Lukt het de VN nu wél om te reorganiseren?

De VN is te bureaucratisch, vindt de nieuwe baas ervan, António Guterres. Maar veel van zijn voorgangers probeerden dit probleem al aan te pakken.

Donald Trump en de Amerikaanse VN-ambassadeur Nikki Haley tijdens de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties. Foto Brendan Smialowski/AFP

Als de nieuwe secretaris-generaal van de Verenigde Naties (VN), António Guterres, ’s nachts wakker wordt denkt hij niet aan oorlog, hongersnood of racisme. De VN-baas denkt dan aan bureaucratie, zei hij maandag bij de Algemene Vergadering van de VN.

Guterres werd vorig jaar gekozen met de belofte het VN-apparaat te saneren. Want veel lidstaten, de Westerse donorlanden voorop, zijn het er lang over eens: de VN is te log en te ambitieus. Om steun te verwerven voor zijn sanering sloot hij een verbond met de Amerikaanse VN-ambassadeur Nikki Haley. Ze stelden een tienpuntenplan voor hervorming op. Maandag werd de verklaring, die inmiddels door 128 van de 193 VN-lidstaten is getekend, gepresenteerd met een kort gastoptreden van president Donald Trump.

„In de afgelopen jaren heeft de VN niet haar volledige potentieel uitgebuit omdat de organisatie gebukt gaat onder bureaucratie en mismanagement”, zei hij. „Tegelijk is het reguliere budget met 140 procent gegroeid en is de staf sinds 2000 verdubbeld. De resultaten weerspiegelden die investeringen niet.”

Investeringen, voegde Trump er als belangrijkste geldschieter van de VN nog aan toe „die niet disproportioneel” over de lidstaten verdeeld mogen worden. Trump heeft zich vaak laatdunkend over de VN uitgelaten en gedreigd de Amerikaanse bijdrage fors te verlagen.

Het een-tweetje tussen de nieuwe secretaris-generaal en de vertegenwoordigster van VN-criticaster Trump is voor beiden gunstig. Haley trekt Trump zo bij de VN, Guterres krijgt steun voor een belangrijk project. Heeft hij kans van slagen?

„Ik vond het positief dat Trump zich schoorvoetend richting VN bewoog”, zei minister van Buitenlandse Zaken Bert Koenders na afloop. „Maar of de hervorming lukt, is afwachten.” Elke secretaris-generaal begint met de belofte het apparaat te stroomlijnen om vervolgens toch ergens vast te lopen. „Maar er liggen nu wel goede plannen en Nederland roept al jaren om hervormingen.”

Wat is het probleem van de VN? In essentie is het een machtsvraag. „Rijke, westerse landen zijn vertegenwoordigd in de VN-Veiligheidsraad waar je echt iets in gang kunt zetten”, aldus Koenders. „Veel armere landen zijn daar niet vertegenwoordigd. Ze zoeken andere machtsmiddelen.”

Eén manier om toch invloed te hebben binnen de VN is om alles tot in detail vast te leggen en op alles toezicht te willen houden. Een diplomaat formuleerde het onlangs zo: „In de VN heerst wantrouwen jegens elkaar en jegens de VS, dus probeert men met micromanagement controle te houden.” Het gevolg zijn moeizame procedures en oneindig veel overleg. Hervormen is daarom niet populair. „Er zal verzet komen van lidstaten en van het systeem zelf.”

Deze dinsdag spreekt Trump alle lidstaten toe in de Algemene Vergadering, een optreden waar met spanning op wordt gewacht. Maandag was Trump kritisch over de efficiency van de VN, maar onderstreepte in zijn korte optreden ook het belang van de organisatie. Hij gebruikte het wereldpodium overigens ook om er even op te wijzen dat hij tegenover het VN-gebouw een succesvol vastgoedproject heeft ontwikkeld.

De kop van dit artikel is aangepast.