepe indruk. „In Venlo, waar ik was opgegroeid, zagen we zoiets niet eens op tv.”

Het leidt tot een schijnbaar sleutelmoment in het denken van Wilders, hij „zag de haat”. Dat gebeurde toen hij een illegale reis naar Kairo maakte, zonder visum, geholpen door een Egyptenaar. Per bus reisden ze de grens over. Zodra ze in Egypte waren, sloeg de mening van de Egyptische jongen over Israël volledig om. „Er was haat in zijn ogen”, zegt Wilders. „Hoe kan een jongen van deze leeftijd zoveel haat in zich hebben?”

Als deze documentaire een jaar of wat geleden zou zijn gemaakt, was de belangstelling vermoedelijk overweldigend geweest. Nu zat de zaal tijdens de première in Sheffield halfvol, en zindert er hier publicitair niets in aanloop naar de vertoning. Is Nederland Wilders moe?

Wilders’, Viceland, 21 september 21.00 uur.