Verwarrende tijden voor wie een melkvervanger zoekt

Wat eten we? Sojamelk mag geen melk meer heten, maar veel makkelijker wordt het zo niet voor de consument.

Foto istock

Sojamelk. Rijst-, amandel-, kokos-, hazelnoot- en havermelk – die namen zijn allemaal uit de winkelschappen verdwenen. Ze heten nu drinks. Het is hetzelfde vocht, maar met een andere naam. Die naamsverandering moest. Veel van die plantaardige drankjes heetten ‘melk’, maar dat is verwarrend voor de consument, besliste het Europese Hof (de rechtbank van de EU) in juni.

Andere zuivelnamen mogen ook niet meer worden gebruikt voor voedingsmiddelen die niet uitsluitend van melk zijn gemaakt. Tofuboter en veggiekaas mogen niet meer.

Maar de verwarring is niet weg. De consument kan nog steeds makkelijk het idee krijgen dat plantaardige drinks goede melkvervangers zijn.

Bekijk twee sites van twee supermarkten waar NRC-lezers naar verwachting veel kopen en op beide worden een paar plantaardige drinks aangeprezen als goede melkalternatieven. Maar – verwarrend – of ze wel of niet een melkalternatief worden genoemd, heeft weinig te maken met hun voedingswaarde.

Voedingskundigen vinden zuivel nuttig omdat er calcium, vitamines B en wat mineralen in zitten. In Nederland komt bijna 60 procent van de calciuminname uit zuivel, zei de Gezondheidsraad in 2015 in het advies Goede Voeding. Dus melk is een belangrijke calciumbron. Veel drinks zijn dat (de kalk en de vitaminen worden toegevoegd), maar lang niet allemaal.

In de webwinkel van AH staan de plantaardige drinks in de doorklikcategorieën ‘zuivel en eieren’ en ‘bewuste voeding’. Temidden van tientallen andere merken drinks zien we er een paar van het AH-huismerk.

AH noemt de AH Sojadrink Ongezoet „het ideale alternatief voor melk”. En inderdaad, het is een alternatief, er zijn calcium en twee vitamines B toegevoegd in dezelfde hoeveelheden waarin ze in melk zitten.

Maar AH schrijft ook dat zijn AH Amandeldrink Ongezoet een ideaal melkalternatief is. Daar zit weliswaar een melkachtige portie calcium in, maar de vitamines B ontbreken.

De biologische supermarktketen Ekoplaza heeft ook een Sojadrink Naturel van eigen merk en noemt die in zijn webwinkel een „goed alternatief voor melk”. Maar daarin ontbreken zowel calcium als de B-vitaminen. Qua voedingswaarde lijkt die Sojadrink Naturel in de verste verte niet op melk. Het gaat Ekoplaza duidelijk niet om de voedingswaarde, maar om de smaak. Het is een melkalternatief vanwege de „van nature lichtzoete smaak”.

Wie een voedingswaardige melkvervanger wil moet goed de kleine lettertjes van de informatie op de zij- of achterkant van het pak lezen

De mogelijke verwarring bij de consument waar het Europese Hof voor vreesde, is dus helemaal niet beëindigd. Wie een voedingswaardige melkvervanger wil moet goed de kleine lettertjes van de informatie op de zij- of achterkant van het pak lezen. Zit er per 100 gram 120 milligram calcium in? En ongeveer 0,40 microgram Vitamine B12? En ook nog ongeveer 0,20 milligram B2? Zijn die er allemaal, dan lijkt het drankje qua voedingswaarde wel op melk.

Het vonnis dat het Europese Hof begin van deze zomer velde, geldt overigens niet alleen voor ‘melk’, maar ook voor de woorden wei, kaas, room, slagroom, boter, yoghurt en zelfs crème. Het Hof baseert zich op EU-verordening 1308/2013.

Er zijn uitzonderingen, opgenomen in EU-document 2010/791/EU. Daarin mocht ieder EU-land historisch gebruikte woorden voor niet-zuivel met zuivelnamen opnemen. Nederland koos voor pindakaas, leverkaas, hoofdkaas, tong- en nierkaas, boterbonen, cacaoboter en levercrème. Soepen die geen soep maar crème genoemd worden mogen ook, zoals tomatencrème en aspergecrème. Net zoals alcoholische dranken met vruchten: cassiscrème bijvoorbeeld. En kokosmelk staat er ook op.

Zo vinden we nu in het supermarktschap kokosdrink die volgens de ingrediëntenlijst ruim 5 procent kokosmelk bevat. En verder vooral water.

Deze tekst is gecorrigeerd op 21 september 2017. Er stond aanvankelijk dat melk 0,40 milligram vitamine B12 per 110 gram melk bevat.