‘De hele stad leeft met hem mee’

Ernstig ziek

Na ruim zeven jaar legt Eberhard van der Laan zijn ambt neer. Zijn werk was de laatste maanden al drastisch ingeperkt vanwege ziekte.

De Amsterdamse burgemeester Eberhard van der Laan. Foto Robin van Lonkhuijsen/ANP

Ruim zeven jaar na zijn aantreden en bijna acht maanden na de mededeling dat hij ernstig ziek is, heeft Eberhard van der Laan (PvdA) maandag bekendgemaakt dat hij terugtreedt als burgemeester van Amsterdam. Locoburgemeester Kajsa Ollongren (D66) neemt zijn taken voorlopig over. Van der Laan stuurde zelf het bericht per brief naar de Amsterdammers. Laatste zin: „Zorg goed voor onze stad en voor elkaar.”

De 62-jarige Van der Laan heeft zich maandag ziek gemeld bij commissaris van de Koning in Noord-Holland, Johan Remkes. Hij deed dat direct nadat hij van zijn artsen het bericht had gekregen dat hij niet verder kan worden behandeld.

Van der Laan is „de liefste en beste burgemeester die onze stad heeft gehad”, zegt Marjolijn Moorman, fractievoorzitter van de PvdA in een eerste reactie. Uit andere partijen komen evenzeer woorden van lof en verdriet. „Het verdriet overheerst”, zegt Reinier van Dantzig, fractievoorzitter van D66, de grootste partij in Amsterdam. „Hij heeft altijd het beste in de stad gezien, en was niet bang stevig op te treden als dat nodig was.” De VVD prijst bij monde van fractievoorzitter Marja Ruigrok de „verbindende rol” van de burgemeester. „De hele stad leeft met hem mee”, zegt Rutger Groot Wassink, fractievoorzitter van GroenLinks. „Als er burgemeestersverkiezingen zouden zijn, zou hij die hier met communistische cijfers winnen.”

De afgelopen maanden had Van der Laan zijn werkzaamheden al drastisch moeten inperken. Hij werd behandeld in het ziekenhuis en kon doorgaans niet meer dan enkele uren per dag werken. De acht wethouders namen daarbij taken en verplichtingen van de burgemeester over. Hij drukte, na de aankondiging van zijn ziekte, de gemeenteraadsleden op het hart dat ze hem in het debat niet moesten sparen, omdat hij hen ook niet zou sparen. Hij heeft dat sindsdien nog enkele keren laten zien, met scherpe replieken en kordate standpunten.

Precair moment

Vorige week donderdag debatteerde Van der Laan, naar nu blijkt, voor het laatst met de commissie algemene zaken van de raad. Belangrijkste onderwerp op de agenda: de pijnlijke ontmaskering van een ambtenaar op het dossier van de antiradicalisering. Zij bleek haar positie als hoofd van het programma radicalisering en polarisatie te hebben misbruikt om een persoonlijke vriend via verschillende bedrijven te bevoordelen.

Onder wethouders en raadsleden werd na het debat geoordeeld dat de broosheid van Van der Laan wel heel duidelijk aan het licht was getreden. Een opmerking van D66-leider Van Dantzig onderstreepte dat, wellicht onbedoeld, nog eens. Na het debat, waarin Van der Laan hem niet op alle punten tegemoet had willen komen, zei Van Dantzig tegenover de lokale tv-zender dat hij er een „onbevredigend gevoel” aan had overgehouden.

Het terugtreden van Van der Laan komt op een precair moment; over een half jaar zijn de gemeenteraadsverkiezingen en kunnen de politieke verhoudingen in de stad en op het stadhuis – waar D66 nu veruit de grootste fractie is – heel anders zijn. Daarom wordt verwacht dat de procedure voor een reguliere opvolger pas na de verkiezingen van maart in gang wordt gezet. Dan moeten de Amsterdammers het dus doen met een vervanger of een waarnemer. Of dat Kajsa Ollongren zal blijven, wordt betwijfeld. Haar naam is vaak genoemd als minister voor D66 in een nieuw kabinet-Rutte.