Trumps VN-vrouw trekt haar eigen plan

Nikki Haley

Ze had geen enkele buitenlandervaring. Nu opereert Nikki Haley, Trumps ambassadeur bij de Verenigde Naties, schijnbaar moeiteloos op het wereldtoneel. Loopt ze zich warm voor Washington?

President Trump en VN-ambassadeur Haley tijdens een eerdere VN-bijeenkomst in New York. Foto Timothy A. Clary/AFP

Een ambassadeur is een ambtenaar die handelt op basis van aanwijzingen uit zijn hoofdstad. Dat geldt ook voor ambassadeurs bij de Verenigde Naties (VN) - op één na: Nikki Haley, Trumps vrouw in New York, is niet de uitvoerder van Amerikaans buitenlands beleid. Ze máákt beleid.

De voormalige gouverneur van South Carolina is een opvallend succesverhaal van de regering-Trump. Terwijl Trump in Washington medewerkers bij bosjes op straat zette (adviseur Steve Bannon, generaal Michael Flynn, FBI-baas James Comey) en publiekelijk vernederde (minister Jeff Sessions), heeft de Amerikaanse VN-ambassadeur in New York stilaan een sterrenstatus verworven.

Haley kwam in januari naar de VN zonder enige buitenlandervaring. Dat kan niet lang goed gaan, was het snelle oordeel in de wandelgangen aan de East River. Een Amerikaanse president die de VN voortdurend op de korrel neemt en gedreven wordt door America First, stuurt een onervaren ambassadeur naar een organisatie waar alle wereldproblemen samenkomen. De Verenigde Staten laten een gat vallen op het wereldtoneel, heette het. Een gat dat de ambitieuze Chinezen en de geslepen Russen maar wat graag zouden opvullen.

Een van haar eerste optredens leek de bange vermoedens te bevestigen. Op ongebruikelijk directe wijze eiste Haley van bondgenoten dat ze de VS toch vooral steunen. Wie dat niet zou doen, zou de gevolgen nog wel merken („We are taking names”).

Volg het laatste nieuws over de Algemene Vergadering via ons blog

In haar begindagen viel de ambassadeur verder vooral op met de inkijkjes in huiselijke taferelen die ze haar Twittervolgers gunt. Zaterdagavond keek ze thuis op de bank American football, weten we daarom. We weten ook hoeveel ze houdt van man, kinderen, hond, moeder, schoonmoeder én South Carolina.

Reis naar Jordanië

Maar Haley groeide niet uit tot de uitvoerder van een nieuw, naar binnen gekeerd, Amerikaans beleid. Ze werd niet de sloper van de VN. Terwijl het Witte Huis bezig was met het Witte Huis, trok Haley haar eigen plan.

Toen iedereen er nog van uitging dat Trump goede maatjes wilde worden met Poetin, veroordeelde Haley openlijk de annexatie van de Krim en de Russische bemoeienis met Oekraïne. De Amerikaanse toenadering tot Rusland is er nooit gekomen.

Toen Trump plannen liet maken om drastisch op buitenlands beleid en de VN-bijdrage te bezuinigen, zei Haley dat besparingen belangrijk zijn, maar dat ze geen voorstander is van „slash and burn” (kap en verzeng). Over de Amerikaanse bezuinigingen op het buitenlands beleid is het laatste woord nog niet gezegd.

Het sterkste staaltje onafhankelijkheid was Haleys reis naar vluchtelingenkampen in Jordanië, op hetzelfde moment dat Trump op bezoek was in Saoedi-Arabië. Ze eiste het vertrek van de Syrische leider Assad en maakte zich herhaaldelijk sterk voor mensenrechten, niet meteen een prioriteit voor Trump.

„Haley kwam naar New York en dacht aan de toekomst: als ik hogerop wil, dan moet ik hier eerst een succes van maken. Ik moet vooral resultaten laten zien”, zegt Colum Lynch, VN-specialist van vakblad Foreign Policy. „Ik moet niet iedereen van me vervreemden.”

Wie VN zegt, zegt bureaucratie, aldus secretaris-generaal António Guterres. Trump bewoog zich daarop schoorvoetend naar de VN.

Ze koos een gematigd-conservatieve Republikeinse koers en was bereid tot compromissen. Oorspronkelijk wilde Trump bijvoorbeeld 1 miljard dollar bezuinigen op de jaarbegroting voor vredesmissies van in totaal bijna 8 miljard. Uiteindelijk ging Haley akkoord met een bezuiniging van 600 miljoen, die gedeeltelijk wordt bereikt door te bezuinigen op missies die toch al op hun einde liepen.

„Het is heel simpel”, zegt VN-kenner Richard Gowan van Columbia University, „Haley wilde gewoon niet de geschiedenis ingaan als ‘de ambassadeur van de dode kindjes’.”

Toch blijft de vraag waarom ze zoveel ruimte krijgt. „Het Witte Huis heeft gewoonweg niet de capaciteit haar in de gaten te houden”, zegt Gowan. En: Nikki Haley is veel beter dan gedacht. „Ze had inderdaad geen buitenlandervaring, maar ik denk dat ze in New York de wereldpolitiek graag moeilijker afschilderen dan het is. Geopolitiek in de Veiligheidsraad is echt niet zoveel moeilijker dan de achterkamertjespolitiek in het zuiden van de Verenigde Staten.”

De komende dagen staan rood omcirkeld in de agenda van elke internationale diplomaat: de Algemene Vergadering van de VN begint. Wat gaat er in New York gebeuren? Vijf vragen.

Haley heeft een goed politiek gevoel, zegt ook Lynch. Ze bedong lid te worden van de regering – dat is voor een Republikeinse VN-ambassadeur niet vanzelfsprekend. Ze laat zich adviseren door Republikeinse kopstukken als Mitt Romney en luistert goed naar de opinies van de conservatieve Heritage Foundation. Essentieel is ook dat ze goede contacten onderhoudt met het Congres.

Voor de manier waarop ze haar eerste grote crisis aanpakte, de agressie van Noord-Korea, krijgt ze in de VN een hoog rapportcijfer. Het nieuwste sanctiepakket dwingt Kim Jong-un waarschijnlijk niet op de knieën, maar het was diplomatiek vakwerk om China en Rusland zo ver te krijgen dat er sancties zijn afgesproken die echt pijn kunnen doen.

„Haley is geen grote liefhebber van de VN en van al die ingewikkelde dossiers weet ze ook niet veel”, zegt Gowan. „Maar ze is energiek en pragmatisch en gematigder dan Trump.”

En ze is veel zichtbaarder dan haar directe baas, minister van Buitenlandse Zaken, Rex Tillerson. Want: waar is Rex? Van de voormalig Exxon-topman valt vooral op dat hij niet opvalt. Hij is druk zijn departement te saneren en doet zijn diplomatieke werk vooral op de achtergrond. Het was Haley die de Noord-Koreanen de wacht aanzegde, niet Tillerson. Het is Haley die voortdurend in conservatieve tv-programma’s te zien is, niet Tillerson. Lynch: „Die ziet Haley vooral als een onderaannemer aan wie de VN zijn uitbesteed en daar heeft hij vrede mee.”

Lees de vooruitblik van Michel Kerres: Dat Trump naar de VN komt, is al bemoedigend

Vicepresident?

Trump en Tillerson vinden de VN niet bijster belangrijk. Haley zag dat er ruimte was en vulde die naar eigen inzicht in. Alleen: ze moet niet té populair worden. In het voorjaar en de laatste weken is in de Amerikaanse pers veel over haar toekomst gespeculeerd. Ze zou Tillerson willen opvolgen. Of stel, Trump zit de rit niet uit en Mike Pence volgt hem op. Komt Haley dan in beeld als vicepresident?

Op zulke speculaties reageert het Witte Huis meteen. Die sancties voor Noord-Korea? „Not a big deal”, zei Trump opeens. Deze week heeft Haley haar directe baas én de grote baas bij de VN over de vloer.